Кіріспе

Микроэкожүйелер шағын немесе өте кішкентай кеңістіктерде, маңызды экологиялық факторлармен нақты шектелген жерлерде қалыптасуы мүмкін. Бұл факторларға температура, pH, химиялық құрамы, қоректік заттармен жабдықталуы, симбионттардың немесе қатты субстраттардың болуы, газдар атмосферасы (аэробтық немесе анаэробтық) сияқты жағдайлар жатады.

Көлдің микроэкожүйелері

Су көлемі шектеулі бұл микроэкожүйелер көбінесе уақытша ғана болады, сондықтан олар тіршілік циклында құрғақшылыққа төзімді спора сатысы бар организмдермен немесе суда үнемі тіршілік етуді қажет етпейтін организмдермен мекенделеді. Көлдің қалыпты жағасындағы экожүйелік жағдайлар, жағалаудан алыс жерлердегіден мүлдем өзгеше болуы мүмкін. Мысалы, бромелия жапырақтарының түбіне жиналған су және Непентестің "құмыраларындағы" су сияқты, өте тар кеңістіктегі су экожүйелері де кездеседі.

Жануарлардың ішектегі микроэкожүйелері

Бұларға ауыз қуысы (әсіресе, емізу қуысы), көк қуысы, тұмсық қуысы және т.б. жатады, сондай-ақ сүтқоректі жануарлардың шөпқоректілерінің, тіпті омыртқасыздардың ас қорыту жолдары да осы санатқа кіреді. Сүтқоректілердің асқазан-ішек микроэкологиясында протозоалар, бактериялар және ерекше, толық анықталмаған организмдер (мысалы, кейбір ірі, күрделі құрылымды Selenomonads, Quinella ovalis "Quin's Oval", Magnoovum eadii "Eadie's Oval", Oscillospira және т.б.) руменде өте күрделі, жоғары толықтырылған аралас популяциялар құрай алады (Моир мен Массон суреттерін қараңыз). Мұндай микроэкожүйе қоректену немесе жануар иесінің (әдетте сиыр, қой, ешкі сияқты кепшік жануарлар) денсаулығының өзгеруіне жылдам бейімделе алады (Hungate-тің "Румен және оның микробтары" (1966) еңбегін қараңыз). Тіпті кішкентай, жабық жүйеде, мысалы, руменде, әртүрлі экологиялық жағдайлар болуы мүмкін: көптеген организмдер румен сұйықтығында еркін тіршілік етеді, ал басқалары асқазан қабырғасының тіндерімен және аралықтарымен қамтамасыз етілген субстрат пен метаболизм өнімдерін қажет етеді. Ішек микрофлорасы мен микрофаунасындағы қатаң анаэробты организмдердің келесі буынға қалай берілетіні туралы да қызықты сұрақтар туындайды. Мұнда өзара жалау және копрофагия маңызды рөл атқарады.

Топырақ микроэкожүйелері

Топырақтың типтік микроэкосистемасы ылғалдылықтың және/немесе атмосфералық газ құрамының күрт өзгеруіне байланысты, жалпы тереңдігі бір миллиметрден кем болуы мүмкін. Топырақ түйіршігінің мөлшері, сондай-ақ субстраттың физикалық және химиялық қасиеттері де маңызды рөл атқарады. Бұл жүйелерде қатты фаза басым болғандықтан, олардың құрамының кеңістіктегі нақты орналасуын бұзбай, микроскоппен зерттеу өте қиын.

Жердегі ыстық бұлақтар микроэкожүйелері

Бұл су температурасының градиенттерімен, қоректік заттармен, еріген газдармен, тұз концентрациясымен сипатталады. Құрлықтағы су ағынының бағытында пайда болатын температура градиентінің үзділігі өзі әр түрлі шағын микроэкосистемаларды құруы мүмкін, олар термофильді бактериялардан басталады, мысалы, Архея "Архебактерия" (100 °C (212 °F) немесе одан да жоғары), одан кейін дәстүрлі термофилдер, цианобактериялар (көк жасыл балдырлар) – Oscillatoria қозғалмалы жіпшелері, Амеба, ротиферлер, сосын жасыл балдырлар және т.б. Әрине, температурадан өзге де факторлар маңызды рөл атқарады. Ыстық бұлақтар микроэкологиялық зерттеулер үшін классикалық және түсінікті экожүйелерді ұсынумен қатар, әзірге сипатталмаған организмдерге бейімді орта болып табылады.

Терең теңіз микроэкожүйелері

Ең белгілілері сирек кездесетін, арнайы организмдерді қамтиды, олар тек су астындағы жанартаулық бұлақтардың (немесе "түтін шығарғыштардың") тікелей жанында (кейде сантиметрлер шегінде) ғана табылсады. Бұл экожүйелерді ғылыми тұрғыдан зерттеу үшін өте жетілген тебіну және үлгі жинау техникалары қажет.

Жабық микроэкожүйе

Сыртқы факторлардан, температура мен жарықтан басқа толығымен тәуелсіз және олардан жабық жүйе. Жақсы мысал – герметикалық ыдысқа салынған және суға батырылған өсімдік. Бұл экожүйеге ешқандай жаңа факторлар еніп келе алмайды.