Микроэкожуйелердің ұсақ кеңістіктегі құрылымы мен дамуы
Microecosystem
Шағын экожүйелер: кішкентай кеңістіктегі температура, pH, су жеткіліктілігі сияқты факторлардың әсерінен пайда болады. Уақытша тіршілікке бейімделген организмдер.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Микроэкожүйелер шағын немесе өте кішкентай кеңістіктерде, маңызды экологиялық факторлармен нақты шектелген жерлерде қалыптасуы мүмкін. Бұл факторларға температура, pH, химиялық құрамы, қоректік заттармен жабдықталуы, симбионттардың немесе қатты субстраттардың болуы, газдар атмосферасы (аэробтық немесе анаэробтық) сияқты жағдайлар жатады.
Microecosystems can exist in locations which are precisely defined by critical environmental factors within small or tiny spaces. Such factors may include temperature, pH, chemical milieu, nutrient supply, presence of symbionts or solid substrates, gaseous atmosphere (aerobic or anaerobic) etc.
Көлдің микроэкожүйелері
Су көлемі шектеулі бұл микроэкожүйелер көбінесе уақытша ғана болады, сондықтан олар тіршілік циклында құрғақшылыққа төзімді спора сатысы бар организмдермен немесе суда үнемі тіршілік етуді қажет етпейтін организмдермен мекенделеді. Көлдің қалыпты жағасындағы экожүйелік жағдайлар, жағалаудан алыс жерлердегіден мүлдем өзгеше болуы мүмкін. Мысалы, бромелия жапырақтарының түбіне жиналған су және Непентестің "құмыраларындағы" су сияқты, өте тар кеңістіктегі су экожүйелері де кездеседі.
These microecosystems with limited water volume are often only of temporary duration and hence colonized by organisms which possess a drought resistant spore stage in the lifecycle, or by organisms which do not need to live in water continuously. The ecosystem conditions applying at a typical pond edge can be quite different from those further from shore. Extremely space limited water ecosystems can be found in, for example, the water collected in bromeliad leaf bases and the "pitchers" of Nepenthes.
Жануарлардың ішектегі микроэкожүйелері
Бұларға ауыз қуысы (әсіресе, емізу қуысы), көк қуысы, тұмсық қуысы және т.б. жатады, сондай-ақ сүтқоректі жануарлардың шөпқоректілерінің, тіпті омыртқасыздардың ас қорыту жолдары да осы санатқа кіреді. Сүтқоректілердің асқазан-ішек микроэкологиясында протозоалар, бактериялар және ерекше, толық анықталмаған организмдер (мысалы, кейбір ірі, күрделі құрылымды Selenomonads, Quinella ovalis "Quin's Oval", Magnoovum eadii "Eadie's Oval", Oscillospira және т.б.) руменде өте күрделі, жоғары толықтырылған аралас популяциялар құрай алады (Моир мен Массон суреттерін қараңыз). Мұндай микроэкожүйе қоректену немесе жануар иесінің (әдетте сиыр, қой, ешкі сияқты кепшік жануарлар) денсаулығының өзгеруіне жылдам бейімделе алады (Hungate-тің "Румен және оның микробтары" (1966) еңбегін қараңыз). Тіпті кішкентай, жабық жүйеде, мысалы, руменде, әртүрлі экологиялық жағдайлар болуы мүмкін: көптеген организмдер румен сұйықтығында еркін тіршілік етеді, ал басқалары асқазан қабырғасының тіндерімен және аралықтарымен қамтамасыз етілген субстрат пен метаболизм өнімдерін қажет етеді. Ішек микрофлорасы мен микрофаунасындағы қатаң анаэробты организмдердің келесі буынға қалай берілетіні туралы да қызықты сұрақтар туындайды. Мұнда өзара жалау және копрофагия маңызды рөл атқарады.
These include the buccal region (especially cavities in the gingiva), rumen, caecum etc. of mammalian herbivores or even invertebrate digestive tracts. In the case of mammalian gastrointestinal microecology, microorganisms such as protozoa, bacteria, as well as curious incompletely defined organisms (such as certain large structurally complex Selenomonads, Quinella ovalis "Quin's Oval", Magnoovum eadii "Eadie's Oval", Oscillospira etc.) can exist in the rumen as incredibly complex, highly enriched mixed populations, (see Moir and Masson images ). This type of microecosystem can adjust rapidly to changes in the nutrition or health of the host animal (usually a ruminant such as cow, sheep, goat etc. ); see Hungate's "The Rumen and its microbes 1966). Even within a small closed system such as the rumen there may exist a range of ecological conditions: Many organisms live freely in the rumen fluid whereas others require the substrate and metabolic products supplied by the stomach wall tissue with its folds and interstices. Interesting questions are also posed concerning the transfer of the strict anaerobe organisms in the gut microflora/microfauna to the next host generation. Here, mutual licking and coprophagia certainly play important roles.
Топырақ микроэкожүйелері
Топырақтың типтік микроэкосистемасы ылғалдылықтың және/немесе атмосфералық газ құрамының күрт өзгеруіне байланысты, жалпы тереңдігі бір миллиметрден кем болуы мүмкін. Топырақ түйіршігінің мөлшері, сондай-ақ субстраттың физикалық және химиялық қасиеттері де маңызды рөл атқарады. Бұл жүйелерде қатты фаза басым болғандықтан, олардың құрамының кеңістіктегі нақты орналасуын бұзбай, микроскоппен зерттеу өте қиын.
A typical soil microecosystem may be restricted to less than a millimeter in its total depth range owing to steep variation in humidity and/or atmospheric gas composition. The soil grain size and physical and chemical properties of the substrate may also play important roles. Because of the predominant solid phase in these systems they are notoriously difficult to study microscopically without simultaneously disrupting the fine spatial distribution of their components.
Жердегі ыстық бұлақтар микроэкожүйелері
Бұл су температурасының градиенттерімен, қоректік заттармен, еріген газдармен, тұз концентрациясымен сипатталады. Құрлықтағы су ағынының бағытында пайда болатын температура градиентінің үзділігі өзі әр түрлі шағын микроэкосистемаларды құруы мүмкін, олар термофильді бактериялардан басталады, мысалы, Архея "Архебактерия" (100 °C (212 °F) немесе одан да жоғары), одан кейін дәстүрлі термофилдер, цианобактериялар (көк жасыл балдырлар) – Oscillatoria қозғалмалы жіпшелері, Амеба, ротиферлер, сосын жасыл балдырлар және т.б. Әрине, температурадан өзге де факторлар маңызды рөл атқарады. Ыстық бұлақтар микроэкологиялық зерттеулер үшін классикалық және түсінікті экожүйелерді ұсынумен қатар, әзірге сипатталмаған организмдерге бейімді орта болып табылады.
These are defined by gradients of water temperature, nutrients, dissolved gases, salt concentrations etc. Along the path of terrestrial water flow the resulting temperature gradient continuum alone may provide many different minute microecosystems, starting with thermophilic bacteria such as Archaea "Archaebacteria" (100 °C (212 °F) or more), followed by conventional thermophiles , cyanobacteria (blue green algae) such as the motile filaments of Oscillatoria , protozoa such as Amoeba, rotifers, then green algae etc. Of course other factors than temperature also play important roles. Hot springs can provide classic and straightforward ecosystems for microecology studies as well as providing a haven for hitherto undescribed organisms.
Терең теңіз микроэкожүйелері
Ең белгілілері сирек кездесетін, арнайы организмдерді қамтиды, олар тек су астындағы жанартаулық бұлақтардың (немесе "түтін шығарғыштардың") тікелей жанында (кейде сантиметрлер шегінде) ғана табылсады. Бұл экожүйелерді ғылыми тұрғыдан зерттеу үшін өте жетілген тебіну және үлгі жинау техникалары қажет.
The best known contain rare specialized organisms, found only in the immediate vicinity (sometimes within centimeters) of underwater volcanic vents (or "smokers"). These ecosystems require extremely advanced diving and collection techniques for their scientific exploration.
Жабық микроэкожүйе
Сыртқы факторлардан, температура мен жарықтан басқа толығымен тәуелсіз және олардан жабық жүйе. Жақсы мысал – герметикалық ыдысқа салынған және суға батырылған өсімдік. Бұл экожүйеге ешқандай жаңа факторлар еніп келе алмайды.
One that is sealed and completely independent of outside factors, except for temperature and light. A good example would be a plant contained in a sealed jar and submerged under water. No new factors would be able to enter this ecosystem.