Кіріспе

Феномика – фенотипті құрайтын белгілерді жүйелі түрде зерттеу. Оны Калифорния университеті Беркли және LBNL ғалымы Стивен А. Гаран енгізген. Осы ретте, бұл биология, дерек ғылымдары, инженерия және басқа да салаларды қамтитын трансдисциплинарлық зерттеу саласы болып табылады. Феномика фенотипті өлшеумен айналысады, мұнда феномом – бұл белгілі бір организмнің даму барысында және генетикалық мутациялар мен қоршаған ортаның ықпалына жауап ретінде өндіре алатын белгілердің (физикалық және биохимиялық белгілер) жиынтығы. Организмнің фенотипі уақыт өте өзгеретінін есімізде ұстаған жөн. Фенотип пен генотип арасындағы байланыс зерттеушілерге плейотропияны түсінуге және зерттеуге мүмкіндік береді. Феномика ұғымдары функционалды геномикада, фармацевтикалық зерттеулерде, метаболикалық инженерияда, ауыл шаруашылығы зерттеулерінде және көбірек филогенетикада қолданылады. Техникалық қиындықтар феномомды өлшеу қабілетін сапалық және сандық тұрғыдан жақсартуды қамтиды. Аризона штатының Марикопа қаласында далалық фенотиптерді өлшеуге арналған платформа құрылған. Бақыланатын орта жүйелеріне Айова штаты университетіндегі Энвиратрон, IPK-де салынып жатқан өсімдік өсіру залы, Дональд Данфорт өсімдік ғылымы орталығындағы, Небраска-Линкольн университетіндегі және басқа да жерлердегі платформалар кіреді.

Стандарттар, әдістер, құралдар және аспаптар

Өсімдіктер фенотипін зерттеу эксперименті туралы минималды ақпарат (MIAPPE) стандарты қолданыста және өсімдіктер феномикасы деректерін жинап, ұйымдастыратын көптеген зерттеушілер оны пайдаланады. Өсімдіктердің 2D және 3D бейнелеу деректерін талдау үшін компьютерлік көру әдістерінің алуан түрлі жиынтығы бар. Бұл әдістер қауымдастыққа әртүрлі іске асыру нысандарында қолжетімді, мысалы, DIRT және PlantIt сияқты бұлттағы соңғы пайдаланушыға дайын кибер-платформалардан бастап, PlantCV сияқты бағдарламалық жасақтаманы әзірлеушілерге арналған бағдарламалау аяларына дейін. Көптеген зерттеу топтары өсімдіктерді селекциялау деректерін беруге арналған стандартталған RESTful Web Service API сипаттамасы – Breeding API-ді пайдалана отырып, жүйелерді әзірлеуге бағытталған. Австралия үкіметінің бастамасымен құрылған Австралия өсімдіктер феномикасы орталығы (APPF) зертханада да, егістікте де фенотиптерді жан-жақты және жылдам өлшеуге арналған бірқатар жаңа құралдарды жасады.

Ғылыми зерттеулерді үйлестіру және қауымдастықтар

Халықаралық өсімдік фенотипі желісі (IPPN) – өсімдік феномикасымен айналысатын көптеген салалар бойынша білім, ақпарат және тәжірибе алмасуды желі арқылы қамтамасыз ететін ұйым, ол мүшелерді, платформа операторларын, пайдаланушыларды, зерттеу топтарын, әзірлеушілерді және саясаткерлерді байланыстырады. Аймақтық серіктестеріне Еуропалық өсімдік фенотипі желісі (EPPN), Солтүстік Америка өсімдік фенотипі желісі (NAPPN) және басқалары кіреді. Өсімдік фенотипін зерттеуге арналған Еуропалық ғылыми-зерттеу инфрақұрылымы EMPHASIS зерттеушілерге Еуропа бойынша көп деңгейлі өсімдік фенотипін зерттеу үшін жабдықтар, қызметтер мен ресурстарды пайдалануға мүмкіндік береді. EMPHASIS климаттың өзгеруіне байланысты болашақ азық-түлік қауіпсіздігін және ауыл шаруашылығы бизнесін дамытуға, ғалымдарға өсімдіктердің өнімділігін жақсырақ түсінуге және осы білімді қолдануға бағытталған.