Кіріспе
М5 – Оңтүстік Африканың Кейптаун қаласындағы магистраль. Ол солтүстіктегі Батыс жағалаудағы Милнертонды оңтүстіктегі Мюзенбергке байланыстырады және N1 және N2 тас жолдарын кесіп өтеді. N1 торабынан Пламстедке дейінгі бөлігінде ол шектеулі кіруге болатын тас жол (мотор жолы). Моубрейден Мюзенбергке дейін ол М4 басты жолға параллель.
The M5 is an expressway in the City of Cape Town Metropolitan Municipality, South Africa. It connects Milnerton on the Western Seaboard in the north to Muizenberg in the south, and crosses both the N1 and the N2. For part of its length, from the N1 interchange to Plumstead, it is a limited access freeway (motorway). From Mowbray to Muizenberg it is parallel to the M4 Main Road.
Бағыт
M5 Потсдам торабындағы N7 тас жолымен қосылысынан басталады. Ол оңтүстік-оңтүстік-батыс бағытында Потсдам жолы ретінде жүреді және M14 (Блаувберг жолы) қиылысына жетеді, онда ол Коэберг жолы аталып, екі бағытты жолға айналады. M14 M5-ке оңтүстікке қарай бірнеше метрге қосылып, кейін шығысқа қарай Plattekloof Road ретінде өз жолын жалғастырады, ал M5 оңтүстікке қарай Koeberg Road ретінде жалғаса береді. Ол 9 шақырымға жуық оңтүстікке қарай Милнертон қаласынан өтіп, Бруклиндегі N1 тас жолымен (Table Bay Boulevard) Коберг торабына жетеді, онда ол кіруі шектеулі автокөлік жолына айналады. N1 торабынан оңтүстікке қарай Black River Parkway ретінде Black River өзенін кесіп өтеді, Maitland қаласы арқылы өтіп, Моубрай маңындағы N2 тас жолымен (Settlers Way) торабына жетеді, онда ол Kromboom Parkway болады. Ол оңтүстікке қарай Атлон, Рондебош-Ист және Лансдаун қалалары арқылы Пламстедтегі M68 (Ottery Road) торабына жетеді, онда M5 автокөлік жолы мәртебесін жоғалтады, бірақ Prince George Drive ретінде екі бағытты жол болып қалады. Ол оңтүстікке қарай Retreat қаласы арқылы False Bay жағалауындағы Мюйзенбергке кіреді, онда ол R310 (Baden Powell Drive) жолымен қиылысатын айналымда аяқталады.
Көбергі алмасу пункті
M5 тас жолындағы ең ірі қиылысы – M5 пен N1 тас жолдарын байланыстыратын Koeberg қиылысы. Бұл қиылыстағы қатарларды біріктіру бұрын M5 тас жолына жақындағанда бірнеше шақырымдық үзіліс-қозғалыс тікелей кедергілеріне себеп болар еді.
Көбергі алмасу орнынан жоғары автокөлік жолын жаңарту
2008 жылы М5 және N1 тас жолдарымен байланысатын көтерілген тас жолдармен Коберг түйіскенін жаңарту жұмыстары басталды. N1-ден M5-ке дейінгі көтерілген тас жол 2010 жылғы ФИФА әлем чемпионаты алдында 2010 жылдың маусымында аяқталды, ал кері бағыт 2011 жылдың қарашасында аяқталды. 2011 жылдың соңында Google карталарының осы түйіскеннің көше көрінісі құрылыс жұмысының барысын уақыт өте келе суреттерді біріктіріп, қолданыстағы көпірлердің астында байланыстыру арқылы кезең-кезеңмен көрсетті. Бұл көрерменге құрылыс кезеңіндегі әртүрлі уақыттарда виртуалды шындық тәжірибесін сезінуге мүмкіндік береді.
Дизайн
Жоғары орналасқан тас жолдар инновациялық дизайн ерекшеліктері мен принциптерін іске асырады. Мысалы, көтерілген тас жолдар күніне 200 000 көліктің қалыпты қозғалысын бұзбай салынған болуы керек еді. Қазіргі жолдар мен көпірлер кеңейту үшін барлық қолданылатын жерді пайдаланған. Бұл қиылыс каналмен, теміржол учаскесімен, қуат трансформаторымен және өнеркәсіптік ғимараттармен және т.б. шектес. Сондықтан, қолданыстағы құрылымдардың үстінен өтпелі жол салу мүмкіндігін қарастыру қажет болды. Бұл жүйе қолданыстағы қиылысқа үйлесімді болуы керек еді. Негізі бетон қадалармен нығайтылған, үстінде "Т" тәрізді бөліктері бар, дөңгелек пішіндес темірбетон бағаналар қолданыстағы жолдар мен көпірлер арасындағы бос орынға сыяды. Бұл өз кезегінде, жерде құйылған және кранмен орнатылған бетоннан жасалған "U" пішіндес арқалықтарды қолдауы мүмкін. Жол төсемі "U" арқалықтарының үстіне құйылады. "Т" тәрізді бөліктерімен бекітілген әр бағананың арасында бес арқалық орналасқан, бұл екі қатарлы жол төсемін жасауға мүмкіндік береді. Арқалықтардың "Т" бөлігіне тірелетін екі жағы да бетонмен біріктірілген, ол арқалықтар арасындағы бүгілуге қарсы тұрады. Екі көтерілген тас жолында да жол N1 және M5 тас жолдарымен қосылған жерде екі қатардан бір қатарға дейін тарылады. Осы тұста көтерілген тас жол жылдамдық алу үшін көлікті төмен қарай бағыттайды. Көтерілген тас жол бұл екі тас жолдағы өз қатарына қосылып, жылдамдық алуға және тығырындарды болдырмауға мүмкіндік береді.
"U" сәулелерінің аралығы
"U" бағаналарының бүйірлері "V" пішініндегідей көлбеу болып, төменгі жағы жазық болады. Көпірдің орта тұсындағы күштер "V" пішінінің төменгі жағында ішкі қақпаққа бағытталған қысымды және қақпаққа кернеу түрінде берілетін сыртқы қақпаққа бағытталған қысымды тудырады. "V" пішінінің төменгі жағындағы және көпірдің орта тұсындағы бойлық кернеу бетонға орнатылған, жоғары кернеулі кабельдермен жұтылады. Әрбір бағана арнайы жасалған болаттық табақтарға тіреледі, бұл табақтар кеңею мен тарылуға мүмкіндік береді және көпірдің салмағын овал пішіндес тіреулердің үстіндегі "Т" тәрізді бөліктерге жеткізеді. Жол төсемі сыртқы бағаналардың шетінен тысқары созылып, алдын ала дайындалған қауіпсіздік қоршауларымен жабдырылады.
Қораптық арқалық көпірлер
Қораптық арқалық көпірлер теміржол жолағын және N1 бағытындағы ұзын учаскелерді, сондай-ақ N1-ге жақындағанда солтүстікке қарай M5 бағытындағы ұзын учаскелерді көтеру үшін жобаланып, құрылысы жасалды. Аяқ көпірлерді эшафолдтармен, ал теміржол жолағындағы көпірлерді "I-beam" болаттан жасалған фермалармен қолдау қажет болды. Теміржол жолағында электрлендіру желілерінің биіктігі де ескерілді. Осы биіктік, "I-beam" болат фермаларының биіктігіне, фермалардың үстіне орнатылған эшафолдтың биіктігіне және қораптық арқалық көпірдің биіктігіне қосылғанда, жаңа биік автомагистральдің ерекше биіктігін анықтады. Оның ең жоғары нүктесі жақын орналасқан ескі диірмен ғимаратының 5-қабатының биіктігімен тең. Аяқ қораптық арқалық көпірлерді салу кезінде көлік қозғалысы тіреу эшафолдарының айналасына бағытталды. Бұл әсіресе N1 бағытындағы шығыс қарамағында қолайсыздық тудырды, онда жылдамдық күрт төмендеді, бұл көлік бөгеліне әкелді.
Құрылыс
Жол төсемі сыртқы арқалықтардың шетінен шығып тұрса, бұл сыртқы арқалықтарға уақытша бекітілген және бетон қалыптау тақталарымен жабылған ағаш үшбұрышты тіректер арқылы іске асырылатын еді. Арқалықтардың өзінде үшбұрыштарды орнында ұстап тұратын бұрандаларға арналған алдын ала жасалған тесіктер болар еді.
"U" сәулелері
Әрбір "U" сәулесі, салмағы 80 метрикалық тонна, N1 және теміржол қорғау аймағы арасындағы жақын жердегі белгіленген уақытша фабрика аумағында жерде құйылады. Әрбір сәуле нақты бір ұзындықта болады және оның жобаланған орнына дәл орналастырылуы тиіс. Сәулелер қайта пайдаланылатын негіздерге және болаттан жасалған қалыптау панельдеріне, болат тіреулермен сүйеніп құйылады. Сәулелер арнайы жасалған 12 дөңгелекті екі жүк көлігімен жерге тасымалданады, олардың әрқайсысы дәнекерленген болат "I" сәулелі рамадан жасалған, әрқайсысы бетонды "U" сәуленің соңына бекітіліп, содан кейін құрылыс алаңына дейін қысқа қашықтыққа стандартты дизельді механикалық тягамен сүйретіледі.
Тіректер
Әрбір бағана және оның "Т" тәрізді бөлігі жеке-жеке жоба ретінде қарастырылады. Әрбір бағана үшін арнайы жасалған болат қалыптар қайта қолданылады және әрбір бағана кезең-кезеңмен салынады. Қалыптар крандармен жылжытылады. Егер негізгі топырақ "жұмсақ" болса, іргетастың түбіне темірбетон қасиеттері бар қазықтар айдалып, олардың жоғарыда көтерілген ұштары іргетасқа енгізіледі.
Авариялық кедергілер
Палубаның шетін бойлай орналасқан, зауытта алдын ала құйылған қауіпсіздік барьерлері арнайы жасалған болат қалыптарда жақын жерде өндіріледі. Олардың орнына бекітілуі үшін, жол палубасының шетінен де, барьер бөлігінің төменгі жағынан да темір арматура ілмектері шығарылады. Барьер орнатылғанда бұл ілмектер бірігіп, палуба мен барьер арасындағы бос кеңістікке бетон құйылып, осы арматура ілмектері біріктіріліп бекітіледі. Кейін, қауіпсіздік барьерінің үстіне бетон қоршау салынады.
Roadway палубасы
Палуба кез келген басқа темір бетон палуба сияқты салынады, бірақ қалыптамалар тұрақты түрде орнында қалу үшін жасалған және қалыптаманы қолдау үшін мұңқа қолданылмайды. "U" арқаларының жоғарғы жиектеріндегі алдын ала құйылған өткелдер мен ойыстар, олардың үстінен жүретін адамның салмағын көтере алатын қалың масон плитасынан жасалған қалыптама тақтасын орнату үшін есептелген. Арқалардың өзі құрылыс кезінде салынып жатқан жол бөлігіне жұмысшылардың қауіпсіз өтуін қамтамасыз етеді. Болат арматуралық қаңқа қалыптаманың үстінен орнатылып болғаннан кейін, төмендегі жолға орнатылған араластырғыштан дайын бетон сорғы арқылы айдалады. Бұл бетон қалыптама мен арматураның үстіне жайылады және кеуектенуіне рұқсат етіледі. Соңында палуба дәстүрлі асфальт-макадам және граниттің ұсақ сынықтарымен жабылады және бояумен белгіленеді.