Кіріспе

Артур Шейлер Карпендер (24 қазан 1884 – 10 қаңтар 1960) – Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Оңтүстік-Батыс Тынық мұхиты аймағындағы одақтас теңіз күштеріне қолбасшылық еткен американдық адмирал. 1908 жылы АҚШ Әскери-теңіз академиясын бітірген Карпендер «Ұлы Ақ Флотпен» бірге әлемді аралап шықты. 1911 жылы Гондурасқа қарасты Пуэрто-Кортес қаласына десант түсірген күштерге қолбасшылық етті және 1914 жылы Америка Құрама Штаттарының Веракрусты басып алуына «көк жакеттердің» бірінші полкінің адъютанты ретінде қатысты. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде 1917 жылдың 17 қарашасында «Фаннинг» эсмингісінің командирі ретінде U-58 суасты қайығымен шайқасып, оны капитуляцияға мәжбүр етті. Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанда Карпендер Атлантика флотының эсминецтерге жауапты командирі болды. 1942 жылдың шілдесінде Оңтүстік-Батыс Тынық мұхиты аймағына келді, онда ол Батыс Австралияда орналасқан теңіз күштерінің 51-ші жедел тобының командирі болды. 1942 жылдың қыркүйегінде Оңтүстік-Батыс Тынық мұхиты күштерінің, кейін Жетінші флот деп аталған, және Оңтүстік-Батыс Тынық мұхиты аймағындағы одақтас теңіз күштерінің қолбасшысы болып тағайындалды. Ол Буна–Гона шайқасы мен Бисмарк теңізі шайқасы арқылы осы күштерге жетекшілік етті. Келесі жылы «Картул» операциясы кезінде флоттың операцияларын қадағалады. 1944 жылдың қаңтарынан 1945 жылдың тамызына дейін 9-шы теңіз округінің қолбасшысы болды, ал 1946 жылдың қарашасында адмирал шеніне көтерілді.

Ерте өмір

Жаңа Нидерланд колониясының алғашқы қоныстанушыларының бірі Вольферт Геррец Ван Кувенховеннің тікелей ұрпағы Артур Шкайлер Карпендер 1884 жылғы 24 қазанда Нью-Брансуикте, Нью-Джерси штатында Джон Нилсон Карпендер мен оның әйелі Анна Нилсон (құрметті кемп) есімді әйелінің жеті баласының алтыншысы болып дүниеге келді. Ол Нью-Гэмпшир штатының Конкорд қаласындағы Санкт-Пол мектебінде және Нью-Брансуиктегі Ратгерс дайындық мектебінде білім алды. Карпендер 1904 жылы сенатор Джон Киннің ұсынысымен Америка Құрама Штаттарының Әскери-теңіз академиясына қабылданды. Ол 1908 жылы академияны бітірді. Сол кезде мичмандыққа қол жеткізу үшін екі жыл теңізде қызмет ету қажет болғандықтан, ол жаңа "Миннесота" линкорының экипажына қызметке түсті. Бұл кеме президент Теодор Рузвельт 1907 жылы әлемді айналып сапар шеккен Ұлы Ақ Флоттың линкорларының бірі болды. 1909 жылы Карпендер "Мариетта" кемесіне ауыстырылды. Ол 1910 жылғы 6 маусымда АҚШ Әскери-теңіз күштерінің прапорщигі болып тағайындалды. 1911 жылғы наурыз айында "Мариетта" кемесінен кеткен Карпендер жаңа "Юта" линкорын жабдықтауға қатысты. 21 сәуірде таңертең жағаға қонған теңізшілер келесі күні таңға дейін жағажайда отқа түсті, содан кейін Веракрус қаласынан өтуге кірісті. Көптеген көше шайқастарынан кейін олар 22 сәуірде түске дейін қаланы басып алды. Осы қақтығысқа қатысқаны үшін Карпендер Әскери-теңіз күштерінің Ең жоғары қызмет медалімен марапатталды.

Соғыс аралығы

Карпендер 1919 жылдың сәуір айында АҚШ-қа оралды және Теңіз күштерінің сараптамалық кеңесінің мүшесі болды, сондай-ақ Ұлы көлдердегі Теңіз оқу станциясындағы Әскери соттың судья-әскери адвокаты қызметін атқарды. 1921 жылдың тамыз айында ол "Мэддокс" кемесіне қолбасшылық етті. 1922 жылдың маусымында оқу үшін Нью-Лондон әскери-теңіз су асты кемелер базасына барып, содан кейін 14-ші су асты кемелер дивизиясының командирі ретінде АҚШ Азия флотына жіберілді. 1923 жылдың тамызында Карпендер Вашингтонға оралды, онда ол келесі екі жыл бойы Навигация бюросында қызмет етті, ал 1925 жылдың желтоқсанында "Питтсбург" кемесінің бас офицері болды. 1926 жылдың қазанынан 1927 жылдың наурызына дейін ол "Макдоно" эсминцінің командалығын алғанға дейін "Нью-Йорк" кемесіне тағайындалды. 1942 жылдың 11 қыркүйегінде Карпендер Лиридің орнын басып, Оңтүстік-Батыс Тынық мұхиты күштерінің және Одақтас теңіз күштерінің командирі болды. Бұрынғы лауазымында ол АҚШ флотының Бас қолбасшысы, адмирал Эрнест Дж. Кінгке бағынды, ал соңғысында ол тікелей Оңтүстік-Батыс Тынық мұхиты аймағының Бас қолбасшысы, генерал Дуглас Макартурға жауапты болды. Жаңа лауазым вице-адмирал шеніне көтерілумен бірге келді, бірақ Карпендер театрдың ең жоғары шенді теңіз офицері емес еді, өйткені Австралия Корольдік теңіз күштерінің адмиралы сэр Гай Ройл және Нидерланды Корольдік теңіз күштерінің вице-адмиралы Конрад Хелфрих одан жоғары шенде болды. Оңтүстік-Батыс Тынық мұхиты күштері шағын болды; Карпендер командалық міндетін атқарған кезде, ол тек бес крейсерден, сегіз эсминецтен және 20 су асты кемеден тұрды. Қазан айында Карпендер Одақтас теңіз күштерінің Нельсон мысына әскер тасымалдау туралы өтінішін қабылдамады. Карпендер бас тартты, өйткені Папуа жағалауының сол бөлігінде жеткілікті гидрографиялық зерттеулер болмағандықтан, түнде жүзу қауіпті болды, ал күндізгі уақыттағы қозғалыстар жапондық әуе шабуылына ұшырауы мүмкін еді. Қазан айында зерттеу жүргізілді және жеңіл және жүк тасушы кемелер Нельсон мысына қарай жолға шықты, кейде Австралия Корольдік теңіз күштерінің корветтерімен бірге. 1942 жылдың қарашасында Карпендер Одақтас құрлық әскерлерінің командирі генерал сэр Томас Блэйдің Одақтас теңіз күштерінің Оро шығанағына шағын көліктерді сүйемелдеуі туралы өтінішін қабылдамады, өйткені Буна-Гона шайқасы кезінде Жапон императорлық теңіз күштері де осылай істеді. Алайда, Карпендер кейіннен біршама мойынсұнып, желтоқсаннан бастап корветтермен сүйемелденген шағын кемелер Оро шығанағына маңызды жабдықты жеткізу үшін "Лилипут" операциясын жүргізді. 1943 жылдың наурыз айында Тынық мұхиты әскери конференциясы кезінде Макартурдың штаб бастығы генерал-майор Ричард К. Сазерленд адмирал Кінгпен сөйлесіп, Карпендерге қанағаттанбағанын білдірді. 1943 жылдың 15 наурызында "Макартурдың теңіз күштері" деп белгілі болған Оңтүстік-Батыс Тынық мұхиты күштері Жетінші флотқа айналды. Ол өте шағын болып қалды. Жетінші флот контр-адмирал Дэниел Е. Барбидің басқаруымен десанттық күштерді алды. Бұл ақырында VII десанттық күшіне айналды, бірақ біраз уақыт бойы оның күші тек қағаз жүзінде болды немесе АҚШ-тан Австралияға жолда болды. Филиппиннен эвакуация кезінде PT қайықтарының мүмкіндіктерін байқаған Макартур оларды пайдалануға шақырды, бірақ бастапқы нәтижелер көңіл көншітпеді. Карпендер оларды 1943 жылдың 25 наурызында Бисмарк теңізі шайқасында тиімді пайдаланды. Карпендер Жетінші флоттың операцияларын "Картвил" операциясының алғашқы кезеңінде, Макартурдың Рабаулдағы негізгі жапон базасына қарай жылжуы кезінде бақылады. Финшхафен шайқасы кезінде Карпендер австралиялықтардың позициясын нығайтуға асықпайтын жағдай туды. Финшхафендегі жағдай нашарлаған сайын генерал-лейтенант сэр Эдмунд Херринг Карпендердің мінезіне ренжіді және Блэйге жүгінді, ол өз кезегінде бұл мәселені Макартурмен талқылады. 1943 жылдың 29 қыркүйегінде Карпендер Финшхафенге қосымша батальон жіберу үшін жоғары жылдамдықты көліктерді пайдалануға келісті және дағдарыс сейілді. Карпендер генерал-лейтенант Фрэнк Берриманға "Американың теңіз күштері Финшхафенде [австралиялықтарды] қиын жағдайға түсірді дегенге наразы екенін" айтты. Карпендердің орнын 1943 жылдың 26 қарашасында адмирал Томас К. Кинкейд басты. Оңтүстік-Батыс Тынық мұхитындағы қызметі үшін Макартур оны Армияның Еңбек сіңірген қызмет медалімен және Теңіз күштерінің Еңбек сіңірген қызмет орденімен марапаттады. Сондай-ақ, Австралия үкіметінің ұсынуымен оған Британ империясының құрметті орденінің командирі тағайындалды, ал Нидерланды оған Құран-Нассау орденінің үлкен офицері тағайындады. Ол АҚШ-қа оралды, онда ол 1944 жылдың 3 қаңтарынан 1945 жылдың 31 тамызына дейін Тоғызыншы теңіз ауданына қолбасшылық етті, осы қызметі үшін оған екінші Еңбек сіңірген қызмет ордені табысталды, және Арлингтон ұлттық зиратына жерленді. Оның құжаттары Нью-Джерси тарихи қоғамында сақталады.