Кіріспе

Американдық азаматтық құқық қорғаушы (1959–2019)

Джеффри Гордон Адачи (29 тамыз 1959 – 22 ақпан 2019) – 2003 жылдан 2019 жылға дейін Сан-Франциско қаласының мемлекеттік қорғаушысы қызметін атқарған американдық адвокат, зейнетақы реформасын қолдаушы және саясаткер.

Ерте өмір және білім

Адачи Сакраментодағы автомеханик пен зертхана ассистентінің ұлы еді. Оның ата-анасы мен ата-бабалары Екінші дүниежүзілік соғыстың бір бөлігін Арканзас штатындағы Роувер соғыс тұрғындарының орталығында өткізді. Адачи К.К. МакКлачи орта мектебінде оқуда нашар болды, көптеген сабақтарды жіберіп алды, себебі ол көп уақытын қосымша жұмыстарында өткізді. 1981 жылы Калифорния университетіне, Берклиге ауысудан бұрын Сакраменто қалалық колледжінде оқыды. Адачи 1985 жылы Гастингс заң колледжінен заң докторы (Juris Doctor) дәрежесін алды. 2001 жылы сол кездегі штат сенаторы Джон Бертонның қызы Кимико Бертон Круз қала әкімі Уилли Браунның тапсыруымен Халық қорғаушысы болып тағайындалды. Бёртон Круз қызметке кірген күні Адачиді жұмыстан шығарды, бұл саяси себептерге байланысты деп есептелді. Келесі жылы Адачи Бёртон Крузға қарсы үміткерлікке түсіп, 55%-45% есебімен жеңіске жетті. Содан кейін Адачи екі рет қайта сайланды, екеуі де қарсылықсыз өтті. Адачи 2002 жылғы PBS телеарнасының «Кінәлі деп есептелінеді» (Presumed Guilty) деректі фильмінде көрсетілді, бұл Сан-Франциско Халық қорғаушысы кеңсесі, оның қиын істері және күрделі қорғаныс стратегиялары туралы фильм болды. Адачи Калифорния штатында сайланған жалғыз Халық қорғаушысы болды және 100-ден астам адвокат пен 60 қызметкерден тұратын кеңсеге жетекшілік етті. Кеңсенің 2018-19 жылдарға арналған бюджеті 37,6 миллион долларды құрады. Есептерге сәйкес, кеңсе жыл сайын 23 000-нан астам адамды, қылмыстық және ауыр қылмыстармен айыпталушыларды қорғады. Кеңсе бірнеше инновациялық қылмыстық әділет бағдарламаларымен танымал болды, соның ішінде Есірткі соты, «Таза парақ» (Clean Slate) сот актілерін жою қызметі және жасөспірімдер бөлімі. Нью-Йорк қаласы мен Аламеда округінде де ұқсас бағдарламалар бар. Адачи полицияның қанағаттандырмас әрекеттерін қадағалап, кепілдік реформасын қолдады. Адачи Калифорния жастар мекемесіндегі (California Youth Authority) қаулылыс мәселелеріне назар аударуда маңызды рөл атқарды. Ол штат сенатының тыңдауында куәлік берді және үлкен реформа қозғалысының бөлігі ретінде жасөспірімдерді ұйымдастырды. Адачи сонымен қатар Сан-Францисконың жасөспірімдерді CYA мекемелеріне жіберуді бойкоттауын ұсынды. Оның жасөспірімдер әділеттілігін реформалауға берілгендігін мойындау үшін, 181217 нөміріндегі Сан-Франциско қалалық жарлығы (SF Ordinance), оның атымен аталып, полиция тергеу кезінде жастардың құқықтары қорғалатынын қамтамасыз етеді.

Кәсіби қызмет және танылу

Адачи бұған дейін Үлкен шығанақ аймағының Азиялық американдық адвокаттар қауымдастығының және Сан-Франциско жапондық американдық азаматтар лигасының президенті болды. Сонымен қатар, Калифорниялық қылмыстық істер жөніндегі адвокаттар мен Сан-Франциско адвокаттар қауымдастығының кеңесіне мүше болды. Ол адвокаттық емтиханды тапсу туралы бірқатар кітаптардың авторы болды, оның ішінде «Адвокаттық емтиханнан аман қалу жинағы», «Бар Брейкер», «MBE аман қалу жинағы» және «Заң мектебінің бірінші жылында аман қалу жинағы» кітаптары бар. Ол 20 жылдан астам BAR/BRI адвокаттық сараптамасының профессоры болды. 1995 жылы ол жас суретшілерге көмектесу үшін Азиялық американдық өнер қорына негіз салды. Ол қор Азиялық американдықтардың алғашқы марапаттау бағдарламаларының бірі – «Алтын сақина» сыйлығын ұйымдастырды, осы сыйлықпен Чоу Юн Фат, Джоан Чен, Оливер Стоун және Джон Ву сияқты суретшілер марапатталды. Қор 100 000 доллардан астам сомада гранттар берді. Адачи қоғамдық қорғаушы қызметі үшін бірнеше марапат алды. Хронологиялық тәртіппен Адачи алды: Калифорния штатының адвокаттар қауымдастығының қоғамдық қызметі үшін Hufstedler сыйлығы; Азиялық американдық адвокаттар қауымдастығының ерекше заңгерлік көмек көрсетуі үшін Джо Морозуми сыйлығы; Мэрдің қаржылық кеңес комитетінің басқарудағы үздік сыйлығы; Калифорния мемлекеттік қорғаушылар қауымдастығының «Жыл бағдарламасы» сыйлығы; Америка адвокаттар қауымдастығының қоғамдық қорғаныстағы үздік қызметі үшін ұлттық сыйлығы; және тұтқындарды қайта оқу саласындағы жұмысы үшін Калифорния заңгерінің сыйлығы (CLAY); Ұлттық заң көмегі және қорғаушылар қауымдастығының Реджинальд Хебер Смит сыйлығы; Vanguard CourtWatch-тің «Жылдың сайланған лауазым иесі» сыйлығы; және Солтүстік Калифорниядағы Кәсіби журналистер қоғамының ашықтық үшін «Сайланған лауазым иесі» сыйлығы. «B ұсынысы» одақтар мен сайланған лауазымды тұлғалардың күшті қарсылығына тап болғандықтан жеңіліске ұшырады. 2011 жылы Адачи тағы да жарғыға түзету енгізуді ұсынды – «D ұсынысы», ол барлық қызметкерлерден зейнетақы төлемдеріне базалық үлес төлеуді, жоғары жалақы алатындардан жалақы деңгейіне қарай қосымша үлес төлеуді, зейнетақының максималды мөлшерін шектеуді және «зейнетақыны көтеру» сияқты әрекеттерді жоюды көздеді. «B ұсынысына» қатысты сынға жауап ретінде Адачидің жаңа жоспары ең төмен жалақы алатын жұмыскерлерді кез келген төлемнен босатып, үлестерді анықтау үшін прогрессивті табыс шкаласын қолданды және денсаулық сақтау төлемдерін талап етпеді. Қалалық бақылаушының мәліметінше, «D ұсынысы» Сан-Францискоға жылына 142 миллион долларға дейін, ал келесі он жылда 1,6 миллиард долларға дейін үнемдеуге мүмкіндік береді. [3] Мэр Эд Ли бәсекелес жоспарды ұсынды – «C ұсынысы», ол да қызметкерлерден зейнетақыларына жоғары үлес төлеуді талап етеді, бірақ сонымен қатар денсаулық сақтау шығындарын жабу үшін де үлес төлеуді талап етеді. «C ұсынысы» қалаға келесі он жылда 1,29 миллиард доллар үнемдеуге мүмкіндік береді деп күтілді. Оның науқаны полиция және өрт сөндірушілер одағынан қарсылық көріп, өйткені оның зейнетақы реформасы жоспары олардың зейнеткерлік зейнетақыларына көбірек үлес төлеуді талап етеді. 2011 жылдың маусымында Адачи Сан-Францискодағы өрт сөндірушілер, лейтенант Винсент Перес және Энтони Валерионы құрметтеп өткізілген жерлеу рәсіміне барғанда, өрт сөндіруші оны үйден кетуді сұрады. Өрт басшысы Адачидің кетуі туралы сұрағанын білмеді және әркімнің қолдау көрсету және құрмет көрсету құқығы бар екенін, ал ол кету туралы өтінішті қолдамайтынын мәлімдеді.

Сан-Франциско қаласының әкіміне үміткерлік

2011 жылдың тамызында Адачи Сан-Франциско мэрі лауазымына үміткер ретінде ресми түрде қатысты. Құжаттарын тіркегеннен кейін Адачи: «Мен Сан-Франциско қаласына адалдық пен қаржылық жауапкершілікті қайтару үшін қала әкімі болуға кандидат болдым» деді. Одан әрі ол: «Соңғы пікірталастарда кандидаттардың зейнетақы реформасы туралы айтқандарын мұқият тыңдағаннан кейін, кандидаттардың бұл мәселені түсінбейтіні немесе түсінуге құлшынбайтынына көз жеткіздім. Мен қаланың қаржылық жағдайы туралы айтатын адамның дауысы естілуін қамтамасыз етуге ниеттімін» деп қосты. Адачи: «Бұл пікірталас қаланың мүддесі үшін, қала әкімдігінің мүддесі үшін емес, не дұрыс екені туралы болуы керек» деді. Адачи қаланың жаңа заңына сәйкес мемлекеттік қаржыландырудан бас тартты. Ол мемлекеттік қаржыландыруды қолдайтын болғанымен, әрбір кандидатқа берілетін 900 000 долларды «қазір біз 10 000 балаға жазғы мектепті қысқартып жатқанда, оған төлеуге 1 миллион долларымыз жоқ болғандықтан» алудың жөн емес деп ойлады. Дегенмен, Адачи жаңа заңда көзделген ерікті шығындар шегін сақтауға келісті. Сан-Францисконың қаржылық тұрақтылығын қалпына келтіру және келесі он жылда қалаға 1,7 миллиард доллар үнемдеу арқылы, Адачи шағын бизнестің дамуына 40 миллион доллар көлемінде микрокредиттер беру жобасын ұсынды, бұл 15 000 жаңа жұмыс орны мен 1 миллиард долларлық жаңа экономикалық белсенділікке мүмкіндік береді. Адачи сондай-ақ, жаңа жұмыс орындарын ашуға кедеріліңкіретін қазіргі жалақы салығы жүйесін жойып, оны таза бизнес кірісіне негізделген жаңа бизнес салығымен алмастыруды ұсынды. Адачидің жоспарының маңызды бөлігі – қаланың резервтік қорынан қосымша қаржы бөліп, бұрынғы екі жыл бойы қаланың қаржылық қиындықтарына байланысты тоқтатылған жазғы мектепті қайта ашу арқылы білім беруді жақсарту болды. 2011 жылдың 12 қазанында Сан-Франциско Хроникасы Адачиді «қарастыруға болатын 3 Сан-Франциско әкімдігіне үміткердің бірі» деп атады, осы ретте: «Ерлікке толы әрекет. Қаланың ең либералды саясаткерлерінің бірі зейнетақы мәселесін еңбек саласындағыларға қарсы көтерді. Ол өткен жылы алғашқы әрекетінде жеңіліске ұшырады, бірақ дауыс беруге қойылған компромистік шараны қолдамағаннан кейін жаңартылған нұсқасымен қайта оралды. Басқалар елемеген зейнетақы мәселесін көтергені үшін қаланың саяси элитасының көп бөлігі оны әділетсіз түрде сынға алды. Оның сайлау кампаниясы оның бір мәселеге ғана тоқталмайтын кандидат екенін көрсетті. Ол тұрғын үй саясатынан салық салуға дейінгі көптеген мәселелерді жақсы түсінеді. Оның тәуелсіздігі күмәнсіз». Ол 16 кандидаттың арасында 6-шы орынды иеленді.

Өлім

Адачи 2019 жылғы 22 ақпанда Сан-Францисконың Солтүстік жағалауындағы ауданда қайтыс болды. Сан-Франциско қалалық сот-медициналық сараптамасы Кристофер Вироуек басшылығымен тергеу жүргізді, оның адалдығы Адачи қайтыс болғаннан үш апта бұрын ғана күмәнданылған, ал кейіннен Адачинің өлімі туралы есепті дұрыс өңдемегені үшін жұмыстан босатылды. Денсаулығы нашар жүрегіне кокаин мен алкогольдің "аз ғана" мөлшерінің әсері тигенінен қайтыс болды деп аутопсиялық есепте көрсетілген. Алайда, кардиоваскулярлық және аутопсиялық патология саласындағы сарапшы доктор Дилан В. Миллер, сот-медициналық токсиколог доктор Николас Лемос және сот-медициналық ғылым бойынша кеңесші Джеймс Л. Норрис Вироуек қолданған токсикологиялық есепте пайдаланылған сынаманың "сенімсіз" екенін анықтады. Бұл ретте, алкоголь, кокаин және Адачи денесінен табылған бензодиазепин мөлшері "токсикологиялық тұрғыдан маңызды емес" болды, яғни өлімге себеп болған жоқ.

Басқаша айтқанда, тәуелсіз сараптама Адачидің өлімінің себебі табиғи себептерге байланысты болғанын, жазатайым оқиға емес екенін анықтады. Атап айтқанда, тәуелсіз сараптама Адачидің өліміне "коронарлық артерия ауруынан туындаған кенеттен жүрек аритмиясы және жедел миокард инфарктісі" себеп болғанын көрсетті. Адачи қайтыс болғаннан кейін көп ұзамай, Адачинің өлімі туралы алғашқы ақпарат полиция департаментінің саясатын және құпия полиция есептерін жариялауға қатысты заңдарды бұза отырып, журналист Брайан Кармодиге ағып кетті. Кейін Кармоди тұтқындалды және ақпарат көзіне қатысты мәліметтерді табу үшін оның үйіне кіргізілді. Бұл шабуыл баспасөз бостандығына қатысты конституциялық құқықтардың бұзылуына байланысты жалпыға бірдей наразылық тудырды. Полиция бастығы Билл Скотт бастапқыда қандай да бір құқық бұзушылық болмағанын жоққа шығарды, бірақ кейіннен өз шешімін өзгертті және шабуыл үшін кешірім сұрады, "департамент тергеушілерінің тиісті ықыластылығының болмауына" балта шалды. Департаменттің ішкі істер бөлімінің капитаны шабуылдан кейін көп ұзамай зейнеткерлікке шықты және кейіннен тергеушілерін қорғады, тұтқындау мен шабуылдың бастықтың өзінің нұсқауымен жүзеге асырылғанын айтты. Кармоди қала әкімдігіне сотқа шағымданып, соттан тыс келісім бойынша 369 000 доллар алды.