Родезия сайлауы: Ақ үстемдіктің қайта бекітілуі және африкалық оппозицияның күресі

Кіріспе

Родезияда 1974 жылдың 30 шілдесінде жалпы сайлау өтті. Онда Иан Смиттің Родезия фронты қайта сайланды, ақ нәсілді сайлаушылар сайлаған 50 мандаттың барлығын тағы да жеңіп алды.

Өмірбаян

1970 жылғы сайлаудан бері негізгі африкалық ұлтшыл топтар өз стратегияларын өзгертіп, Замбияға (және шамалы дәрежеде Мозамбик пен Ботсванаға) жер аударып, ақ нәсілді азшылық үкіметін күшпен құлату үшін соғыс бастады. Зимбабве Африка Ұлттық одағы (ZANU), Зимбабве Африка Халықтық одағы (ZAPU) және Зимбабвені азат ету фронты (FROLIZI) сияқты негізгі африкалық топтар, епископ Абель Музорева басшылығымен Африка Ұлттық кеңесін құрды, оның мақсаты – біртұтас саяси басшылықты қамтамасыз ету және Родезия үкіметімен кез келген келіссөздер жүргізу. 1974 жылдың маусым айында Африка Ұлттық кеңесі өзі мен Родезия үкіметі арасындағы талқылаулар нәтижесінде ұсынылған келісім шарттарын қабылдамады. Родезия Парламенті жұмыстың бесінші жылына енгенде, жалпы сайлау өткізу мүмкіндігі пайда болды. Родезия партиясының өкілі Тимоти Гиббс 1974 жылдың 9 маусымында қыркүйекте сайлау болатынын күтетінін хабарлады, ал 19 маусымда премьер-министр Иан Смит сайлаудың жақын арада өтетінін мәлімдеді (нақты күні айтылмады). Ол сондай-ақ Африкалықтармен, оның ішінде Басшылар кеңесімен дөңгелек үстелде келіссөздер жүргізілетінін жариялады. Африка Ұлттық кеңесі бұл келіссөздерді уақытты босқа жұмсау деп санады.

Науқан

Родезия партиясы, ақ нәсілді оппозициялық партия, 1972 жылы Родезия майданының бұрынғы депутаты Аллан Савори құрған болатын. Олар Африка халқының ішкі саясатқа қатысуын көздейтін, орташа көзқарастағы топ болды. 1974 жылдың маусым айының басында Савори Хартлиде сөйлеген сөзінде, егер ол қара нәсілді родезиялық болғанда, ол террорист болар еді деді. Бұл мәлімдеме қатты дау тудырды, нәтижесінде Савори басшылықтан (Гиббспен алмастырылды) шеттетіліп, 16 маусымда партиядан кетті. Қиын жағдайға қарамастан, Родезия партиясы 50 орынның 40-ына үміткерлерді тікелей ұсынды. Сонымен қатар, Родезия тобы қолдаған алты оңшыл сияқты бірнеше тәуелсіз үміткерлер де болды. Бұрынғы сайлауда негізгі оппозицияны құраған көпұлтты Орталық партия бір ғана үміткерді тікелей ұсынды (ол үнді тегінен шыққан). 7 шілдеде тіркеу аяқталғанда, екі орын (соның ішінде Иан Смиттің орыны) қарсылығызсыз сайланды. Родезия майданының жеңісі шамалы болса да (алты орын шешуші деп есептелді), дерлік анық болды. Ең шешуші орын – Солсбери қаласы, онда Родезия майданының оңшыл үміткері Тед Саттон Прайс, UDI-ге қарсы жалғыз ақ нәсілді қарсылас болған Ассамблеяның бұрынғы тәуелсіз депутаты доктор Арно Паллимен күш сынасты. 1970 жылғы сайлауда Родезия майданы аралас нәсілді тәуелсіз үміткерді бар болғаны 40 дауыспен жеңіп, Орталық партияның үміткері 157 дауыс жинады. Аллан Савори, Родезия партиясынан кеткеніне қарамастан, Солсбери маңындағы Солтүстік жотасында тәуелсіз үміткер ретінде сайлауға қатысты. Родезия майданы Родезия партиясының қарсылығына, олардың Родезия үкіметінің артында Африка Ұлттық Кеңесімен құпия келіссөздер жүргізіп, оларды ыдыратуға тырысқанын айыптап, шабуыл жасады. Иан Смит Родезия партиясын Родезияның "либералды элитасымен" теңестірді, олар 1962 жылғы конституцияға және 1953 жылғы Родезия мен Ньясаленд Федерациясының жеткіліксіз шараларына жауапты болды.

The Rhodesia Party, a white opposition party, had been formed by ex Rhodesian Front MP Allan Savory in 1972. They were a moderate group which advocated more moves towards including the African population in internal politics. Early in June 1974, Savory made a speech at Hartley in which he was reported as saying that if he had been a black Rhodesian, he would be a terrorist. The uproar was such that Savory was forced from the leadership (replaced by Gibbs) and resigned from the party on 16 June. Despite the turmoil, the Rhodesia Party managed to nominate candidates in 40 out of the 50 seats. There were also several Independent candidates including six right wingers sponsored by the Rhodesian Group. The multi racial Centre Party, which had provided the main opposition at the previous election, nominated a single candidate (who was from an Indian background). When nominations closed on 7 July, two seats (including that of Ian Smith) were elected unopposed. A victory by the Rhodesian Front was almost inevitable, although six seats were regarded as marginal. The most marginal seat was clearly Salisbury City, where a right wing Rhodesian Front candidate Ted Sutton Pryce faced Dr Ahrn Palley, an Independent ex member of the House of Assembly who had been a lone white opponent of UDI. In the 1970 election, the Rhodesian Front had defeated a mixed race Independent candidate by only 40 votes, with a Centre Party candidate taking 157. Allan Savory, despite his departure from the Rhodesia Party, fought in Highlands North in the Salisbury suburbs as an Independent. The Rhodesian Front responded to the challenge from the Rhodesia Party by attacking it for holding secret negotiations with the African National Council behind the backs of the Rhodesia government with the intent of undermining them. Ian Smith identified the Rhodesia Party with the 'liberal establishment' of Rhodesia, which had been responsible for the 1962 constitution and the inadequate arrangements of the Federation of Rhodesia and Nyasaland in 1953.

Еуропалық дөңгелекті орындықтар

Арундель: 2,393 (93.1%) Арчибальд Уилсон RF 1,505 67.5 Николас Джон МакНэлли RP 723 32.5
Авондаль: 1,983 (90.9%) † Колин Эрик Барлоу RF 1,397 77.5 Майфэнви Элеонор Бриджет Нолан ван Хоффен RP 405 22.5
Белвью: 2,272 (92.7%) † Уоллес Эвелин Статфорд RF 1,735 82.3 Роберт Дункан Ботвелл Флеминг RP 372 17.7
Белведер: 1,862 (91.6%) † Деннис Диварис RF 1,155 67.7 Ральф Альберт Ньюмарч RP 456 26.7 Джон Фрейзер Каладин Уайтинг Ind RG 69 4.0 Ратилал Дамодар Девчанд CP 25 1.5
Борродаль: 2,672 (91.2%) † Дуглас Гамильтон Ричи RF 1,596 65.5 Питер Энтони Бриджер RP 835 34.3 Венди Энн Труэн Ind 60 0.2
Брэсайд: 1,570 (89.0%) Ричард Картрайт RF 1,269 90.8 Дэвид Мюррей Ind RG 128 9.2
Булавайо Центральный: 1,252 (90.7%) Эдвард Стэнли Уайт RF 722 63.6 Тимоти Дюрант Гиббс RP 414 36.4
Булавайо Район: 1,613 (88.9%) † Александр Мосли RF 1,112 77.5 Майкл Теодор Хейс Аурет RP 322 22.5
Булавайо Восточный: 2,080 (91.4%) † Элиас Брумберг RF 1,274 67.0 Юрик Голдвассер RP 628 33.0
Булавайо Северный: 1,725 (83.1%) Денис Уолкер RF 1,339 93.4 Остен Сейлс Перкинс Ind 94 6.6
Булавайо Южный: 1,071 (87.1%) Иан Питер Рис Дэвис RF 697 74.7 Рональд Эдвард Кларк RP 236 25.3
Чартер: 1,417 (87.6%) † Роуэн Кронье RF 1,147 92.4 Нил Диармид Кэмпбелл Хаусман Герберт Уилсон Ind RG 94 7.6
Истерн: 1,312 (91.7%) Джон Гамильтон Урайт RF 952 79.1 Обе Велдман RP 251 20.9
Гатома: 1,410 (92.3%) † Альберт Ганнауэй Меллс RF 1,098 84.3 Реймонд Томас Моссоп RP 203 15.7
Гриндейл: 2,050 (92.6%) † Марк Партридж RF 1,332 70.2 Норман Джеймс Хендри RP 373 19.7 Эрнест Рой Урайт Ind RG 193 10.2
Гвеби: 1,328 (89.7%) † Томас Иан Фрейзер Сандеман RF 939 78.8 Джеймс Стратерн Браун RP 252 21.2
Гвело: 1,257 (91.6%) † Роджер Хокинс RF 971 84.4 Гордон Гамильтон Петерс RP 180 15.6
Хартли: 2,135 (91.9%) † П. К. ван дер Бил RF 1,668 85.0 Джеймс МакКлур Синклер RP 295 15.0
Хатфилд: 1,768 (90.8%) Фредерик Рой Симмондс RF 1,231 76.7 Уильям Джон Харпер RP 288 17.9 Джек Пеше Ind 80 5.0 Кристоф Уильям Атли Ind 60 0.4
Хайлендс Норт: 1,779 (92.4%) Фергус Крейг Блэки RF 931 56.7 † Клиффорд Аллан Редин Сэвори Ind 394 24.0 Филип Роберт Джеймс Гринам RP 230 14.0 Диана Митчелл Ind 88 5.3
Хайлендс Саут: 1,886 (91.4%) † Ричард Хоуп Холл RF 1,299 75.3 Маркус Патрик Дойл RP 425 24.7
Хиллкрест: 1,727 (93.1%) † Джон Артур Ньюингтон RF 1,390 86.4 Питер Генри Корбишли RP 218 13.6
Хиллсайд: 1,834 (93.3%) † Деннис Фосетт Филлипс RF 1,143 66.8 Эвен Кардно Гринфилд RP 569 33.2
Джеймсон: 1,700 (85.2%) † Джон Питер Броберг Нильсон RF 1,264 87.2 Реймонд Сталвуд Ind 185 12.8
Карои: 1,241 (85.0%) Ян Якобус Буйтендаг RF 842 79.8 Питер Уильям Ричардс RP 213 20.2
Мабельрейн: 1,823 (89.6%) Джон Корнелиус Глейг RF 1,171 71.7 Иан Джордж Андерсон RP 462 28.3
Маранделлас: 1,446 (91.4%) † Дэвид Колвилл Смит RF 1,046 79.1 Альфред Джон Харрисон RP 276 20.9
Марлборо: 2,608 (72.3%) † Уильям Мичи Ирвайн RF 1,479 78.5 Найгел Грэм Смит RP 406 21.5
Матобо: 1,673 (88.0%) Роберт Генри Уоррен МакГи RF 1,218 82.7 Маршалл П. Барон Ind 255 17.3
Мазое: 1,589 (92.5%) † Джордж Ролло Хейман RF 1,241 84.4 Генри Джон Уэллс RP 229 15.6
Мидлендс: 1,258 (92.4%) Генри Сван Элсворт RF 1,009 86.8 Уильям Септимус Бекетт RP 154 13.2
Милтон Парк: 1,664 (91.2%) Джон Альфред Ландау RF 1,135 74.8 Нильс Эрик Олденбург RP 382 25.2
Маунт Плезант: 1,882 (90.5%) Йонас Кристиан Андерсен RF 1,045 61.3 Муриэль Эна Розин RP 658 38.7
Мтоко: 1,718 (91.7%) † Родни Гай Свейн Симмондс RF 1,070 67.9 Гай Керри Уэбб RP 506 32.1
Квинс Парк: 1,530 Артур Денис Крук RF неоспоримый
Кве Кве: 1,632 (91.9%) † Якобус Йоханнес Бургер RF 1,201 80.1 Луис Генри Беннетт RP 299 19.9
Рейлтон: 1,844 (90.3%) † Патрик Фрэнсис Шилдс RF 1,223 73.5 Джеймс Кинли RP 442 26.5
Русапе: 1,295 (95.2%) † Йоханнес Якобус Лодевикус де Кок RF 1,040 84.3 Реймонд Боксвелл Холкрофт RP 193 15.7
Сализбери Центральный: 1,250 (88.2%) Хилари Сквайрс RF 855 77.5 Лэнс Халфорд Рейнольдс RP 216 19.6 Патрик Жерард Кейн Ind 32 2.9
Сализбери Сити: 1,309 (89.3%) † Эдвард Айлетт Саттон Прайс RF 586 50.1 Арн Паллей Ind 583 49.9
Сализбери Северный: 1,588 (91.1%) † Андре Сотерн Холланд RF 1,103 76.2 Джон Филип Голд Данкан RP 344 23.8
Селуке: 1,682 (90.7%) Джон Моррис Лоуенталь RF 1,249 81.9 Тревор Фостер Бут RP 187 12.3 Джеймс Уильям Редмонд Ind RG 89 5.8
Шабани: 1,266 (83.8%) † Иан Бирт Харпер Диллон RF 944 89.0 Джеффри Джексон RP 117 11.0
Синоя/Умвуквес: 1,531 (88.1%) † Эсмонд Мерил Миклем RF 1,057 78.4 Роберт Арнольд Андерсон RP 292 21.6
Умтали Ист: 1,571 (91.2%) † Бернард Хорас Массет RF 1,203 83.9 Джон Грант RP 230 16.1
Умтали Вест: 1,437 (90.1%) † Джон Кристи RF 933 72.0 Доктор Йоханнес Мартеус Вессельс RP 362 28.0
Умзингуане: 1,698 † Иан Смит RF неоспоримый
Виктория: 2,071 (89.5%) † Гордон Ричард Олдс RF 1,530 82.6 Питер Саутертон Хингестон RP 323 17.4
Ванки: 1,432 (86.6%) † Реджинальд Эдвард Деннис Коупер RF 1,068 86.1 Майк Хакл RP 172 13.9
Уотерфолс: 1,531 (87.9%) † Артур Филип Смит RF 1,183 87.9 Норман Генри Ind RG 163 12.1

ConstituencyElectorate and turnoutCandidatePartyVotes%ARUNDEL2,393 (93.1%)Archibald WilsonRF1,50567.5Nicholas John McNallyRP72332.5AVONDALE1,983 (90.9%)† Colin Eric BarlowRF1,39777.5 Myfanwy Eleanor Bridget Nolan van HoffenRP40522.5BELLEVUE2,272 (92.7%)† Wallace Evelyn StuttafordRF1,73582.3Robert Duncan Bothwell FlemingRP37217.7BELVEDERE1,862 (91.6%)† Dennis DivarisRF1,15567.7Ralph Albert NewmarchRP45626.7John Fraser Caladine WhitingInd RG694.0Ratilal Damodar DevchandCP251.5BORROWDALE2,672 (91.2%)† Douglas Hamilton RitchieRF1,59665.5Peter Anthony BridgerRP83534.3Wendy Ann TruenInd60.2BRAESIDE1,570 (89.0%)Richard CartwrightRF1,26990.8David MurrayInd RG1289.2BULAWAYO CENTRAL1,252 (90.7%)Edward Stanley WhiteRF72263.6Timothy Durant GibbsRP41436.4BULAWAYO DISTRICT1,613 (88.9%)† Alexander MoseleyRF1,11277.5Michael Theodore Hayes AuretRP32222.5BULAWAYO EAST2,080 (91.4%)† Elias BroombergRF1,27467.0Jurick GoldwasserRP62833.0BULAWAYO NORTH1,725 (83.1%)Denis WalkerRF1,33993.4Austen Sales PerkinsInd946.6BULAWAYO SOUTH1,071 (87.1%)Ian Peter Rees DaviesRF69774.7Ronald Edward ClarkRP23625.3CHARTER1,417 (87.6%)† Rowan CronjéRF1,14792.4Neil Diarmid Campbell Housman Herbert WilsonInd RG947.6EASTERN1,312 (91.7%)John Hamilton WrightRF95279.1Obe VeldmanRP25120.9GATOOMA1,410 (92.3%)† Albert Gannaway MellsRF1,09884.3Raymond Thomas MossopRP20315.7GREENDALE2,050 (92.6%)† Mark PartridgeRF1,33270.2Norman James HendryRP37319.7Ernest Roy WrightInd RG19310.2GWEBI1,328 (89.7%)† Thomas Ian Fraser SandemanRF93978.8James Strathearn BrownRP25221.2GWELO1,257 (91.6%)† Roger HawkinsRF97184.4Gordon Hamilton PetersRP18015.6HARTLEY2,135 (91.9%)† P. K. van der BylRF1,66885.0James McClure SinclairRP29515.0HATFIELD1,768 (90.8%)Frederick Roy SimmondsRF1,23176.7William John HarperRP28817.9Jack PecheInd805.0Christoph William UtleyInd60.4HIGHLANDS NORTH1,779 (92.4%)Fergus Craig BlackieRF93156.7† Clifford Allan Redin SavoryInd39424.0Philip Robert James GrinhamRP23014.0Diana MitchellInd885.3HIGHLANDS SOUTH1,886 (91.4%)† Richard Hope HallRF1,29975.3Marcus Patrick DoyleRP42524.7HILLCREST1,727 (93.1%)† John Arthur NewingtonRF1,39086.4Peter Henry CorbishleyRP21813.6HILLSIDE1,834 (93.3%)† Dennis Fawcett PhillipsRF1,14366.8Ewen Cardno GreenfieldRP56933.2JAMESON1,700 (85.2%)† John Peter Broberg NilsonRF1,26487.2Raymond StallwoodInd18512.8KAROI1,241 (85.0%)Jan Jacobus BuitendagRF84279.8Peter William RichardsRP21320.2MABELREIGN1,823 (89.6%)John Cornelius GleigRF1,17171.7Ian George AndersonRP46228.3MARANDELLAS1,446 (91.4%)† David Colville SmithRF1,04679.1Alfred John HarrisonRP27620.9MARLBOROUGH2,608 (72.3%)† William Michie IrvineRF1,47978.5Nigel Graham SmithRP40621.5MATOBO1,673 (88.0%)Robert Henry Warren McGeeRF1,21882.7Marshall P. BaronInd25517.3MAZOE1,589 (92.5%)† George Rollo HaymanRF1,24184.4Henry John WellsRP22915.6MIDLANDS1,258 (92.4%)Henry Swan ElsworthRF1,00986.8William Septimus BeckettRP15413.2MILTON PARK1,664 (91.2%)John Alfred LandauRF1,13574.8Niels Erik OldenburgRP38225.2MOUNT PLEASANT1,882 (90.5%)Jonas Christian AndersenRF1,04561.3Muriel Ena RosinRP65838.7MTOKO1,718 (91.7%)† Rodney Guy Swayne SimmondsRF1,07067.9Guy Kerry WebbRP50632.1QUEENS PARK1,530Arthur Denis CrookRFunopposedQUE QUE1,632 (91.9%)† Jacobus Johannes BurgerRF1,20180.1Louis Henry BennettRP29919.9RAYLTON1,844 (90.3%)† Patrick Francis ShieldsRF1,22373.5James KinleyRP44226.5RUSAPE1,295 (95.2%)† Johannes Jacobus Lodewickus de KockRF1,04084.3Raymond Boxwell HolcroftRP19315.7SALISBURY CENTRAL1,250 (88.2%)Hilary SquiresRF85577.5Lance Halford ReynoldsRP21619.6Patrick Gerard KeaneInd322.9SALISBURY CITY1,309 (89.3%)† Edward Aylett Sutton PryceRF58650.1Ahrn PalleyInd58349.9SALISBURY NORTH1,588 (91.1%)† André Sothern HollandRF1,10376.2John Philip Gold DuncanRP34423.8SELUKWE1,682 (90.7%)John Morris LowenthalRF1,24981.9Trevor Foster BoothRP18712.3James William RedmondInd RG895.8SHABANI1,266 (83.8%)† Ian Birt Harper DillonRF94489.0Geoffrey JacksonRP11711.0SINOIA/UMWUKWES1,531 (88.1%)† Esmond Meryl MicklemRF1,05778.4Robert Arnold AndersonRP29221.6UMTALI EAST1,571 (91.2%)† Bernard Horace MussettRF1,20383.9John GrantRP23016.1UMTALI WEST1,437 (90.1%)† John ChristieRF93372.0Dr Johannes Martheus WesselsRP36228.0UMZINGWANE1,698† Ian SmithRFunopposedVICTORIA2,071 (89.5%)† Gordon Richard OldsRF1,53082.6Peter Southerton HingestonRP32317.4WANKIE1,432 (86.6%)† Reginald Edward Dennis CowperRF1,06886.1Mike HuckleRP17213.9WATERFALLS1,531 (87.9%)† Arthur Philip SmithRF1,18387.9Norman HenryInd RG16312.1

Африкалық орындықтар

Сайлау округінің сайлаушылар саны және қатысуыҮміткерПартияДауыс%ХАРАРЕ1,118 (63,7%)Годфрей Гуа ЧидьяусикуТәуелсіз ANC42459,6Исаак Ханзи СамуривоТәуелсіз14520,4†Эдвард Габриэль ВатунгаCP7110,0Ловемор Кристофер МбангаТәуелсіз324,5Иан Джордж Гарикай ЧармбараТәуелсіз243,4Хативакване Левис МундавараТәуелсіз101,4Марк Таурай МучабайваNSF60,8ИНСУКАМИНИ481 (64,7%)Жохан Захари МапосаТәуелсіз ANC18860,5Филип Елиджа ЧигогоТәуелсіз7122,8Иуда Джон НтиниТәуелсіз309,6†Левис Альбан НдхловуCP154,8Жозеф Бунуэ НгулубеAPP72,3КУНЬЯСИ1,543Томас Тавагвиса ЗаваириТәуелсіз ANCқарамастан сайлау болған жоқМАБВАЗУКА946 (57,8%)Элиджа Смайл Генде Магаван НьяндороТәуелсіз ANC25346,3Дэвидсон Мурамбива ЖахвиТәуелсіз12322,5Мозес МвенгеТәуелсіз6311,5†Лазарус МасендаCP529,5Эмброуз Чарльз МажонгвеAPP315,7Соломон Гомба ЗисенгвеТәуелсіз254,6МАТОДЖЕНИ905 (51,2%)†Лот Энок ДеваТәуелсіз ANC45297,6Самсон ЧибиAPP112,4МПОПОМА394 (52,5%)†Лвази Джоэл МахлангуТәуелсіз14972,0Теофилус Мали ЗондоТәуелсіз5828,0НЕМАКОНДЕ867 (37,9%)†Рональд Т. Д. СадомбаТәуелсіз ANC27383,0Стивен Амос Дзука ЧирендаТәуелсіз5115,5Мулена Мвана Шерена МундавараAPP51,5НТШОНАЛАНГА789 (52,1%)†Миках Махамба БхебеCP33982,5Эфраим Жихо МхлангаТәуелсіз7217,5

Бастышы

Жосия Хоув 1976 жылдың 14 маусымында қайтыс болды. 1976 жылдың 5 тамызында өткен қосымша сайлауда Адам Хоув оның орнына сайланды; Бенджамин Панга Мбуиса және Твайман Мафола Сибанда сайлауда жеңіліске ұшырады.

Партиялар өзгерісі

1977 жылғы жер иелігін өзгерту туралы заң жобасы Родезия майданының депутаттары арасында қызу дау тудырды, олар бұрын еуропалықтарға арналған деп белгіленген кейбір аумақтарды африкалықтардың меншігіне беруге қарсылық білдірді. 1977 жылдың 4 наурызында он екі Родезия майданының депутаты үш жолды бұйрық бойынша заң жобасына қарсы дауыс берді. Олар – Реджинальд Коупер, Дэннис Фосетт Филлипс, Ричард Хоуп Холл, Роберт МакГи, Джон Ньюингтон, Питер Нилсон, Гордон Олдс, Ян Сандеман, Родни Симмондс және Тед Саттон Прайс. Родезия баспасөзі оларды дереу «Лас он екі» деп атады. 1977 жылдың шілдесінде бұл депутаттар оңшыл Родезия әрекет партиясын құрды; бұл әрекет конституцияны өзгерту үшін қажетті үштен екі көпшіліктен үкіметті айырғандықтан, 1977 жылғы сайлауға себеп болды.