Кіріспе
Стьюартстаун – Солтүстік Ирландиядағы ауыл, Лауг Неаның батыс жағалауына жақын орналасқан. Кукстауннан 5 миль (8 км), Коалислендтен 3 миль (5 км) және Дунганноннан 7 миль (11 км) қашықтықта жатыр. 17 ғасырдың басында шотландтық плантаторлар құрған бұл ауылдың халқы 1840 жылдардағы Ұлы ашаршылыққа дейін 1000-нан асып кеткен. 2011 жылғы халық санағы бойынша, ауылда 650 адам тұрады. Бұрын тарихи Тайрон округіне кірген, қазір Орта Ольстер жергілікті басқару ауданының құрамында.
Stewartstown is a village in Northern Ireland, close to the western shore of Lough Neagh, about 5 mile (8 km) from Cookstown, 3 mile (5 km) from Coalisland and 7 mile (11 km) from Dungannon. Established by Scottish Planters early in the 17th century, its population peaked before the Great Famine of the 1840s at over 1000. In the 2011 Census the town had a population of 650 people. Formerly in the historic County Tyrone, today it is in local government district of Mid Ulster.
17 ғасыр
Стюартстаун өзінің атын Шотландиядағы Айрширден шыққан Эндрю Стюарттан (немесе Стюарттан), лорд Охилтриден алады. Англияның Джеймс I (Шотландияның VI) Ольстер плантациясында оған қоршаған аудандарды берген. 1608 жылы Шотландиядан келген 33 адамымен бірге Охилтри Луг Руган көліне қарайтын әк тастан берік қамал салды (оның ұлы Эндрю Стюарт оны қамалға айналдырды) және ауылдың негізін қалады. 1641 жылғы көтеріліс кезінде ол сэр Фелим О'Нилл Кинардтың басшылығымен көтерілісшілердің қатарына қосылды, бірақ Үш патшалықтың соғысы барысында одағын өзгертті және Шарль II-ден тапсырыс алды. Ұлы Хью О'Нилл сияқты, Тоғыз жылдық соғыстан кейін (1607 жылы графтардың қашуы ретінде танылған оқиғада) 1653 жылы Ирландияны Кромвель қайта басып алғанда Фелим О'Нилл Луг Руган көліндегі ескі кранногқа тығылды. Сол жерде ол сатқындыққа ұшырап тұтқындалды, ал оның көптеген ізбасарлары көл суларында батып кетті. 1689 жылы Джеймс II әскері Дерриге жорық жасағанда осы көлдің жағасында тіккен.
18 ғасыр
1784 жылы Америка Тәуелсіздік соғысы кезінде Стюартстаунның ирланд еріктілері қолдаған (масондық) Янки клубы Джордж Вашингтонға арналған үндеуді қабылдады, оны пресвитериан пастыры Томас Ледли Бирч жазған болатын. Үндеуде америкалықтардың "құлдық жегін" тастағанына қуаныш білдіріліп, олардың тырыстықтары "қасірет көрген Ирландия Корольдығына нұр сыйлағандығы" айтылды. Вашингтон оған ризашылық білдірді. Франциядағы революция туралы жаңалықтардан кейін реформаға қолдау білдіретін патриоттық сезім қайта жанданғанмен, Стюартстаунда 1798 жылғы Біріккен Ирландия көтерілісімен байланысты болған жалғыз оқиға өткен шілдеде болды. Көптеген ағылшын және оранжериялық орденге мүше жергілікті жасақтар (шайқас қызып тұрғанда ағылшын және шотландтық Fencibles қосылды), үкімет ауылға орналастыруға тырысқан католик сарбаздары – Керри ополчениесының мүшелеріне шабуыл жасады. Екі тараптан да бірнеше адам қаза тапты. Керри сарбаздарының соңғы тұруы бүгін Солтүстік көшесіндегі "Керри үйі" және Рим-католик зиратында "Сержант Махони және Керри ополчениесының сарбаздарына" арналған ескерткішпен еске алынады.
19 ғасыр
1837 жылы Сэмюэл Льюисдің Ирландияның топографиялық сөздігі Стюартстаунды «үлкен құрметке ие және гүлденген шағын базар қаласы» деп сипаттады: Қала кең алаң мен үш негізгі көшеден тұрады, олар жақсы жоспарланған, ал үйлер тастан салынған және қиыршық таспен жабылған. Көптеген үйлер үлкен әрі әдемі, олардың кейбіреуі заманауи құрылыс, ал жалпы атмосфера көңілділік пен өркендеуді білдіреді. Қала орталығында әдемі ғимарат – базар үйі орналасқан. Кіші сот отырыстары кезекті сейсенбі күндері өткізіледі, ал Касл Стюарт елтаңбасының ай сайынғы соты 40 шиллингке дейінгі қарыздарды өндіруге құқылы. Бұрын қалада зығыр және мақта маталарын өндіруде кең сауда болған, және осы саладағы жұмыстар әлі де маңызды. Сонымен қатар, жақын маңдағы карьерден алынған әк тасы да қолданылады. Қала көршілес аймақтарды жабдықтау арқасында жақсы ішкі сауда жасайды, сондай-ақ маңызды жол бойында орналасқандығының артықшылықтарын пайдаланады. Екі шақырым қашықтықта «кең және жақсартылған меншік, әдемі саябағы бар Стюарт Холл орналасқан, ол граф Стьюарттың резиденциясы, ол осы жерден барон және граф титулдарын алған». 1840 жылдардағы Ұлы ашаршылық пен одан кейінгі эмиграцияның күшеюінен бұрын, қаланың халқы 1082 адамды құраған (1841 жылғы мәліметтер). Стюартстаун маңындағы жерлер құнарлы болды және егін өнімділігі жоғары болды. Жергілікті әк тас, күйдіріліп, торф және мал қоқысымен бірге жерге тыңайтқыш ретінде қолданылды. Бірақ Ольстердегі [жалдаушының құқығы] салты болғанына қарамастан, жерді өңдегендердің оған қызығушылығы аз болды. Сент-Патрик шіркеуінің жазбалары 19 ғасырдың соңындағы жер заңдары бойынша жерді сатып алудан кейін ғана фермаларды ұрпақтан-ұрпаққа жалға алу дәстүрі қалыптасқанын көрсетеді. Сондай-ақ, үлкен үйлерде тұрған адамдардың Дублин мен Лондонға көшіп кеткені, себебі олар енді жергілікті жалдау ақысын алуға мүмкіндік алмайтыны да белгілі болды.
20 ғасыр
Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде ауыл алаңындағы кенотаф 28 округтік қаза тапқандардың тізімін ұсынады, олардың көпшілігі ирланд полктерінде, Корольдік Иннискиллинг Фузилерлері мен Корольдік ирландтық мылтықтарында қызмет еткен. Соғыстан кейін бұл аймақта Ирландия Республикалық Армиясының (ИРА) әрекеттері болды. 1922 жылы олар Тайрон окруғындағы Мой қаласындағы Роксборо қасiлын, Шарлемонт графтарының резиденциясын өртеп жіберді. Джеймс Эдвард Колфелд, 8-ші виконт Шарлемонт, қазір бөлінген Ирландияның бұрынғы вице-королі, кейін Стюартстауннан тыс жердегі Драмкаирн үйін округке жасаған кездейсоқ сапарлары үшін пайдаланды. Лауг-Нейдегі Кони аралына көрініс беретін әдемі кеш грузин архитектурасы, оның салыстырмалы қарапайымдылығы бір кездері беделді жер иелері отбасыларының ықпалының төмендеуін көрсетті. Солтүстік Ирландиядағы «Қиындықтар» кезеңінде, 1960 жылдардың соңынан бастап отыз жыл ішінде Стюартстаунда немесе оның жанында кем дегенде төрт адам қаза тапты: 1972 жылы лоялистер Империал барын бомбалап, жергілікті католик әйелді өлтірді; 1974 жылы Уақытша Ирландия Республикалық Армиясы (УИРА) электр стансасында тұзақ бомбасымен екі британдық сарбазды өлтірді; ал 1990 жылы лоялистер Солтүстік көшесіндегі гаражда машинамен жұмыс істеп жатқан жергілікті католик ер адамды атқылап өлтірді. 1998 жылғы Ұлы жұма бейбіт келісімінен кейін, 2000 жылдың шілдесінде диссидент республикашылар Стюартстаун полиция бөлімшесінің алдында автокөлікті жарылды. Ешкім жарақат алмады. Бөлімше 2008 жылы жабылды. Ауыл 1899 жылдан бастап 1973 жылы Солтүстік Ирландиядағы округтік кеңестер таратылғанға дейін Тирон округі кеңесінің басқаруында болды. 2011 жылдан бері ол Mid Ulster округінің құрамында.
Over the thirty years from the late 1960s of The Troubles in Northern Ireland at least four people were killed in or near Stewartstown: in 1972 Loyalists bombed the Imperial Bar killing a local Catholic woman; in 1974 the Provisional Irish Republican Army killed two British soldiers with booby trap bomb at an electricity sub station; and in 1990 Loyalists shot and killed a local man, a Catholic, as he worked on a car in his garage on North Street. After the 1998 Good Friday peace accords, in July 2000 dissident republicans exploded a car bomb outside the police station in Stewartstown. No one was injured. The station closed in 2008. The village was administered by Tyrone County Council from 1899 until the abolition of county councils in Northern Ireland in 1973. It has been within the district of Mid Ulster since 2011.
Қызықты орындар
Қала сыртында Руган қамалының қиратындары сақталған. Бұл кішкентай шаршы құрылыс, 3 қабаттан тұрады және орталық мұнараны қамтиды. Әр бұрышында қалың, дөңгелек мұнаралар орналасқан, олар жоғарғы қабаттарда шаршы бөлмелерге айналады. Қамалдаң астында жер асты жолы өткен, ал мұнаралардың әрқайсысының бірінші қабатында бірнеше пулемет тесігі бар.
Ыңғайлылықтар
Стюартстаун қаласында жақын жерлерге, мысалы Ардбо, Коалисленд, Брокаг, Клоно және Ньюмиллс аудандарына қызмет көрсететін медициналық пункт бар.
Көлік
Стюартстаун теміржол станциясы 1879 жылдың 28 шілдесінде ашылды, 1956 жылдың 16 қаңтарында жолаушылар трафигі үшін жабылды және 1958 жылдың 1 маусымында толығымен жабылды.
Демография
2011 жылғы 27 наурыздағы санақ күні Стюартстаун елді мекенінің тұрғындарының саны 650 адамды құрады, бұл Солтүстік Ирландияның (NI) жалпы санының 0,04% -ына тең. Олардың арасында:
19,54% -ы 16 жасқа дейінгілер, ал 15,54% -ы 65 және одан асып кеткен жастағы адамдарды құрады.
Халықтың 49,38% -ы еркектер, 50,62% -ы әйелдер.
75,85% -ы католик дінін ұстанады, ал 23,69% -ы "протестант және басқа да христиан (христиандыққа байланыстыларын қоса)" дінін ұстанады.
19.54% were aged under 16 years and 15.54% were aged 65 and over
49.38% of the population were male and 50.62% were female
75.85% were from a Catholic background and 23.69% were from a 'Protestant and Other Christian (including Christian related)' background