Кіріспе

Вест-Энд – Бостон қаласының, Массачусетс штатының (АҚШ) бір ауданы. Оңтүстік шекарасында Кембридж көшесі, батыс және солтүстік-батыс жағында Чарльз өзені, солтүстік және солтүстік-шығыс жағында Солтүстік Вашингтон көшесі, ал шығыс жағында Нью-Садбери көшесі орналасқан. Бикон Хилл оңтүстікте, Норт-Пойнт Чарльз өзенінің солтүстік жағында, Кендалл сквері Чарльз өзенінің батыс жағында, ал Норт-Энд шығыста жатыр. 1950 жылдардың соңындағы қалалық жаңару жобасы ірі итальяндық және еврей халқының шоғырланған жерін жойып, Вест-Эндтің көп бөлігін және көршілес Даунтаун ауданының бір бөлігін қайта құру мақсатымен 20 000-нан астам адамды қоныстандырды. Осыдан кейін, Вест-Энд бастапқыда тұрғын емес аймаққа айналды, оған бұрынғы Сколлей алаңы болған Үкімет орталығының бір бөлігі, сондай-ақ Массачусетс бас ауруханасының көп бөлігі және бірнеше жоғары қабатты кеңсе ғимараттары кірді. Дегенмен, соңғы кезде Вест-Эндте жаңа тұрғын үйлер, кеңістіктер мен жаңа саябақтар пайда болуда.

География

Вест-Энд Шаммут түбегінің солтүстік-батыс бөлігін құрайды. Ауданның көп бөлігі жерді қайта жарату нәтижесінде пайда болған. 1807 жылдан бастап Бикон Хиллдің бір бөлігі Бикон Хилл мен Вест-Эндті Солтүстік Ендтен бөліп тұрған кішкентай шығанақ пен диірмен тоғанын толтыруға қолданылды. Бүгінде аудан негізінен биік тұрғын үйлерден тұратын үлкен блоктардан тұрады. Вест-Энд Лонгфеллоу көпірі мен Чарльз өзенінің бөгет көпірі арасындағы Чарльз өзенімен шектеседі. Чарльзбанк ойын алаңы өзен жағалауымен созылып жатыр, бірақ Storrow Drive – үлкен қалалық тас жолы арқылы ауданның қалған бөлігінен бөлініп жатыр.

Алғашқы жылдары

18 ғасырдың соңы мен 19 ғасырдың басында Бостонның жағалауы мен Солтүстік аймағы тығыз халқымен көзге түсе бастады, соның салдарынан қаланың әулетті тұрғындары қазір Вест-Энд деп аталатын аймақты дамытуға мүмкіндік алды. Сол кезде бұл аймақ ескі аудандардан шағын шығанақпен бөлініп жатты. Архитектор Чарльз Булфинч сол кездегі Бостон сәулетінің көп бөлігіне жауапты болды және Вест-Эндтің жаңа дамуында маңызды рөл атқарды. Булфинч өзінің мансабының басында, 1790 жылдары көптеген сарайларды жобалаумен айналысты, олардың көпшілігі Вест-Эндте және Бостонның басқа аудандарында салынды. Олардың ең танымал мысалы – алғашқы Харрисон Грей Отис үйі. Бұл тарихи ғимарат Булфинчтің бай заңгер Харрисон Грей Отис үшін жобалаған үш үйдің біріншісі болды және Вест-Эндтегі қала жаңарту кезеңінен аман қалған сирек ғимараттардың бірі. Булфинч жобалаған Вест-Эндтегі тағы бір маңызды орын – Массачусетс жалпы ауруханасының күмбезді граниттен тұрған ғимараты (1816–1825 жылдары салынған, қазір Булфинч павильоны деп аталады) және Гроув пен Кембридж көшелерінің қиылысында орналасқан Вест-Энд базары. 1810 жылы салынған бұл тарихи базар 1950 жылдардағы аймақтың қайта құрылуынан зардап шекті. Булфинчтің жаңа, ірі кірпіштен салынған ғимараттары мен бақтары Бостонның ең бай азаматтарын қызықтырды. 1810 жылға қарай Вест-Эндте бай бизнесмендер, саудагерлер мен заңгерлер тұратын. Біраз уақыттан кейін көптеген адамдар жақын орналасқан Бикон Хиллге көшіп кетті, осылайша Вест-Энд афроамерикандық қауымдастыққа айналып, жаңа иммигранттар үшін тоқтау орны болды.

Африкалық америкалықтар тарихы

19 ғасырдың басында Вест-Энд, Бикон-Хиллдің солтүстік беткейімен бірге Бостонның афроамерикандық қауымының маңызды орталығы болды. Бикон-Хиллдің оңтүстік беткейіндегі көбінесе бай және ақ нәсілді тұрғындары күлліқанды түрде азат етуді қолдады. Бұл орта және жұмысшы табындағы еркін африкалық американдықтарды жақын маңдағы Солтүстік беткейге және Вест-Эндке қоныстануға ынталандырды. Азамат соғысынан кейін Вест-Энд афроамерикандық мәдениеттің маңызды орталығы болып қала берді. Ол кезде Америка Құрама Штаттарында африкалық американдықтардың саяси үні бар сирек орындардың бірі болды. 1876 және 1895 жылдар аралығында әр жылы Бостонның қауымдық кеңесінде кем дегенде бір қара нәсілді тұрғын отырды. Осы «қорыту қазандығына» үлес қоскан көптеген иммигранттардың ішінде армян, грек, ирланд, ливандық, итальяндық, еврей, литвалық, поляк, орыс, сириялық, украин және көптеген шығыс еуропалықтар мен оңтүстік еуропалықтар бар еді. Осы кезеңде ауданның халқы шамамен 23 000 тұрғынға жетіп, ең жоғары деңгейге жетті.

Осы иммиграцияның нәтижесінде ауданның діни құрамы күрт өзгерді. Протестант шіркеулері жабылып немесе көшіп кетті, олардың орнына католик шіркеулері мен синагогалар ашылды. Мысалы, 1806 жылы салынған Ескі Батыс шіркеуі 1892 жылы жұртшылықтың жетіспеуіне байланысты жабылды. Ол екі жылдан кейін жаңа қауымға жақсы қызмет ету үшін кітапхана ретінде қайта ашылды.

Яһуди қауымы

XIX ғасырдың соңы мен XX ғасырдың басында ирландтықтардың көші-қоны баяулап, Шығыс Еуропалық еврейлер Уэст-Эндке көптеп көшіп келе бастады. Олардың көптегені Литва, Ресей және Польшадағы қуғын-сүргіннен қашу үшін келді. Олар Уэст-Эндте қауым құрып, 1910 жылға қарай халықтың маңызды бөлігін құрады. Олар осы ауданда өз үйлерін жасап, денсаулық сақтау орталықтарын, кітапханаларды, еңбек одақтарын, несиелік қоғамдарды, жетімдер үйлерін және синагогаларды салды. Актер Леонард Нимой осы қауымда өсті. Жаңа Бостон синагогасы, 1919 жылғы Вильна Шюль және 1900 жылдан 1972 жылға дейін Анши Лубавичер қауымының ортасы болған Африкалықтардың жиналыс үйі – Уэст-Эндтегі сақталған жалғыз синагогалар. Бостон синагогасы жақында біріккен қауым, ал 16 Филипс көшесіндегі Вильна Шюль, қалалық жаңару аймағынан тыс жерде орналасқан, қазір синагога-мұражай, ал Африкалық американдықтардың жиналыс үйі – шіркеу-мұражай болып табылады. Вильна Шюльдің сандығының үстінде Коханимдердің – ежелгі израильдік дін қызметкерлерінің екі қол символы бейнеленген, ол «Жұлдызды жол» (Star Trek) фильміндегі вулкандық сәлемдемеге бастау берді. Вильна Шюльде бұрынғы Он екінші баптист шіркеуінен сақталған орындықтар бар, онда бір кезде 54-ші Массачусетс жаяу әскер полкінің афроамерикандық құлдары мен еріктілері отырған. Вильна 1985 жылы жабылып, шамамен жеті Уэст-Энд синагогасының соңғысы болды.

Қалалық қирату

1950 жылдары Бостонның Батыс бөлігі Солтүстік бөлігі сияқты, ирек-шанақ жолдары мен сиресіп орналасқан шағын кәсіпорындармен жұмыс істейтін, жағдайы төмен тұрғындардың тұратын айманына айналды. Көптеген тұрғындардың айтуынша, сол кезде Вест-Эндде өмір сүру жақсы еді, және халық саны шамамен 7500 адамға дейін азайды. 1950 жылдардың соңына қарай, ауданның жартысынан астамы үлкен қалалық жаңару жобасының бөлігі ретінде, тұрғын үйлердің көп қабатты үйлерімен алмастырылып, толығымен қиратылды.

Саяси ахуал

Вест-Эндтің кең ауқымды жаңаруы алғаш рет 1930 жылдары Натан Штраус-младший және басқалар тарапынан 1934 жылғы Ұлттық Тұрғын үй Заңы қабылданғаннан кейін ұсынылды. 1949 жылы Джон Б. Хайнс әкімшілігі билікке келген кезде қалалық шенеуніктер АҚШ Федералды үкіметінің 1949 жылғы Тұрғын үй Заңы Бостонның бір бөлігін қайта жаңартуға мүмкіндік беретінін түсінді. Бостон Тұрғын Үй Басқармасы (BHA) Бостон қаласын жаңарту жоспарларын жасауға жауапты болды және федералдық қаржыны басқару үшін қаланың жергілікті мемлекеттік органы ретінде бекітілді.

Қазіргі күн

Бүгінде Вест-Энд – коммерциялық және тұрғын үйлердің аралас аумағы. 1950 жылдардағы қала жаңартуынан бірнеше тұрғын емес аймақтар сақталып қалды, мысалы, Массачусетс бас ауруханасы, Чарльз көшесі түрмесі және Бульфинш үшбұрышы – Коузвей, Мерримак және Солтүстік Вашингтон көшелерімен шектелген шағын бөлік. Массачусетс бас ауруханасы мен Чарльз көшесі түрмесі солтүстік-батыс бөлігінде орналасқан, ал Scollay Square орнындағы Үкімет орталығы оңтүстік бөлігін құрайды. Солтүстік бөлігінің көп бөлігін Солтүстік станциясы мен TD Garden алып жатыр. Қала жаңартуына дейінгі ауданның ерекшелігін Бульфинш үшбұрышындағы қолданыстағы коммерциялық және аралас мақсаттағы ғимараттарда көруге болады. Мұнда Фанюйл залы мен Garden бағына баратын және қайтатын жолаушыларға қызмет ететін бірнеше пабтар мен мейрамханалар бар. Жаңадан салынған тұрғын үйлер көбінесе жоғары деңгейлі биік ғимараттар, бірақ қазіргі уақытта аудан бұрынғыдай жақын қарым-қатынастағы қоғамды қайта құруға тырысып жатыр. Вест-Энд мұражайында ауданның және оның тұрғындарының тарихын баяндайтын тұрақты көрме бар, ал Вест-Энд қоғамдық орталығы жыл сайынғы Вест-Энд балалар фестивалін өткізумен қатар, сабақтар мен шараларды ұйымдастырады.

42 Ломасни жолы

Вест-Эндтің қайта құру кезеңінен аман қалғандардың бірі – 42 Ломасни Уэй. 1870 жылдары салынған бұл ғимарат бірнеше қайта құру әрекеттерінен және екі өрттен де аман қалды. Вест-Эндтегі жалғыз пәтер үйі болып қалғандықтан "Соңғы пәтер" деп аталды, сонымен қатар бұл үй Ангиуло бауырлары қылмыстык тобының мүшесіне де пана болған.

Демография

Бостон қаласының мәліметінше, 2010 жылғы АҚШ халық санағы бойынша жалпы саны 4080 адамды құрады. Тұрғындардың 75,2%-ы еуропалық нәсілді, 16,2%-ы азиялық, ал 8,4%-ы басқа нәсілге жатады. Вест-Энд ауданындағы тұрғын үйлердің шамамен 89,3%-ы тұруға толыққанды иеленілген.