Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Судан белгілі бір уақытқа шыға алатын балықтар
Fish that can leave water for periods of time
Қосмекенді балықтар – судан ұзақ уақытқа шыға білу қабілетіне ие балықтар. Шамамен 11 бір-бірімен алыс туысқан балық туысы қосмекенді деп саналады. Бұл көптеген балық туысының қосмекенділік қасиеттерін тәуелсіз түрде дамытқанын, бұл процеске конвергентті эволюция дейтінін көрсетеді. Бұл балықтар жақтық толқындылық, үш аяқты сияқты жүріс (жұп қанаттар мен құйрықты пайдалану) және секіру сияқты түрлі құрлықтағы қозғалыс тәсілдерін қолданады. Осы қозғалыс тәсілдерінің көптеген түрлері көкпек, жамбас және құйрық қанаттарының әртүрлі комбинацияларын қамтиды. Көптеген ежелгі балықтарда өкпеге ұқсас мүшелер болған, ал өкпе балығы мен бичир сияқты кейбіреулерінде әлі де бар. Осы балықтардың кейбіреулері төрт аяқты жануарлардың (тетраподтардың) ата-бабалары болған. Дегенмен, балықтардың қазіргі түрлерінде бұл мүшелер жүзу қабыршағына айналған, ол суда жүзуге көмектеседі. Өкпеге ұқсас мүшелері жоқ қазіргі қосмекенді балықтар және оттегі аз суда тіршілік ететін көптеген балықтар ауамен дем алу үшін басқа әдістерді қолданады, мысалы, жантақтары немесе терісі арқылы. Қосмекенді балықтардың көздері ауа мен су арасындағы сындыру көрсеткішінің айырмашылығына қарамастан, ауада анық көруге бейімделген болуы мүмкін.
Amphibious fish are fish that are able to leave water for extended periods of time. About 11 distantly related genera of fish are considered amphibious. This suggests that many fish genera independently evolved amphibious traits, a process known as convergent evolution. These fish use a range of terrestrial locomotory modes, such as lateral undulation, tripod like walking (using paired fins and tail), and jumping. Many of these locomotory modes incorporate multiple combinations of pectoral , pelvic , and tail fin movement. Many ancient fish had lung like organs, and a few, such as the lungfish and bichir, still do. Some of these ancient "lunged" fish were the ancestors of tetrapods. In most recent fish species, though, these organs evolved into the swim bladders, which help control buoyancy. Having no lung like organs, modern amphibious fish and many fish in oxygen poor water use other methods, such as their gills or their skin to breathe air. Amphibious fish may also have eyes adapted to allow them to see clearly in air, despite the refractive index differences between air and water.
Өкпеге арналған дем алу құралдары
Өкпе балығы (Dipnoi): Алты түрінің денесіне мүшелер сияқты қанаттары бар және ауамен тыныс алады. Кейбіреулері міндетті түрде ауамен тыныс алады, яғни ауаға қол жеткізбесе, суға батып өледі. Бір түрін қоспағанда, олар тіршілік ететін су тоғысы құрғағанда, су қайта толғанша екі жылға дейін сазға көміліп сақталады. Бичир (Polypteridae): Бұл 12 түр – өкпесі бар жалғыз сәуле қанатты балықтар. Олар жақсырақ оттегіленбеген суда тыныс алу үшін су бетіне шығып ауа алуы керек. Басқа да түрлі "өкпелі" балықтар: қазір жойылып кеткен, осы топтың бірнешесі барлық төрт аяқты жануарларға (тетраподтарға) әкелген бастапқы төрт аяқты жануарлардың (діңгек тетраподтардың) ата-бабалары болды: Лиссамфибиялар, сауропсидтер және сүтқоректілер.
Lungfish (Dipnoi): Six species have limb like fins, and can breathe air. Some are obligate air breathers, meaning they will drown if not given access to breathe air. All but one species bury in the mud when the body of water they live in dries up, surviving up to two years until water returns. Bichir (Polypteridae): These 12 species are the only ray finned fish to retain lungs. They are facultative air breathers, requiring access to surface air to breathe in poorly oxygenated water. Various other "lunged" fish: now extinct, a few of this group were ancestors of the stem tetrapods that led to all tetrapods: Lissamphibia, sauropsids and mammals.
Қалқан немесе терімен дем алу құралдары
Бұл балықтар Үнді және Тынық мұхиттардағы аралдарда кездеседі. Олар құрлыққа 20 минут немесе одан да көп уақытқа шығып, аң аулап, судағы жыртқыштардан қашады. Секіретін бленнилер (Alticus arnoldorum) құйрықтарын пайдаланып құрлықта секіре алады. Раротонгада бір түрдің эволюциясы нәтижесінде, негізгі өмір салған жері құрлыққа айналған. Жүнді скульптор (Clinocottus analis): Тынық мұхитының жағалауындағы су тобырларында кездесетін бұл балықтар, оттегі деңгейі төмендегенде судан шығып, ауамен дем алады. Сазбастар (Oxudercinae) – бұл балықтардың кіші туысы, мүмкін, құрлыққа ең көп бейімделген балықтар. Сазбастар Африка мен Үнді-Тынық мұхитының мангр тоғайларында кездеседі; олар жиі құрлыққа шығады және ауада 3,5 күнге дейін тірі қала алады. Олар тері арқылы, ауыздың кілегейлі қабығы (мукоза) және жұтқыншақ (фаринкс) арқылы тыныс алады. Бұл үшін сазбастың ылғалды болуы қажет, сондықтан олар ылғалды ортада ғана тіршілік ете алады. Бұл тыныс алу тәсілі қосмекенділерге тән терімен тыныс алуға ұқсас. Олар мықты алдыңғы қанаттарымен құрлықта жылжиды. Кейбіреулері ағаштарға көтеріліп, су бетінен секіріп өте алады. Мангр киліфі (Mangrove rivulus): Құрлықта шамамен екі ай бойы тірі қала алады, себебі ол терісі арқылы тыныс алады. Қақбалықтар: Еуропалық және американдық қақбалықтар сияқты кейбір қақбалықтар судан тыс ұзақ уақыт тірі қала алады және топырақ ылғалды болса, құрлықта да жүзіп жүре алады. Көкбалық (Echidna catenata) кейде судан шығып, азық іздейді. Батпақ балықтары (шұбар балық емес), ауыздары мен жұтқыншақтары арқылы, ал кейбір жағдайларда (мысалы, Monopterus rongsaw) терісі арқылы оттегі сіңіре алады. Жыланбалықтар (Channidae): Бұл балықтар оттегімен міндетті түрде дем алады, олар үшін супрабранхиальды мүшелерін пайдаланады, бұл примитивті лабиринт мүшелері. Шығыс Азияның солтүстік жыланбасы көкірек қанаттарын қозғалтып, құрлықта "жүре" алады, бұл оған баяу қозғалатын, көбінесе тұрақтанған және уақытша су айдындарында қозғалуға мүмкіндік береді. Ауамен дем алатын сомдар (Clariidae): Бұл отбасының қосмекенді түрлері ылғалды ауа райында құрлыққа шыға алады, мысалы, Африкадағы батпақтарда тіршілік ететін және құрлықта қоңыздарды аулайтын балық (Channallabes apus). Лабиринт балықтары (Anabantoidei): Бұл балықтардың ішкі тобы ауамен дем алу үшін лабиринт мүшесін пайдаланады. Бұл топтың кейбір түрлері құрлықта жүріп-тұра алады. Бұл отбасының қосмекенді балықтары – көтерілетін балықтар, Африка мен Оңтүстік-Шығыс Азия балықтары, олар көкірек қанаттарын, құйрық табандарын және жаңқалық жамылғыларын қозғалыс құралы ретінде пайдаланып, құрлық үстінде көлден көлге өте алады. Көтерілетін лабиринт балықтары түнде топтасып қозғалады деп айтылады. Арапайма – ауамен міндетті түрде дем алатын балық, ол өзгерген жүзбек қабығы арқылы ауамен дем алады. Бычак балықтар (Gymnotiformes): Gymnotiformes-тың кейбір түрлері, басқаша айтқанда, бычак балықтар, тірі қалу үшін қайтадан су бетіне шығуды қажет ететін міндетті оттегімен дем алады, мысалы, Electrophorus electricus және Gymnotus carapo, соңғысы газ алмасу үшін өкпеге ауа сору үшін "ешфагеальдық күш сорғысын" пайдаланады.
Rockskippers: These blennies are found on islands in the Indian and Pacific Oceans. They come onto land to catch prey and escape aquatic predators, often for 20 minutes or more. Leaping blennies (Alticus arnoldorum) are able to jump over land using their tails. On Rarotonga, one species has evolved to become largely terrestrial. Woolly sculpin (Clinocottus analis): Found in tide pools along the Pacific Coast, these sculpins leave water if the oxygen levels get low, and they can breathe air. Mudskippers (Oxudercinae): This subfamily of gobies is probably the most land adapted of fish. Mudskippers are found in mangrove swamps in Africa and the Indo Pacific; they frequently come onto land, and can survive in air for up to 3 1/2 days. Mudskippers breathe through their skin and through the lining of the mouth (the mucosa) and throat (the pharynx). This requires the mudskipper to be wet, limiting them to humid habitats. This mode of breathing, similar to that employed by amphibians, is known as cutaneous breathing. They propel themselves over land on their sturdy fore fins. Some of them are also able to climb trees and skip atop the surface of the water. Mangrove killifish (Mangrove rivulus): It can survive for about two months on land, where it breathes through its skin. Eels: Some eels, such as the European eel and the American eel, can live for an extended time out of water and can also crawl on land if the soil is moist. The moray Echidna catenata sometimes leaves the water to forage. Swamp eels, which are not true eels, can absorb oxygen through their highly vascularized mouths and pharynges, and in some cases (e. g., Monopterus rongsaw) through their skin. Snakehead fish (Channidae): This family of fish consists of obligate air breathers, using their suprabranchial organs, which are a primitive labyrinth organ. The northern snakehead of Eastern Asia can "walk" on land by wriggling and using its pectoral fins, which allows it to move between the slow moving, and often stagnant and temporary bodies of water in which it lives. Airbreathing catfish (Clariidae): Amphibious species of this family may venture onto land in wet weather, such as the eel catfish (Channallabes apus), which lives in swamps in Africa, and is known to hunt beetles on land. Labyrinth fish (Anabantoidei). This suborder of fish also use a labyrinth organ to breathe air. Some species from this group can move on land. Amphibious fish from this family are the climbing perches, African and Southeast Asian fish that are capable of moving from pool to pool over land by using their pectoral fins, caudal peduncle, and gill covers as a means of locomotion. Climbing gourami are said to move at night in groups. Arapaima are obligate airbreathers that breathe air through a modified swim bladder. Knifefish: (Gymnotiformes) some species of Gymnotiformes, otherwise known as the knifefish, are obligate oxygen breathers that require resurfacing in order to survive, such as Electrophorus electricus and Gymnotus carapo, the latter of which uses an "esophageal force pump" to siphon air into its lungs for gas exchange.