Смак: Югославиялық рок тобының тарихы

Кіріспе

Сербиялық рок тобы, серб тобы

Smak (; аудармасы: Соңғы уақыт) – Крагуевац қаласынан шыққан серб және югослав тобы. Топтың ең танымал кезеңі 1970-ші жылдарда болды, ол кезде бұрынғы Югославия рок сахнасының ең белгілі тобының бірі саналды. Топ жетекшісі, гитарист Радомир Михайлович, «Точак» («Дөңгелек») деген лақап атымен танымал, бұрынғы Югославия рок сахнасындағы ең ықпалды гитаристтердің бірі деп есептеледі. Гитарист Радомир «Точак» Михайлович және барабаншы Слободан «Кепа» Стоянович 1971 жылы топты құрған, бірақ 1975 жылға дейін тұрақты құрамы қалыптаспады. Осы кезде бас гитарист Зоран Миланович, вокалист Борис Аранджелович және клавишашы Лаза Ристовский топтың ресми мүшелері болды. Алайда, олардың аттас дебюттік альбомын жазғаннан кейін Ристовский кетіп, қалған төрттік 1981 жылы тарағанға дейін әртүрлі клавишашылармен келесі альбомдарын жазды. 1986 және 1992 жылдар аралығындағы қысқа кездесулерден кейін, негізгі құрылтайшылар Михайлович пен Стоянович, жас музыканттармен – вокалист Деян «Нажда» Нажданович, екінші барабаншы Деян «Кепа-младший» Стоянович, екінші гитарист Милан «Микика» Милосавльевич және басист Влада Самарджичпен топты қайта құрды. 1990-шы жылдардың соңында соңғысы басист Слободан «Сале» Марковичпен ауыстырылды, ол 2002 жылға дейін топпен бірге өнер көрсетті, осы жылы Smak тағы да тарады. Соңғы құрамның қалған мүшелері, жаңа басист Милош Петровичпен бірге 2010 жылы қайта бірікті, ал 2012 жылы топтың стандартты құрамы бір реттік қайта қосылды.

Бөлу және оның салдары (1981-1986)

"Чако не volim sneg" тобының шығуына дейін, топ мүшелері арасындағы жиі даулар Белградтағы соңғы концерттен кейін тарасу туралы шешім қабылдауына себеп болды. 1981 жылдың маусым айында олар алты мың жанкүйердің алдында Калемегдан бекінісіндегі "Қызыл Жұлдыз" баскетбол алаңында қоштасу концертін өткізді. Дадо Топич сахнаға шығып, олармен бірге "На Балкану" әнін орындады. Соңғы концерттен күтпегендей азайған қаржылық пайда, топты достық емес қарым-қатынаста болғанына және Kalemegdan концертінен кейін өнер көрсетуді жоспарламағанына қарамастан, жоғалған кірісті қайтару үшін қоштасу турнесін ұйымдастыруға итермеледі. 1982 жылдың басында Михайлович пен Стоянович, бұл жолы бас-гитарист Лола Андреичпен бірге, "Чако не volim sneg" альбомында алғаш зерттелген стильді жалғастыратын аспаптық музыка триосын құруға бел буды. Бірақ Стоянович пен Андреич арасындағы түсініспеушілікке байланысты, Стоянович топтан шығып кетті. 1982 жылы Михайлович "Mantilja" (Мантилья) синглын, ал оның B жағы "Specijalka" (Айырмалы) болды. Андреич пен Мосспен бірге ол бірінші дүниежүзілік соғысқа арналған ән болған "Marš na Drinu" ("Дрина өзеніне наурыз") атты макси-синглын жазды.

Кездесулер мен үзілістер (1986-1992)

1986 жылдың қазан айының ортасында Smak тобының негізгі мүшелері Михайлович, Стоянович, Аранджелович және Миланович құрамында қайта бірікті. Төрт музыкант Крагуевац университетінің кампусында репетиция бастады, ал репетициялар барысында жас клавишник Милан Дюрджевич жиі қатысты. Бірақ Михайлович оған сенімсіздік танытқандықтан, клавишалық партияларды жазу үшін Крис Николсты шақырды. Қайта оралған Smak 86 альбомында Миша Комненич пен Влада Никодиевич қонақ ретінде клавишада орындады, бірақ альбом сыншылар тарапынан жақсы қабылданбады. Ұзақ гастрольден кейін топ белгісіз мерзімге үзіліс жасады, ал аспаптық "Because" әні Jugoton компаниясы сол жылы шығарған Legende YU Rocka атты әртүрлі әртістердің концерттік жинағына енді. Крагуевацта сәтті өнер көрсеткеннен кейін, құрамына қайта бірігу туралы әңгімелерге қарамастан, мүшелер тағы да өз мансаптарына көңіл бөлді. Сава орталығында екі концерт өтті, ал біріншісі OdLIVEno (LIVEquefied) концерттік альбомына жазылды. Дегенмен, Аранджелович Амстердамға кетіп, жоспарланған екі айдан артық уақытқа қалды, ал Миланович пен Ристовский топтың репетицияларына келмеді, сондықтан толық құрам қайта құрылмады. 1993 жылы Михайловичке Драган Маринкович режиссерлік еткен "Византия көгі" (Vizantijsko plavo) фильмінің музыкасын жазу ұсынылды. Ол Stojanović аға және кіші ұлымен барабанда, ал Милосавлевич бас гитарада орындады, бұл музыкалық топ TEK ретінде танылды. Ristovski (клавиша), Zoran Milanović (бас), Marija Mihajlović (вокал), Miroslav Savić (клавиша) және Nenad Petrović (саксофон) қонақ ретінде қатысты. Осыдан кейін Stojanović Михайловичке вокалмен классикалық рок құрамына оралуды ұсынды, ал Милосавлевич гитараға ауысты, сондықтан топқа жаңа вокалист пен басист іздеу қажет болды. Басында топ "Осваячи" тобының вокалисі Звонко Пантовичті "Чипи" деп қарастырды, өйткені оның вокал стилі Аранджеловичтікіне ұқсас болды, бірақ ақырында жаңа вокалист бұрынғы "Крэмер" тобының вокалисі Деян Наджанович "Нажда" болды. Досының ұсынысымен жаңа басист Нови-Садтан келген жас джаз фьюжн музыканты Влада Самарджич болды, ол Васил Хаджимановпен бірге орындаған. Құрамды толықтырғаннан кейін және альбомға материал жинағаннан кейін Радомир "Точак" Михайлович (гитара), Слободан "Кепа" Стоянович (барабан), Деян "Кепа-младший" Стоянович (барабан), Милан "Микика" Милосавлевич (гитара), Деян "Нажда" Наджанович (вокал) және Влада Самарджич (бас гитара) студияға кіріп, Михайлович продюсерлік еткен Smak тобының жетінші студиялық альбомын "Bioskop Fox" (Fox Cinema) жазды, ал оны VANS, Komuna және PGP RTS компаниялары 1995 жылы бірлесіп шығарды. Альбомды насихаттау үшін топ Джими Хендрикске арналған "Lisica" ("Түлкі") әнінің жарнамалық видеосын Кошутняктегі кәсіби киностудияда түсірді. Альбом шыққаннан кейін топ Крагуевацта гастрольдік репетицияларды бастады және 1995 жылдың 9 қыркүйегінде Чачакта жаңа құраммен алғашқы концертін берді, содан кейін Крагуевацта өнер көрсетті, бірақ концерттеріне аз адам келіп, қиындыққа тап болды. Гастрольді тоқтатқаннан кейін бас-гитарист Влада Самарджич көңілі қалды және Беркли музыка колледжінде оқуын жалғастыру үшін топтан кетті. 1996 жылы RTV Slovenia "The Best of Smak" жинақ альбомын шығарды, ал келесі жылы, 1997 жылдың көктемінде топ Словенияда гастрольде болды. Гастрольдің табысты өтуі Словениядағы менеджментпен туындаған мәселелерге байланысты тоқтатылған тағы бір гастроль жоспарларына әкелді. Сол жылдың мамыр айында Крагуевацтағы Шумадижа кинотеатрында топ көрерменсіз толық концерт орындаумен тәжірибе жасады, ал концерттің жазбасы екі дискілі концерттік альбом "Live Without Audience" ретінде жарық көрді, онда топтың барлық мансабынан жиырма екі әннің концерттік нұсқалары болды. "Ljudi nije fer" әніне жарнамалық видео түсірілді, ол бұқаралық ақпарат құралдарында кеңінен жарияланды. 1999 жылы топ жаңа студиялық альбомда жұмыс істей бастады, онда Михайлович пен Стоянович полиритмиялық барабандар мен саз әндерін қосуға шешім қабылдады. Дегенмен, Стоянович саз әнмен қатар, бірнеше тректерде мәтін болуын ұсынды, бірақ Михайлович одан бас тартты, сондықтан Стоянович альбомда ойнамау туралы шешім қабылдады. PGP RTS компаниясы шығарған "Egregor" альбомын Михайлович пен Саша Хабич продюсерлік етті, онда тек бір ән мәтіндік болды, ал қалғандары Наждановичтің саз әнімен орындалды. 1999 жылы Борис Аранджелович "Milion godina" (A Million Years) атты жеке альбомын "Boris i Dinosaurusi" ретінде жазды, онда музыканы YU grupa гитарисі Бата Костич, Джимми Барнс және Р. М. Точак жазды, ал әндерін Марина Тукакович пен Ранко Слиепчевич жазды. Жазуға Костич, Ристовский, Кепа Стоянович, Зоран Миланович, Джо Пера және Neverne Bebe гитарисі Саша Ранджелович "Ранджа" қатысты. Бұрынғы бас-гитарист Влада Самарджич қайта қосылуға қатыспады, бірақ жаңа құрамды қолдады. Сол жылдың жазынан күзіне дейін топ төрт трек жазды: "Delfin" (The Dolphin), "Rock cirkus" альбомында бұрын шығарылған "Cigansko srce" (Gypsy Heart) әнінің аспаптық нұсқасы, "Ispiranje" (Ablution) және "Rapsodija o lepom" ("A Rhapsody on Beauty"), олар топтың ресми YouTube арнасында жарияланды. Бірақ Slobodan Stojanović-тің омыртқа жотасының операциясы салдарынан құрамды қайта құру жоспарлары тоқтап қалды. Жазылған тректер, бонус видео нұсқаларымен бірге, 2012 жылдың желтоқсанында сербиялық One Records лейблынан "Delfin" (The Dolphin) EP ретінде шығарылды. Сол лейбл бұрын тек кассетада қол жетімді болған 1992 жылғы концерттік альбом "OdLIVEno" альбомын компакт-диск форматында қайта шығарды, сондай-ақ Радомир Михайловичтің жеке альбомын "Tonsko ukrašavanje" (A Tonal Ornamentation) шығарды. 2012 жылдың 29 желтоқсанында Smak тобы төрт музыканттан тұратын классикалық құрамында қайта бірікті: Радомир Михайлович (гитара), Борис Аранджелович (вокал), Зоран Миланович (бас гитара) және Слободан Стоянович (барабан) – Kombank Arena-да концерт берді. Концертте қазіргі Smak құрамының мүшелері – Деян Наджанович (вокал), Милан Милосавлевич (гитара), Милош Петрович (бас гитара) және Деян Стоянович (барабан) – сондай-ақ Деян Здраевский клавишада орындады. Топтың классикалық құрамының қайта бірігуіне бұқаралық ақпарат құралдарында кеңінен жарияланды және концертке шамамен 18 000 көрермен келді. 2013 жылдың 27 маусымында топ классикалық және қазіргі құрамында Крагуевацтағы Arsenal Fest фестивалінде өнер көрсетті. Бұл топтың 1997 жылдан бергі алғашқы концерті болды. 2014 жылы топ 1978 жылғы "Nebo je samo drum bez dna" ("The Sky Is Only a Bottomless Road") әнін қайта жазды және оны ресми YouTube арнасында жариялады. 2015 жылдың 20 маусымында топ тағы да классикалық және қазіргі құрамында Беградтағы Ušće паркінде шамамен 20 000 көрерменнің алдында концерт берді. Концертте Oktava, Rare және Epilog топтары ашылу акттары ретінде өнер көрсетті, ал Dado Topić қонақ ретінде қатысты. Ušće паркіндегі концерт Аранджеловичтің топпен өткізген соңғы өнері болды. Ол сол жылдың 27 тамызында Роттердамда ұзақ аурудан кейін қайтыс болды. Ол 67 жасқа толды.

In mid October 1986, the mainstay Smak members reunited in the lineup Mihajlović, Stojanović, Aranđelović and Milanović, The four started rehearsing at the University of Kragujevac campus, and during the rehearsals a young keyboard player Milan Đurđević often attended the rehearsals, however, due to being Mihajlović's reserved towards him, he invited Chris Nichols to record the keyboard parts. The comeback album Smak 86., also featuring Miša Komnenić and Vlada Nikodijević on guest keyboards, but the album was not well received by the critics. After a short tour, the band went on an indefinite hiatus. and the recording of the instrumental "Because" appeared on the various artists double live album Legende YU Rocka, released by Jugoton during the same year. After having a successful performance in Kragujevac, despite the rumors of reformation, the members devoted to their own careers once again. The band held two performances in Sava Centar, the first of which was recorded for the live album OdLIVEno (LIVEquefied), on compact cassette only. Nevertheless, Aranđelović went to Amsterdam where he stayed longer than the intended two months and Milanović and Ristovski did not appear at the band rehearsals, thus the lineup did not make a full time comeback. At the time, in 1993, Mihajlović got the offer to score the film Vizantijsko plavo (Byzantine Blue), directed by Dragan Marinković, which he recorded Stojanović senior and junior on drums and Milosavljević on bass, signed as the band TEK. featured guest appearances by Ristovski (keyboards), Zoran Milanović (bass), Marija Mihajlović (vocals), Miroslav Savić (keyboards) and Nenad Petrović (saxophone). This was the reason why Stojanović suggested Mihailović to return to a classic rock lineup with a vocalist, and in the meantime, Milosavljević switched to guitar, thus the band were to look for a new vocalist and bassist. At first the band considered the Osvajači vocalist Zvonko Pantović "Čipi", due to a similar vocal style with Aranđelović's, but eventually the new vocalist became Dejan Najdanović "Najda", a former Kramer vocalist, On the recommendation of a friend, the new bassist became Vlada Samardžić, a young jazz fusion musician from Novi Sad, who performed with Vasil Hadžimanov. Having completed the lineup, and having an album's worth material, Radomir "Točak" Mihailović (guitar), Slobodan "Kepa" Stojanović (drums), Dejan "Kepa Jr." Stojanović (drums), Milan "Mikica" Milosavljević (guitar), Dejan "Najda" Najdanović (vocals) and Vlada Samardžić (bass guitar) entered the studio and recorded the Smak's seventh studio album Bioskop Fox (Fox Cinema), produced by Mihailović and released jointly by VANS, Komuna and PGP RTS in 1995. In order to promote the album, the band had recorded a promotional video for the song "Lisica" ("Fox"), dedicated to Jimi Hendrix, in a professional film studio in Košutnjak,

After the album release, the band started tour rehearsals in Kragujevac and had their first live appearance with the new lineup in Čačak on September 9, 1995, followed by performances in Kragujevac, however they were facing the problem of a small number of people attending their shows. After the tour cancellation, the bassist Vlada Samardžić, disappointed with the fact, decided to leave the band and dedicated himself to his studies at the Berklee College of Music. During 1996, the RTV Slovenia released a compilation album The Best of Smak, and the following year, in the spring of 1997, the band had a tour of Slovenia. The success of the tour resulted in the plans for another tour which was canceled due to the problems with the management in Slovenia. In May of the same year, in the Kragujevac Šumadija cinema hall, the band made an experiment with performing an entire concert without audience and the recording of the concert was released on the double live album Live Without Audience, featuring live versions of twenty two tracks from the band's entire career. A promotional video for the song was recorded for the song "Ljudi nije fer" which received an adequate media coverage. In 1999, the band started working on a new studio album, for which Mihajlović and Stojanović decided that it should feature poly rhythmic drums and scat singing. Nevertheless, Stojanović suggested that beside scat singing, several tracks should feature lyrics, which Mihajlović refused, and thus Stojanović made a decision not to play on the album. Egregor, released by PGP RTS, produced by Mihajlović and Saša Habić, featured only one song with lyrics and on the rest Najdanović was featured on scat singing. During 1999, Boris Aranđelović recorded a solo album Milion godina (A Million Years) as Boris i Dinosaurusi on which the music was written by former YU grupa guitarist Bata Kostić, Jimmy Barnes and R. M. Točak, the lyrics by Marina Tucaković and Ranko Slijepčević, and the recordings featured Kostić, Ristovski, Kepa Stojanović, Zoran Milanović, Pera Joe and Neverne Bebe guitarist Saša Ranđelović "Ranđa". The former bass player Vlada Samardžić did not participate the reunion, but expressed the support of the new lineup. From summer until autumn of the same year, the band had recorded four tracks, "Delfin" (The Dolphin), an instrumental version of the song "Cigansko srce" (Gypsy Heart), originally released on the album Rock cirkus, "Ispiranje" (Ablution) and "Rapsodija o lepom" ("A Rhapsody on Beauty"), which were premiered on the band's official YouTube channel. However, further reunion plans had been interrupted by Slobodan Stojanović's spinal cord surgery. The recorded tracks, along with the bonus video versions of the material, were released in December 2012 on the EP Delfin (The Dolphin) by the Serbian record label One Records. The same label also rereleased in compact disc format the 1992 live album OdLIVEno, previously available on compact cassette only, and released Radomir Mihajlović's solo album Tonsko ukrašavanje (A Tonal Ornamentation). On December 29, 2012, Smak reunited in the default lineup – Radomir Mihajlović (guitar), Boris Aranđelović (vocals), Zoran Milanović (bass guitar) and Slobodan Stojanović (drums) – for a concert in Kombank Arena. The concert also featured members of the current Smak lineup – Dejan Najdanović (vocals), Milan Milosavljević (guitar), Miloš Petrović (bass guitar) and Dejan Stojanović (drums) – as well as Dejan Zdraevski on keyboards. The reunion of the band's default lineup saw large media coverage and the concert featured about 18,000 spectators. On June 27, 2013, the band, in both the default and current lineup, performed at Kragujevac Arsenal Fest. It was the band's first concert in Kragujevac since 1997. In 2014, the band rerecorded their 1978 song "Nebo je samo drum bez dna" ("The Sky Is Only a Bottomless Road") and released it on their official YouTube channel. On June 20, 2015, the band, once again in both default and current lineup, held a concert in Belgrade Ušće park, in front of about 20,000 spectators. The concert featured the bands Oktava, Rare and Epilog as the opening bands and Dado Topić as guest. The concert at Ušće park was Aranđelović's last performance with the band. He died on August 27 of the same year in Rotterdam, after long illness. He was 67.

Жаңа кездесу (2022 жылдан қазіргі уақытқа дейін)

2022 жылдың 6 мамырында «Смак» тобы жаңа әнші, Джован Пантич Пантамен қайта бірікті, оның дауысы Аранджеловичтікіне өте ұқсас. Олар Крагуевац қаласындағы қалалық үйінде концерт өткізді. 2022 жылдың 9 қыркүйегінде «Смак» тобы Чачак қаласында концерт берді.

Мұра

2017 жылы топ Сербия президенті Томислав Николичтің сербия мәдениетіне қосқан үлесі үшін «Ерен еңбегі үшін» күміс медалімен марапатталды. Smak әндері көптеген орындаушылармен қайта орындалды және ең танымал қайта орындалғандардың қатарында: 1982 жылғы «Disco Rock» альбомында «Satelit», «Crna dama», «Nevidljive terazije», «Halo», «Tendži Tandži», «Daire» және «Gore dole» үзінділерінен тұратын Aska атты қыз тобының попурисі бар. «Daire» әні 1994 жылы Neverne Bebe тобының «Neverne Bebe I» альбомында, олардың нұсқасында «Zajdi, zajdi» үзіндісімен қайта орындалды; топ әнді 2004 жылғы «Neverne Bebe IV – Dvoje – The Best Of» альбомында тағы да қайталады. Osvajači тобы 1994 жылғы концертте «Ljudi nije fer» әнін орындады. «Crna dama» әнін 2000 жылы әнші Виктория «Nostalgija (Nostalgia)» альбомында шығарды. 2011 жылы Osvajači тобының бұрынғы мүшелері бар Čipi i Industrija тобы «Na Balkanu» әнін «Na Balkanu» альбомында Generacija 5 тобының бұрынғы вокалисі Đorđe David-тің қонақ вокалымен бірге орындады. 2012 жылы шыққан «Štrajk mozga (Brain Strike)» альбомында рэпер Эдо Маайка «Diši» («Тыныс ал») әнінде «Live Without Audience» альбомынан «Biska 2» риффін пайдаланды. Келесі жылы «Biska 2» әні Милан Петрович квартетінің «Favorites» атты аспаптық альбомында орындалды. Smak-тың альбомдары мен әндері бұрынғы Югославия рок-музыкасының барлық уақыттағы ең үздік тізіміне енді. 1998 жылы жарық көрген «YU 100: najbolji albumi jugoslovenske rok i pop muzike (YU 100: Югославияның поп және рок музыкасының ең үздік альбомдары)» кітабында Smak-тың екі альбомы бар: «Crna dama» (40-шы орын) және «Smak» (63-ші орын). 2000 жылы жарық көрген Rock Express All Times Top 100 Yugoslav Rock Songs тізімінде Smak-тың жеті әні болды: «Crna dama» (5-ші орын), «Ulazak u harem» (12-ші орын), «Daire» (23-ші орын), «Blues u parku» (47-ші орын), «Šumadijski blues» (65-ші орын), «Zajdi, zajdi» (82-ші орын) және «Satelit» (94-ші орын). 2006 жылы «Plava pesma» B92 Top 100 Domestic Songs тізімінде 61-ші орынды иеленді. 2011 жылы Radio 202 радиосының тыңдаушылары «Daire» әнін PGP RTB/PGP RTS компаниясы шығарған 60 ең үздік әннің бірі деп таныды.

In 2017, the band was awarded the silver medal for Merit by the President of Serbia Tomislav Nikolić for their contribution to Serbian culture. Smak songs have been covered by a plethora of acts and the notable cover versions include: The girl group Aska medley which consisted of passages from "Satelit", "Crna dama", "Nevidljive terazije", "Halo", "Tendži Tandži", "Daire" and "Gore dole" on their 1982 album Disco Rock. The song "Daire" was covered in 1994 by the band Neverne Bebe on their album Neverne Bebe I, their version featuring a passage from "Zajdi, zajdi"; the band covered the song once again on their 2004 album Neverne Bebe IV – Dvoje – The Best Of Osvajači covered the song "Ljudi nije fer" on their 1994 unplugged concert. The song "Crna dama" was covered in 2000 by singer Viktorija on her album Nostalgija (Nostalgia). In 2011, the band Čipi i Industrija, featuring the original Osvajači members, covered the song "Na Balkanu", with former Generacija 5 vocalist Đorđe David on guest vocals, released on the album Na Balkanu. On his 2012 album Štrajk mozga (Brain Strike), the rapper Edo Maajka sampled the riff of "Biska 2", from the Live Without Audience album, in the song "Diši" ("Breathe"). The following year, "Biska 2" was covered by the Milan Petrović Quartet on their instrumental cover album Favorites. The albums and songs by Smak were featured on several all time greatest lists of former Yugoslav rock. The book YU 100: najbolji albumi jugoslovenske rok i pop muzike (YU 100: The Best albums of Yugoslav pop and rock music), published in 1998, features two Smak albums: Crna dama (ranked No. 40) and Smak (ranked No. 63). The Rock Express Top 100 Yugoslav Rock Songs of All Times list, published in 2000, featured seven songs by Smak: "Crna dama" (polled No.5), "Ulazak u harem" (polled No.12), "Daire" (polled No.23), "Blues u parku" (polled No.47), "Šumadijski blues" (polled No.65), "Zajdi, zajdi" (polled No.82) and "Satelit" (polled No.94). In 2006, "Plava pesma" was polled No.61 on the B92 Top 100 Domestic Songs list. In 2011, "Daire" was polled, by the listeners of Radio 202, one of 60 greatest songs released by PGP RTB/PGP RTS.