Кіріспе
HeS 30 (HeS Heinkel Strahltriebwerke) – бастапқыда Юнкерс компаниясында Адольф Мюллер жобалаған, бірақ кейіннен Хайнкелде жасалған және сынақтан өткізілген алғашқы реактивті қозғалтқыш. Бұл қозғалтқыштардың "I класс" санатындағы ең жақсысы болуы мүмкін, осы санатқа BMW 003 және Junkers Jumo 004 кіретін. Ол осы екі үлгіден кейін жұмыс істеуге кіріскендіктен, қызметке кешірек енгізілуі күтілді, сол себепті Рейхслүфтфартминистериум (RLM) Хайнкел компаниясына жоба бойынша жұмысты тоқтатып, күштерін одан да жетілдірілген үлгілерге жұмсауды бұйырды. HeS 30 RLM өз қозғалтқыш жобаларына стандартталған атау жүйесін енгізер алдында жобаланған. Оған 109 006 ресми атауы берілді, кейде оны HeS 006 деп қысқартқан. Дамыту жұмысы осы атаулар енгізілген кезде аяқталды, сондықтан "HeS 30" атауы көбірек таралған.
The HeS 30 (HeS Heinkel Strahltriebwerke) was an early jet engine, originally designed by Adolf Müller at Junkers, but eventually built and tested at Heinkel. It was possibly the best of the "Class I" engines, a class that included the more famous BMW 003 and Junkers Jumo 004. As it started somewhat later than these two designs, and was thus expected to enter service later, the Reichluftfahrtministerium (RLM) ordered Heinkel to stop work on the design and put their efforts into more advanced designs. The HeS 30 was designed before the RLM introduced standardized naming for their engine projects. It was assigned the official name 109 006, and it was sometimes called the HeS 006 as a short form. Development ended just as these names were being introduced, so "HeS 30" naming is much more common.
Көшу
Герберт Вагнер 1936 жылы «Юнкерс» компаниясында қозғалтқыштарды әзірлеуді бастады, жобаның басшылығына Адольф Мюллерді тағайындады. 1938 жылы «Юнкерс» бұрын жеке компания болған «Юнкерс Моторен» (Jumo) компаниясын сатып алды. 1939 жылдың қазан айында RLM-нің талабымен «Юнкерс» барлық қозғалтқыш жұмыстарын Магдебургтегі негізгі зауыттарынан Дессаудағы Jumo зауыттарына көшірді. Мюллер көшіруден кейін екінші дәрежелі қызметке түсуі мүмкін еді, бірақ оның орнына кете беруге шешім қабылдады. Ол және бастапқы «Юнкерс» командасының шамамен жартысы Эрнст Гейнкельмен бірге Росток-Шмарльдегі Heinkel Nord кампусына көшірілді, онда Ханс фон Охайн Heinkel HeS 3 қозғалтқышын жасап жатқан еді. Мюллер өзімен бірге әкелген жобалардың ішінде HeS 30 ең қарапайым және жасауға оңайырақ болды. Мюллер «Юнкерс» компаниясында жұмыс істеп тұрғанда сынақ қозғалтқышын құрастырған, бірақ ол жобаланған айналымдардың жартысына ғана жете алды, бұл қысымды шектеді және үнемі сыртқы қысылған ауамен қамтамасыз етуді қажет етті. Мюллер кеткеннен кейін «Юнкерс» бұл жобадан бас тартып, оның орнына Jumo командасының қарапайым дизайнын дамытуды жөн көрді. Мюллер Гейнкельге қозғалтқышты бір жыл ішінде сынақ стендінде іске қоса алатынына уәде берді, бірақ бұл уәдесін орындамады. Қозғалтқыштың жұмыс циклының кілті сол кездегі ерекше құрылымға ие болған осьтік компрессор болды. Ол кездегі неміс қозғалтқыштарының көпшілігінде статорлар ауаны қысып, роторлар оны жылдамдатса, HeS 30 қозғалтқышында ротор мен статорлар шамамен 50/50 арақатынамында қысымды бөлісті, бұл дизайнды бастапқыда «Юнкерс» компаниясының Рудольф Фридрих ұсынған. Жалпы алғанда, қозғалтқышта бес сатылы компрессор болды, ол ауаны 3:1 қысым коэффициентімен он жалынды камераға жеткізді, олар бір сатылы турбинаны қуаттандырды. Турбина да сол дәуірде ерекше болды, әртүрлі жұмыс жылдамдықтарына бейімделетін бағыттаушы қанаттар жиынтығын қолданды. Көптеген неміс аксиалдық қозғалтқыштары сияқты, бұл қозғалтқышта да қысымды төмендету үшін өзгермелі геометриялы шығару конусы болды, бірақ BMW 003 және Jumo 004 машиналарына орнатылған Riedel поршеньді қозғалтқышының орнына электрлік стартер моторы қолданылды.
Дәлел және орнынан түсу
Көшуге байланысты команданың жобалау жұмысын қайта бастауына едәуір уақыт кетті, және 1939 жылы 109 006 ретінде үш тәжірибелік қозғалтқышқа тапсырыс берілсе де, алғашқы қозғалтқыш 1942 жылдың мамырына дейін жұмыс істеген жоқ. Көшуге байланысты мәселелерге қоса, компрессор күтілгеннен гөрі көп массалық ағын беретін болды, бұл турбинаны қайта жобалауға себеп болды. Мәселені ушықтыру үшін Мюллер мен Хайнкель мамыр айында дауласып, нәтижесінде Мюллер отставкаға кетті. Қозғалтқышқа жұмыс жалғасты, және қазан айына қарай толық қуатпен жұмыс істеді. Барлық алғашқы қозғалтқыштардың ішінде HeS 30 ең жақсы жоба болды. Ол 860 кг (1895 фунт) итергіш күшін өндірді, бұл BMW 003-тің 800 кг (1780 фунт) және Jumo 004-тің 900 кг (1980 фунт) итергіш күшінің арасындағы шамалы айырмашылықты құрады, бірақ салмағы 390 кг (860 фунт) ғана болды, бұл 003-тің (562 кг (1240 фунт)) немесе 004-тің (720 кг (1585 фунт)) құрғақ салмағымен салыстырғанда әлдеқайда жақсы қуат-салмақ қатынасын қамтамасыз етті. HeS 30 тұжырымы сонымен қатар отынның арнайы тұтынуы жақсырақ және көлденең қимасы кішкентай болды. Оның жалпы өнімділігі 1947 жылға дейін теңдессіз болды деседі.
Күшін жою
RLM-де қозғалтқыштарды дамытуға жауапты Хельмут Шелп Heinkel-ге өндіріс келісімшарты беруден бас тартты, Ханс фон Охайнның айтуынша, бұл жағдай Эрнст Хайнкельді жасқа сығдырып жіберді. Шелп дизайн өте жақсы болғанымен, BMW және Jumo олардан әлдеқайда озып кеткенін, оларға тағы бір "I сыныпты" қозғалтқыш қажет емес екенін айтты. Бұл екі жылдан кейін қызық ситуацияға айналар еді, себебі екі қозғалтқыш та сол кезде әлі жұмыс істемейтін. Компрессордың құрылымына қатысты да ол алаңдаған сияқты, бірақ бұл ресми түрде жарияланбады. Сонымен қатар, ол фон Охайнның Heinkel HeS 8 жобасын да тоқтатты. Шелп Heinkel-ден тағы бір I сыныпты қозғалтқыш орнына, шамамен 1300 кг итермелі күш беретін II сыныпты қозғалтқышпен жұмыс істеуді сұрады, ол жеңіл бір моторлы истребительдерге және екі моторлы бомбалаушыларға пайдалы қосымша болар еді. Осылайша HeS 30 және HeS 8 жобалары тоқтатылды, ал Heinkel қарсылықпен Heinkel HeS 011 жобасына көшті, ол соғыс аяқталғанға дейін өндіріске енгізілмеді. Мюллердің командасының қалдықтары жаңа қозғалтқышпен жұмыс істеу үшін Heinkel Hirth зауыттарына көшірілді. 1940 немесе 1941 жылдары HeS 30-дың негізгі механикалық құрылымы Heinkel HeS 40 деп аталатын эксперименталды тұрақты көлемді қозғалтқышта да пайдаланылды.