Канаданың мұнай өндірісі және экономикалық маңызы

Кіріспе

Канададағы мұнай өндірісі Солтүстік Американың жалпы экономикасы үшін маңызды сала болып табылады. Канада әлемдегі мұнай қоры бойынша үшінші орында, мұнай өндіру бойынша төртінші орында және мұнай экспорттау бойынша төртінші орында тұр. 2019 жылы ол күніне шамамен 5.6 миллион баррель шикі мұнай және оған баламалы өнім өндірді. Оның 64% -ы құмды мұнайдан ( unconventional oil sands) алынған, ал қалғаны жеңіл шикі мұнай, ауыр шикі мұнай және табиғи газ конденсатынан тұрады. Канада АҚШ-қа мұнай импорттаудың ең ірі бір көзі болып табылады, ол 2015 жылы АҚШ-тың шикі мұнай импортының 43% -ын құрады. Канададағы мұнай өнеркәсібі "Канадалық мұнай аймағы" деп те аталады; бұл термин, әсіресе, мұнай мен газды барлау және өндіру сияқты жоғары ағыстағы операцияларды, сондай-ақ мұнай мен газ өнімдерін өңдеу, тарату және сату сияқты төменгі ағыстағы операцияларды білдіреді. 2005 жылы Канадада 25 000-ға жуық жаңа мұнай ұңғымасы бұрғыланды. Алберта провинциясында ғана күніне 100-ден астам жаңа құдықтар ашылады. Канада әлемдегі ең ірі мұнай өндіруші және экспорттаушы елдердің бірі болғанымен, оның шығыс провинцияларына да мұнайдың едәуір мөлшерін импорттауға тура келеді, себебі оның мұнай құбырлары бүкіл елге жетпейді және оның көптеген мұнай өңдеу зауыттары мұнай кен орындарынан алынатын мұнай түрлерін өңдей алмайды. 2017 жылы Канада күніне 405 700 баррель мұнай импорттады және күніне 1 115 000 баррель мұнай өнімдерін экспорттады.

Тарих

Канаданың мұнай өнеркәсібі АҚШ-пен қатар дамыды. Канададағы алғашқы мұнай ұңғымасын 1858 жылы Джеймс Миллер Уильямс Онтариодағы Ойл Спрингс қаласында, асфальт зауытының жанында қолмен қазған. Ол, «полковник» Эдвин Дрейк АҚШ-та алғашқы мұнай ұңғымасын бұрғылағанға дейін бір жыл бұрын мұнайға жеткен. Кейін Уильямс «The Canadian Oil Company» компаниясын құрды, ол әлемдегі алғашқы интеграцияланған мұнай компаниясы болды. Онтариодағы мұнай өндірісі жылдам өсті, және көптеген өндірушілер өздерінің мұнайын өңдей бастады. 1864 жылы Ойл Спрингсте 20, ал Онтарионың Петролия қаласында 7 мұнай өңдеу зауыты жұмыс істеді. Дегенмен, Онтарионың маңызды мұнай өндіруші ретіндегі мәртебесі ұзаққа созылмады. 1880 жылы Канада АҚШ-тан мұнай импорттауға көшті. Канаданың географиясы, геологиясы, ресурстары және қоныстану үлгілері ел тарихындағы маңызды факторлар болды. Мұнай секторының дамуы олардың Канаданы АҚШ-тан ерекшелендіруге қалай көмектескенін көрсетеді. АҚШ-тан айырмашылығы, онда бірнеше ірі мұнай өндіруші аймақтар бар, Канаданың мұнай ресурстарының басым бөлігі әлемдегі ең ірі мұнайлы құрылымдардың бірі – Батыс Канаданың шөгінді бассейнінде (WCSB) шоғырланған. Ол Батыс Канаданың көп бөлігін, соның ішінде төрт батыс провинцияның және бір солтүстік аумақтың аумағын қамтиды. Батыстағы Роки тауларынан шығыстағы Канада қалқанына дейін созылып жатқан, қалың шөгінді тау жыныстарынан тұратын бұл аймақ, Канаданың шығыс және батыс жағалауындағы порттардан, сондай-ақ тарихи өнеркәсіптік орталықтарынан алыс орналасқан. Бұл аймақ Американың өнеркәсіптік орталықтарынан да шалқары орналасқан. Географиялық оқшаулануына байланысты бұл аймақ Канада тарихында салыстырмалы түрде кеш қоныстанды, ал оның нақты ресурстық әлеуеті Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін ғана ашылды. Нәтижесінде Канада өзінің ірі өндірістік орталықтарын Альберта мен Саскачеван провинцияларындағы мұнай ресурстарына қарағанда, Онтарио мен Квебек провинцияларындағы тарихи гидроэлектрлік энергия көздеріне жақын орналастырды. Өзінің әлеуетін білмей, Канада заманауи өнеркәсіптік экономикаға айналған кезде мұнайдың басым бөлігін басқа елдерден импорттай бастады. Альберта провинциясы WCSB-нің орталығында орналасқан және бұл құрылым провинцияның көп бөлігінің негізін құрайды. Альбертаның мұнай өндіруші провинция ретіндегі әлеуеті ұзақ уақыт бойы танылмай келді, өйткені ол геологиялық жағынан АҚШ-тың мұнай өндіруші аймақтарынан мүлдем өзгеше болды. Канаданың батысындағы алғашқы мұнай ұңғымасы 1902 жылы Альбертаның оңтүстігінде бұрғыланды, бірақ ұзақ уақыт өнім бермеді және геологтарды Альбертаның жер қойнауының геологиясы туралы жаңылыстырды. Тернер аңғарының мұнай кен орны 1914 жылы ашылды және бір кезде Британ империясының ең ірі мұнай кен орны болды, бірақ ол да геологтарды Альбертаның геологиясы туралы жаңылыстырды. Тернер аңғарындағы мұнай компанияларының қателіктері газды жағу арқылы мұнай кен орнына миллиардтаған долларлық зиян келтірді, бұл миллиардтаған долларлық газды тікелей пайдаланбаумен қатар, мұнай өндіруге мүмкіндік беретін кен орнының газ қозғалысын жойды. Тернер аңғарындағы газ жалындылары Калгариден шалқары көрінді. Осылайша, Альберта үкіметі Канада үкіметі мен мұнай компанияларына қарсы белсенді саяси және құқықтық шабуылдар жасады, бұл 1938 жылға дейін жалғасты, ол кезде провинция Альберта мұнай және табиғи газды сақтау кеңесін құрып, қатаң сақтау заңнамасын енгізді. Канаданың АҚШ-тан мұнай импорттаушы мәртебесі 1947 жылы күрт өзгерді, Ледук №1 ұңғымасы Эдмонтоннан оңтүстікке қарай бұрғыланды. Геологтар Альбертаның геологиясын мүлдем дұрыс түсінбегендерін және сол кезден бері көп мөлшерде мұнай өндірген Ледук мұнай кен орны бірегей құрылым емес екенін түсінді. Альбертаның астында оған ұқсас жүздеген девон кезеңінің рифтері бар еді, олардың көпшілігі мұнайға толы. Олардың жер бетінде болу белгілері жоқ болғандықтан, оларды сейсмографиялық зерттеулер арқылы табу қажет болды. Мұнай компанияларының басты мәселесі мұнай өңдеу зауыттарына қажетті мұнайды сатып алудың орнына, олар тапқан барлық мұнайды қалай сату керектігі болды. Альбертадан АҚШ-тың орталық батысына, Онтариоға және Британдық Колумбияның батыс жағалауына құбырлар салынды. АҚШ-қа экспорт күрт өсті. Альбертада мұнай іздеумен айналысқан мұнай компанияларының көпшілігі АҚШ-тан шыққан, ал 1973 жылы ең жоғары деңгейінде Канаданың мұнай және газ өндірісінің 78 пайыздан астамы шетелдік меншікте болды және мұнай және газ өндіру компанияларының 90 пайыздан астамы шетелдік бақылауда болды, көбінесе американдықтардың. Бұл шетелдік меншік Тридо үкіметінің Ұлттық энергетикалық бағдарламасын тудырды.

The Canadian petroleum industry developed in parallel with that of the United States. The first oil well in Canada was dug by hand (rather than drilled) in 1858 by James Miller Williams near his asphalt plant at Oil Springs, Ontario. At a depth of he struck oil, one year before "Colonel" Edwin Drake drilled the first oil well in the United States. Williams later went on to found "The Canadian Oil Company" which qualified as the world’s first integrated oil company. Petroleum production in Ontario expanded rapidly, and practically every significant producer became his own refiner. By 1864, 20 refineries were operating in Oil Springs and seven in Petrolia, Ontario. However, Ontario's status as an important oil producer did not last long. By 1880 Canada was a net importer of oil from the United States. Canada's unique geography, geology, resources and patterns of settlement have been key factors in the history of Canada. The development of the petroleum sector helps illustrate how they have helped make the nation quite distinct from the United States. Unlike the United States, which has a number of different major oil producing regions, the vast majority of Canada's petroleum resources are concentrated in the enormous Western Canadian Sedimentary Basin (WCSB), one of the largest petroleum containing formations in the world. It underlies of Western Canada including most or part of four western provinces and one northern territory. Consisting of a massive wedge of sedimentary rock up to thick extending from the Rocky Mountains in the west to the Canadian Shield in the east, it is far distant from Canada's east and west coast ports as well as its historical industrial centres. It is also far from American industrial centres. Because of its geographic isolation, the area was settled relatively late in the history of Canada, and its true resource potential was not discovered until after World War II. As a result, Canada built its major manufacturing centres near its historic hydroelectric power sources in Ontario and Quebec, rather than its petroleum resources in Alberta and Saskatchewan. Not knowing about its own potential, Canada began to import the vast majority of its petroleum from other countries as it developed into a modern industrial economy. The province of Alberta lies at the centre of the WCSB and the formation underlies most of the province. The potential of Alberta as an oil producing province long went unrecognized because it was geologically quite different from American oil producing regions. The first oil well in western Canada was drilled in southern Alberta in 1902, but did not produce for long and served to mislead geologists about the true nature of Alberta's subsurface geology. The Turner Valley oil field was discovered in 1914, and for a time was the biggest oil field in the British Empire, but again it misled geologists about the nature of Alberta's geology. In Turner Valley, the mistakes oil companies made led to billions of dollars in damage to the oil field by gas flaring which not only burned billions of dollars worth of gas with no immediate market, but destroyed the field's gas drive that enabled the oil to be produced. The gas flares in Turner Valley were visible in the sky from Calgary, away. As a result of the highly visible wastage, the Alberta government launched vigorous political and legal attacks on the Canadian Government and the oil companies that continued until 1938 when the province set up the Alberta Petroleum and Natural Gas Conservation Board and imposed strict conservation legislation. The status of Canada as an oil importer from the US suddenly changed in 1947 when the Leduc No. 1 well was drilled a short distance south of Edmonton. Geologists realized that they had completely misunderstood the geology of Alberta, and the highly prolific Leduc oil field, which has since produced over of oil was not a unique formation. There were hundreds more Devonian reef formations like it underneath Alberta, many of them full of oil. There was no surface indication of their presence, so they had to be found using reflection seismology. The main problem for oil companies became how to sell all the oil they had found rather than buying oil for their refineries. Pipelines were built from Alberta through the Midwestern United States to Ontario and to the west coast of British Columbia. Exports to the U. S. increased dramatically. Most of the oil companies exploring for oil in Alberta were of U. S. origin, and at its peak in 1973, over 78 per cent of Canadian oil and gas production was under foreign ownership and over 90 per cent of oil and gas production companies were under foreign control, mostly American. This foreign ownership spurred the National Energy Program under the Trudeau government.

Бөлімдер

Канаданың мұнай өндірісінің шамамен 96% үш провинцияда жүзеге асырылады: Альберта, Саскачеван және Ньюфаундленд және Лабрадор. 2015 жылы Альберта Канаданың мұнайының 79,2%-ын, Саскачеван 13,5%-ын, ал Ньюфаундленд және Лабрадор провинциясы 4,4%-ын өндірді. Британдық Колумбия және Манитобаның әрқайсысы шамамен 1% өндірді. Альберта, Британдық Колумбия, Саскачеван және Манитоба провинцияларының төртеуі де мұнайын Альбертаның орталығында орналасқан, бірақ басқа үш Батыс провинциясына және Солтүстік-Батыс территориясына дейін созылатын, кең және мұнайға бай Батыс Канада шөгінді алабынан алады. Ньюфаундленд және Лабрадор провинциясы Атлант мұхитының батысындағы Ньюфаундлендтің Үлкен жағалауында теңізден мұнай өндіреді.

Альберта

Альберта Канаданың ең ірі мұнай өндіруші провинциясы болып табылады және 2015 жылы Канаданың мұнай өндірісінің 79,2% құрады. Оған жеңіл шикі мұнай, ауыр шикі мұнай, шикі битум, синтетикалық шикі мұнай және табиғи газ конденсаты кірді. 2015 жылы Альберта Канаданың мұнай және оған баламалы өнімдерінің орташа есебінен өндірістің үлесін құрады. Әлемдегі мұнай құмдары битумын өндіруші ең ірі өндіруші болып табылатын Альберта, сонымен қатар Канададағы дәстүрлі шикі мұнай, синтетикалық шикі мұнай, табиғи газ және табиғи газ сұйықтықтарын өндіруші ең ірі провинция болып табылады.

Мұнай құмдары

Альбертаның мұнай құмдары солтүстік Альбертадағы Атабаска, Салқын көл және Бейбітшілік өзені аймақтарында орналасқан, Англиядан да үлкен боралдық орманның кең аумағында жатыр. Атабаска мұнай құмдары – жер бетінен өндіруге жарамды әлемдегі жалғыз ірі мұнай кен орны, ал Салқын көл және Бейбітшілік өзені мұнай құмдары бұрғылау арқылы өндірілуі тиіс. Өндіру әдістерінің жетілуіне байланысты битум мен экономикалық жағынан тиімді синтетикалық шикі мұнай дәстүрлі мұнайға жақын құнмен өндіріледі. Осы технология Альбертада өрістеп дамыды. Көптеген компаниялар Атабаска кен орнынан битумды өндіру үшін дәстүрлі және дәстүрлі емес әдістерді қолданады. Қазіргі бағамен және қазіргі технологиямен қалған мұнай құмдарының шамамен бөлігі өндірілуі мүмкін деп есептеледі.

Мұнай кен орындары

Негізгі мұнай кен орындары Альбертаның оңтүстік-шығысында (Брукс, Медисин Хэт, Летбридж), солтүстік-батысында (Гранде Прери, Хай-Левл, Рейнбоу Лейк, Зама), орталық бөлігінде (Кэролин, Ред-Дир) және солтүстік-шығысында (май құмдарына жақын орналасқан ауыр шикі мұнай) табылады. Құрылымдық аймақтар: Етбесі, Үлкен арка, Терең ойыс.

Мұнай өңдеу зауыттары

Альбертада төрт мұнай өңдеу зауыты бар, олардың жалпы қуаты күніне 1 миллиондан астам баррель шикі мұнайды өңдеуге жетеді. Олардың көпшілігі Эдмонтон қаласына жақын, Strathcona округіндегі "Refinery Row" деп аталатын аймақта орналасқан, ол Канаданың батыс бөлігін өніммен қамтамасыз етеді. Бензин және дизель отыны сияқты тазартылған өнімдерден басқа, мұнай өңдеу зауыттары мен жаңарту кешендері жақын маңдағы мұнай-химия зауыттары үшін шикізат ретінде қолданылатын қосалқы газдарды да өндіреді. Эдмонтон провинцияның астанасы болып табылады және Канада мұнай өнеркәсібінің құбыр желісі, өндіріс, химиялық өңдеу, зерттеу және мұнай өңдеу орталығы саналады, оның бәсекелесі Калгари қаласының (халық саны 1,26 миллион) өкілі болып табылады.

Мұнай және газ саласындағы қызмет Альберта Энергия Регуляторы (AER) (бұрынғы Альберта Энергия Ресурстарын Сақтау Борды (ERCB) және Энергия және Коммуналдық Қызметтер Борды (EUB)) тарапынан реттеледі.

Саскачеван

Саскачеван Альбертадан кейін Канаданың мұнай өндіруші екінші провинциясы болып табылады. 2015 жылы Канаданың мұнай өнімінің шамамен 13,5%-ын өндірді. Оған жеңіл шикі мұнай, ауыр шикі мұнай және табиғи газ конденсаты кірді. Оның өндірісінің басым бөлігі ауыр мұнай, бірақ Альбертадан өзгеше, Саскачеванның ауыр мұнай кен орындарының ешқайсысы битумді құмдар ретінде ресми түрде жіктелмеген. 2015 жылы Саскачеван мұнай және оған эквивалентті өнімді өндірді. Саскачеванның батыс-орталық аймағындағы Ллойдминстер аймағында өте ауыр шикі мұнайдың аса ірі қоры бар. (Мұнай кен орны Альберта және Саскачеван шекарасынан өтеді, сондай-ақ өндіріс нысандары да.) Саскачеванның оңтүстік-орталық аймағындағы Киндерсли аймағы Саскачеванның Баккен формациясының бөлігінен гидравликалық жарылыс арқылы жеңіл шикі мұнай өндіреді, бұл Солтүстік Дакотаның мұнайының көп бөлігін қамтиды. Саскачеванның оңтүстік-батысындағы Свифт-Каррент аймағында негізінен дәстүрлі мұнай өндіріледі. Оңтүстік-шығыс Саскачевандағы Вейбурн аймағы әлемдегі ең ірі көміртегіді ұстау және сақтау жобасы – Вейбурн Мидаль көміртегі диоксиді жобасында көміртегі диоксидін пайдаланып мұнай өндіреді.

Мұнайды жаңарту құрылғылары

Саскачеван провинциясында екі ауыр мұнайды жаңарту орналымы бар. Регинадағы CCRL мұнай өңдеу кешенінің бөлігі – NewGrade Energy Upgrader, ол Ллойдминстер аймағынан алынған ауыр мұнайды синтетикалық шикі мұнайға өңдейді. Husky Energy Bi провинциялық жаңарту орналымы Ллойдминстердің Саскачеван жағында Альберта және Саскачеваннан келетін ауыр мұнайды жеңіл шикі мұнайға айналдырады. Синтетикалық шикі мұнайды басқа мұнай өңдеу зауыттарына сатудан бөлек, ол шекараның Альберта жағында орналасқан Husky Lloydminster мұнай өңдеу зауытына шикізат та жеткізеді. (Ллойдминстер – екі қала емес, ол Альберта/Саскачеван шекарасында орналасқан біртұтас екі провинциялық қала.)

Ньюфаундленд және Лабрадор

Ньюфаундленд және Лабрадор Канаданың үшінші ірі мұнай өндіруші провинциясы болып табылады және 2015 жылы Канаданың мұнай өнімінің шамамен 4,4%-ын өндірді. Бұл негізінен Ньюфаундлендтің Гранд-Бэнкс аймағындағы теңіздік мұнай қондырғыларында өндірілген жеңіл шикі мұнайдан тұрды. 2015 жылы осы теңіздегі кен орындары күніне орташа есеппен белгілі бір көлемде жеңіл шикі мұнай өндірді. Алайда, Ньюфаундленд жағалауында ірі мұнай кен орындары кейіннен ашылғанына қарамастан, мұнай өңдеу зауыты олар өндірген мұнай түрін өңдеуге бейімделмегендіктен, 2014 жылға дейін Ньюфаундленд мұнайын өңдемеді. Осыған дейін Ньюфаундлендтің барлық өндірісі АҚШ және Канаданың басқа аймандарына жіберілді, ал мұнай өңдеу зауыты барлық мұнайды басқа елдерден импорттады.

Британдық Колумбия

Британдық Колумбия 2015 жылы мұнай және оған баламалы өнімдердің орташа мөлшерін өндірді, бұл Канаданың мұнай өндірісінің шамамен 1,4% құрайды. Бұл сұйық өнімнің шамамен 38% жеңіл шикі мұнай болса, қалған көп бөлігі (62%) табиғи газ конденсатынан тұрды.

Мұнай өңдеу зауыттары

БК-де енді тек екі мұнай өңдеу зауыты қалды. Chevron мұнай өңдеу зауыты Альбертадан мұнай жеткізудегі қиындықтарға байланысты, Канаданың қалған бөлігімен жалғыз байланысы болып табылатын, сыйымдылығы шектеулі Trans Mountain құбыр желісі арқылы мұнай жеткізуде қиындықтарға тап болып, жабылу қаупінде тұр. 2016 жылдың маусым айында Chevron компаниясы Британ Колумбиясы және Альбертадағы жанармай тарату желісімен бірге БК Барнабидегі мұнай өңдеу зауытын сатуға шығарды. "Компания қазіргі қиын жағдайды мойындайды және біз нарық жағдайлары мен мүмкіндіктеріне қарай өзгеріске дайын болуымыз керек", - деді компания өкілі. 1935 жылы өндіріс бастаған мұнай өңдеу зауытында 430 адам жұмыс істейді. Chevron-ның сату туралы ұсынысы Imperial Oil компаниясының Британ Колумбиясы және Альбертадағы 497 Esso жанармай бекетін сатуынан кейін жасалды. Chevron BC активтерін сата алмаса, не болатыны әлі белгісіз.

Солтүстік Канада (жер бетінде)

Солтүстік-Батыс территориялары 2015 жылы күніне орташа есеппен 800 баррель жеңіл шикі мұнай өндірді, немесе Канаданың мұнай өндірісінің шамамен 0,2% -ын құрады. Husky Energy және басқа компаниялар Норман Уэллс жанындағы Канол тақтасындағы тығыз мұнайды іздеуге бұрғылау жүргізуде.

Мұнай құбырлары

Канада 1862 жылы әлемдегі алғашқы мұнай құбырларының біріне ие болды, ол Онтариодағы Петролиядан Онтариодағы Сарниядағы мұнай өңдеу зауыттарына мұнай жеткізу үшін салынды. Дегенмен, Онтарионың мұнай кен орындары 19 ғасырдың соңына қарай азая бастады, ал Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін Канада мұнайдың 90% -ын импорттауға мәжбүр болды. 1947 жылға қарай Канадада бар болғаны үш шикі мұнай құбыры болды. Олардың бірі тек Альбертаның өндірісін қамтамасыз ету үшін салынған. Екіншісі Мэн штатының жағалауынан Монреальге импортталған шикі мұнайды, ал үшіншісі американдық мұнайды Онтариоға тасыды. Алайда, 1947 жылы Альбертада алғашқы ірі мұнай кен орны табылды – «Leduc No. 1» Эдмонтонның оңтүстік-батысында, Альберта штатында мұнайға соқты. Одан кейін Альбертада одан да ірі кен орындары ашылды, сондықтан жаңа табылған мұнайды АҚШ-тың орталық аймағындағы мұнай өңдеу зауыттарына, ал одан Онтариодағы мұнай өңдеу зауыттарына жеткізу үшін құбырлар салынды. 1950 жылы Альберта мұнайын АҚШ мұнай өңдеу зауыттарына тасымалдау үшін провинцияаралық құбыр (қазіргі «Enbridge») салынды. 1953 жылы ол АҚШ арқылы Онтариодағы Сарнияға дейін, ал 1956 жылы Торонтоға дейін ұзартылды. Бұл оны әлемдегі ең ұзын шикі мұнай құбыры етті. 1973 жылғы мұнай дағдарысы Шығыс Канадаға шетелдік мұнай ағынын тоқтатқаннан кейін, 1976 жылы провинцияаралық құбыр Монреальге дейін ұзартылды. «Portland–Montreal Pipe Line» Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Оңтүстік Портлендтегі теңіз терминалынан Монреальге АҚШ арқылы импортталған мұнайды тасымалдау үшін салынды. 2016 жылғы мәліметтерге сәйкес, құбыр желісі енді жұмыс істемейді, себебі Монреальдегі жалғыз қалған мұнай өңдеу зауыты қазір «Suncor Energy» компаниясына тиесілі, ол Канаданың мұнай құмдарынан өндірілетін мұнайдың арқасында өз қажеттіліктерін толыққанды қамтамасыз етеді.

Шығыс Канада (оффшор)

Ньюфаундленд және Лабрадор провинциясы Канаданың үшінші ірі мұнай өндірушісі болып табылады, оның Grand Banks теңіз мұнай кен орындарынан алынған жеңіл шикі мұнай 2015 жылы Канаданың мұнай өнімінің шамамен 4,4% құрады. Толығырақ Ньюфаундленд және Лабрадор бөлімін қараңыз. Басқа оффшорлық өндірістің көпшілігі Жаңа Шотландия провинциясында болды, ол 2015 жылы Себл аралындағы оффшорлық табиғи газ кен орындарынан табиғи газ конденсатын өндірді, немесе Канаданың мұнайдың шамамен 0,07% -ын құрады. Альберта мұнай құмдарынан өндіріс әлі де алғашқы кезеңінде және провинцияның бітум ресурстары болашақта ұрпақтар үшін жеткілікті болады. Альберта Энергияны реттеуші органы провинцияның толығымен қалпына келтірілетін бітум ресурстары бар екенін бағалайды. 2014 жылғы өндіріс деңгейінде олар шамамен 375 жылға жетеді. AER болжамы бойынша, 2024 жылға қарай бітум өндірісі артады, бірақ осы деңгейде де олар шамамен 213 жылға дейін сақталады. Мұнай құмдарының үлкен көлеміне байланысты, өндірісті шектеуші фактор жаңа кен орындарын табу емес, экономикалық, еңбек, экологиялық және мемлекеттік саясат мәселелері болып табылады. Сонымен қатар, Альберта Энергияны реттеуші органы провинциядағы дәстүрлі емес тақтатас мұнайының қорын анықтады. Жоғары ағын секторына ықтимал жер асты және су асты шикі мұнай және табиғи газ кен орындарын іздеу, барлау ұңғымаларын бұрғылау, содан кейін шикі мұнайды және/немесе табиғи газды жер бетіне көтеруге арналған ұңғымаларды бұрғылау және пайдалану кіреді. Көмір қабаттарынан метанды алу әдістерінің дамуымен жоғары ағын секторының құрамына дәстүрлі емес газды қосуға және сұйытылған табиғи газды (LNG) өңдеу және тасымалдау саласындағы дамуға елеулі серпіліс болды. Мұнай өнеркәсібінің жоғары ағын секторына мұнайды өндіру, мұнай өндіру орналымы, мұнайды қайта өңдеу зауыты және мұнай ұңғымасы кіреді.

Орта ағыста

Ортаңғы ағыстағы сектор шикі мұнай немесе тазартылған мұнай өнімдерін тасымалдау, сақтау және көтерме сауда жасауды қамтиды. Канадада 840 000 км-ден астам құбыр желісі бар, ол шикі мұнай мен табиғи газды елдің ішінде тасымалдайды. Төрт негізгі құбыр тобы бар: жинақтау, қоректендіру, беру және тарату құбырлары. Жинақтау құбырлары жер астындағы бұрғылау арқылы алынған мұнай мен табиғи газды мұнай батареяларына немесе табиғи газ өңдеу орналастыруларына тасымалдайды. Осы құбырлардың көп бөлігі Батыс Канададағы мұнай өндіру аймақтарында орналасқан. Қоректендіру құбырлары шикі мұнайды, табиғи газды және табиғи газ сұйықтықтарын (ТГС) батареялардан, өңдеу орналастыруларынан және сақтау резервуарларынан тасымалдау жүйесінің қашықтығына: беру құбырларына жеткізеді. Бұл құбырлар провинциялар ішінде және провинциялық немесе халықаралық шекараларда шикі мұнай, табиғи газ және ТГС-ті тасымалдаудың негізгі арналары болып табылады, мұнда өнімдер мұнай өңдеу зауыттарына жіберіледі немесе басқа нарықтарға экспортталады.

Экспорттық қуат

Канаданың жалпы шикі мұнай өндірісі, оның көп бөлігі Батыс Канада шөгінді алабынан (WCSB) келеді, 2016 жылы күніне 3,85 миллион баррельден (б/к) 2030 жылға қарай 5,12 миллион б/к-қа дейін өседі деп күтілуде. Алберта мұнай құмдарынан түсетін өнімнің өсуі осы өсімнің басым бөлігін құрайды және 2016 жылы 1,3 млн б/к-ден 2030 жылы 3,7 млн б/к-қа дейін артуы күтілуде. Батыс Канададан шығатын ірі мұнай құбырларының жобалық тасымалдау сыйымдылығы күніне 4,0 млн б/к-ны құрайды. Батыс Канадада шикі мұнайды теміржолмен тиеу сыйымдылығы шамамен 1,2 миллион б/к-қа жуық, бірақ бұл көрсеткіш бірлік пойыздың ұзындығы, қолданылатын вагонның мөлшері мен түрі және тиелген шикі мұнайдың түрі сияқты бірнеше факторларға байланысты өзгереді. Дегенмен, басқа зерттеулер бойынша Батыс Канададағы теміржолдың жүк тиеу сыйымдылығы күніне 754 000 б/к-ны құрайды. IEA сондай-ақ, егер өндірушілер өндірілген шикі мұнайды ең жоғары сұраныс айларында сақтамаса, 2019 жылы теміржол тасымалы күніне 590 000 б/к-қа жетеді деп ескертеді. Алайда, бұл мәлімдеме қазіргі қолжетімділікті ескермейді. Азияға жөнелту 2012 жылы ең жоғары деңгейге жетті, онда Ванкуверден Қытайға толық жүктелген тоғыз мұнай танкері шықты. Содан бері Азияға мұнай экспорты толығымен төмендеді, нәтижесінде Қытай 2017 жылы бар болғаны 600 баррель мұнай импорттады. Канаданың «халықаралық бағаларға» қол жеткізе алмайтыны туралы пікірге қатысты көптеген экономистер Канаданың жаһандық экономикаға қол жеткізе алатынын жоққа шығарып, баға айырмашылығын ауыр, қышқыл шикі мұнайды мыңдаған шақырымға тасымалдау құнына және осы мұнайды өңдей алатын аймақтардағы артық өнімге байланысты деп санайды. Мұнай құмдарының ірі ойыншылары «өндіріс және экспорт» моделіне екі есе инвестиция салғандықтан, соңғы уақытта (2018 жылы) артық өнім мәселесіне тап болды және осы онжылдықтың басындағы қаржылық қателіктерін азайту үшін мемлекеттік субсидиялар іздеуде. Басымдығы бар экспорт портына АҚШ шығанағындағы порттар (Keystone XL құбыр желісі арқылы оңтүстікке қарай), Британдық Колумбияның Тынық мұхиты жағалауындағы Китимат (Enbridge Northern Gateway құбыр желісі арқылы) және Ванкуверге (Trans Mountain құбыр желісі арқылы) кіреді. Keystone XL, Enbridge Northern Gateway құбыр желісін және Ванкуверге дейінгі Trans Mountain құбыр желісін мақұлдаудың кешігуіне наразы болған Альберта солтүстік жобаларды зерттеуді күшейтті, мысалы Бофорт теңізіне жақын Тюктоятук ауылына құбыр желісін салу, «провинцияға мұнайды теңізге жеткізуге және оны экспортқа қолжетімді етуге» көмектесу мақсатында. Премьер-министр Стивен Харпердің кезінде Канада үкіметі 2012 жылдың мамырына дейін 9 миллион доллар, ал 2013 жылдың мамырына дейін 16,5 миллион доллар жұмсап, Keystone XL жобасын насихаттады. АҚШ-та демократтар Keystone XL Альберта мұнай құмдарының өнімдерін АҚШ-тың Мексика шығанағы арқылы Қытай мен басқа елдерге экспорттауға мүмкіндік береді деп алаңдайды. Құрылысы жоспарланған 2440 км теміржол битум мен мұнай өнімдерін, сондай-ақ басқа да тауарларды теңізге дейін тасымалдауға қабілетті (Британдық Колумбияның солтүстік жағалауындағы танкерлерге тыйым салудан аулақ). Бағыттың соңғы бөлігі – Дельта және жағалау таулары арқылы Валдес – теміржолмен экономикалық тұрғыдан тиімді деп табылған жоқ; алайда, балама ретінде өнімдерді аз пайдаланылған Транс-Аляска құбыр жүйесіне (TAPS) Валдеске жеткізу қарастырылуы мүмкін.

Total Canadian crude oil production, most of which is coming from the Western Canada Sedimentary Basin (WCSB), is forecast to increase from 3.85 million barrels per day (b/d) in 2016 to 5.12 million b/d by 2030. Supply from the Alberta oil sands accounts for most of the growth and is expected to increase from 1.3 million b/d in 2016 to 3.7 million b/d in 2030. The major oil pipelines exiting Western Canada have a design transport capacity of 4.0 million b/d. The rail loading capacity for crude in Western Canada is close to 1.2 million b/d, although this varies depending on several factors including the length of the unit trains, size and type of railcars used, and the types of crude oil loaded. Other studies, however, estimate the current rail loading capacity in Western Canada to be 754,000 b/d. The IEA also warns that rail shipments could reach as high as 590,000 b/d in 2019 unless producers store their produced crude during peak months. however, this claim does not take into account existing access. Shipments to Asia reached their peak in 2012 when the equivalent of nine fully loaded tankers of oil left Vancouver for China. Since then, oil exports to Asia have completely dropped off to the point at which China imported only 600 barrels of oil in 2017 With regard to the claim that Canada does not have access to “international prices”, many economists decry the concept that Canada does have access to the globalized economy as ridiculous and attribute the price differential to the costs of shipping heavy, sour crude thousands of kilometres, compounded by over supply in the destinations able to process aforementioned oil. Due to a doubling of a “production and export” model bet on by the biggest players in the tar sands, producers have recently (2018) encountered an over supply problem, and have sought further government subsidies to lessen the blow of their financial miscalculations earlier this decade. Preferred access ports include the US Gulf ports via the Keystone XL pipeline to the south, the British Columbia Pacific coast in Kitimat via the Enbridge Northern Gateway Pipelines, and the Trans Mountain line to Vancouver, BC. Frustrated by delays in getting approval for Keystone XL, the Enbridge Northern Gateway Pipelines, and the expansion of the existing Trans Mountain line to Vancouver, Alberta has intensified exploration of northern projects, such as building a pipeline to the northern hamlet of Tuktoyatuk near the Beaufort Sea, "to help the province get its oil to tidewater, making it available for export to overseas markets". Under Prime Minister Stephen Harper, the Canadian government spent $9 million by May 2012, and $16.5 million by May 2013, to promote Keystone XL. In the United States, Democrats are concerned that Keystone XL would simply facilitate getting Alberta oil sands products to tidewater for export to China and other countries via the American Gulf Coast of Mexico. The proposed 2,440 km railway would be capable of transporting 1 million to 1.5 million b/d of bitumen and petroleum products, as well as other commodities, to tidewater (avoiding the tanker ban along British Columbia's northern coast). The last leg of the route Delta Junction through the coastal mountain range to Valdez was not deemed economically feasible by rail; an alternative, however, may be the transfer of products to the underutilized Trans Alaska Pipeline System (TAPS) to Valdez.

Құбыр желісі мен темір жол арасындағы пікірталас

Өткен он жылдық ішінде құбыр және теміржол тасымалы арасындағы тиімділік туралы қоғамдық пікірталас, теміржол арқылы тасымалданатын шикі мұнай көлемі артып келе жатқандықтан күшейді. Шикі мұнайдың төгілуі салдарынан жарылыстар мен өрттер орын алып, қаланың орталық бөлігінің көп бөлігі қирады. Сол жылы Альберта провинциясының Гейнфорд қаласының жанында пропан мен шикі мұнай тасымалдайтын пойыз жолдан шығып, екі жарылыс болды, бірақ ешкім зардап шекпеді не өлді. Бұл және басқа да теміржол оқиғалары, теміржол тасымалын реттеудің ірі көлемдегі шикі мұнай тасымалы үшін жеткіліксіздігіне қатысты алаңдаушылықты тудырды. Құбырларда да ақаулар болады, мысалы, 2015 жылы Nexen құбыры жарылып, компанияның Форт МакМюррейден оңтүстікке қарай орналасқан Лонг Лейк мұнайлы құмдар кешенінде шамамен 16 000 м² аумақта 5 миллион литр шикі мұнай төгілді. Құбыр және теміржол тасымалының екеуі де қауіпсіз болғанымен, олардың әрқайсысының тәуекелдері бар. Алайда, көптеген зерттеулер көрсеткендей, тасымалданған өнімнің мөлшеріне шаққандағы оқиғалар саны (апаттар мен инциденттер) бойынша құбырлар қауіпсіз. 2004 және 2015 жылдар аралығында Канадада теміржол апаттарының ықтималдығы, мұнай эквивалентінің мың барреліне (Мбоэ) шаққанда құбырлардағыдан 2,6 есе жоғары болды. Табиғи газ өнімдері құбыр арқылы тасымалданатын ұқсас тауарлармен салыстырғанда теміржол оқиғаларына 4,8 есе көп ұшырады.

Шығындар

Ұлттық экономикалық зерттеулер бюросының 2017 жылғы зерттеуі көрсеткендей, көптеген адамдардың ойынша керісінше, ауаның ластануы мен парниктік газдар (ПГ) шығарылымдарының салдары құбырлар мен теміржол үшін апаттар мен төгілулерге байланысты шығындардан әлдеқайда артық. Солтүстік Дакотадағы Баккен формациясынан тасымалданатын шикі мұнай үшін ауаның ластануы мен парниктік газдар шығарылымдарының құны теміржолмен тасымалдағанда құбыр желісіне қарағанда едәуір жоғары. Құбырлар мен теміржол үшін, Құбырлар және қауіпті материалдар қауіпсіздігі басқармасының (PHMSA) төгілулер мен апаттарға байланысты шығындардың орташа есебі миллион баррельдік қашықтыққа шаққанда тиісінше 62 және 381 АҚШ долларын құрайды. Жалпы парниктік газдар және ауаның ластануынан туындаған шығындар құбырлардағы апаттар мен төгілулерге қарағанда 8 есе көп (531 АҚШ долларына қарсы 62 АҚШ доллары), ал теміржол үшін 3 есе көп (1015 АҚШ долларына қарсы 381 АҚШ доллары). 2012 жылы АҚШ-қа теміржол арқылы 16 миллион баррель мұнай экспортталды. 2014 жылы бұл көрсеткіш 59 миллион баррельге дейін өсті. 2017 жылы көрсеткіш 48 миллионға дейін төмендесе де, теміржолдың бәсекеге қабілетті артықшылықтары, әсіресе қашық аймақтарға қолжетімділігі және жаңа құбыржолдар салумен салыстырғанда нормативтік және әлеуметтік қиындықтардың аздығы оны болашақта да тиімді тасымалдау тәсіліне айналдырады.

Ұлттық энергетика комитеті

2018 жылдың ақпанына дейін мұнай өнеркәсібін тәуелсіз федералды реттеуші агенттік – Ұлттық энергия кеңесі (NEB) реттеді. NEB провинцияаралық және халықаралық мұнай және газ құбырларын, электр желілерін реттеді; ұзақ мерзімді лицензиялар мен қысқа мерзімді бұйрықтар бойынша табиғи газды экспорттау және импорттау, ұзақ мерзімді лицензиялар мен қысқа мерзімді бұйрықтар бойынша мұнай экспорты (соңғы жылдары ұзақ мерзімді экспортқа қатысты өтінімдер түспеген), сондай-ақ провинциялық/федералды басқару келісімдеріне кірмейтін шекаралық жерлер мен теңіздік аймақтарды реттеді. 1985 жылы федералды үкімет пен Альберта, Британдық Колумбия және Саскачеван провинциялары шикі мұнай мен табиғи газ бағасын либералдауға келісті. Атлантикалық Канададағы теңіздік мұнай Жаңа Шотландия және Ньюфаундленд пен Лабрадорда бірлескен федералдық және провинциялық жауапкершілікпен басқарылады. Альберта мұнай және табиғи газды сақтау жөніндегі кеңесі (қазір Энергия ресурстарын сақтау жөніндегі кеңесі деп аталады) 1931 жылы сақтау шараларын бастау мақсатымен құрылды, бірақ сол кездегі экономикалық дағдарыс Тернер аңғарында мұнай өндіруге деген қызығушылықты азайтты, ол 1939 жылдан 1945 жылға дейін қайта жанданды.