Кіріспе
Американдық тау шаңғышысы Теодор Шарп Лигети (1984 жылғы 31 тамызда туған) – зейнеткер американдық тау шаңғысымен жарысушы, екі Олимпиада ойындарының алтын медалінің иегері және Shred Optics компаниясын құрдас негізін қалаушы кәсіпкер. Лигети 2006 жылы Туринде өткен Олимпиада ойындарында комбинациялық жарыста және 2014 жылы Сочиде өткен Олимпиада ойындарында алып слаломда жеңіске жетті. Ол сонымен қатар алып слаломнан бес мәрте әлем кубогының чемпионы атанды (2008, 2010, 2011, 2013 және 2014 жылдар). Лигети 2011 жылғы әлем чемпионатында алып слаломнан алтын медаль жеңіп алды. 2013 жылы Австрияның Шладминг қаласында ол алып слаломдағы әлем чемпионатының атағын сәтті қорғады, сондай-ақ супер Г-да күтпеген алтын медаль және суперкомбинацияда үшінші алтын медаль ұтып алды. Лигети 2021 жылғы Кортина-д'Ампеццодағы әлем чемпионатына қатысуды жоспарлаған, бірақ жарақат алғандықтан 2021 жылдың ақпан айының басында тау шаңғысымен жарысудан зейнеткерлікке шықты. Ол өзінің мансабын 25 жеңіспен (24 алып слаломда және 1 суперкомбинацияда) және әлем кубогы жарыстарында 52 мәрте жүлделі орынға ие болды. Оның Олимпиадалық алып слаломдағы алтын медалі, 24 GS әлем кубогы жеңісі, 3 GS әлем чемпионатының алтын медалі және 5 әлем кубогының титулы оны Ski DB мәліметінше, барлық уақыттағы ең үздік үш алып слалом шаңғышысының қатарына қосады.
Theodore Sharp Ligety (born August 31, 1984) is a retired American alpine ski racer, a two time Olympic gold medalist, and an entrepreneur, having cofounded Shred Optics. Ligety won the combined event at the 2006 Olympics in Turin and the giant slalom race at the 2014 Olympics in Sochi. He is also a five time World Cup champion in giant slalom (2008, 2010, 2011, 2013 and 2014). Ligety won the gold medal in the giant slalom at the 2011 World Championships. He successfully defended his world title in giant slalom in 2013 in Schladming, Austria, where he also won an unexpected gold medal in the super G and a third gold medal in the super combined. Ligety planned to participate in the 2021 World Championships in Cortina d'Ampezzo but withdrew due to an injury, which prompted his retirement from ski racing in early February, 2021. He finished his career with 25 victories (24 in giant slalom and 1 super combined) and 52 podiums in World Cup competition. His Olympic giant slalom gold medal, 24 GS World Cup wins, 3 GS world championship gold medals and 5 World Cup titles put him among the three greatest giant slalom skiers of all time, according to Ski DB.
Ерте өмір және мансап
Лигети Юта штатының Солт-Лейк-Сити қаласында дүниеге келді. Ол Парк-Ситиде өсті, екі жасында шаңғы тебуді бастап, он жасында жарыстарға қатысты. Ол Қысқы спорт мектебінде оқып, 2002 жылы бітірді. Лигети АҚШ Шаңғы спортын дамыту командасына қосылды және 2004 жылы Жастар арасындағы әлем чемпионатында слаломда күміс жүлде алды. Ол 2004 жылғы әлем кубогы маусымында Парк-Ситидегі гигант слаломда әлем кубогындағы алғашқы стартын жасады. 2004 жылдың жазында Лигети және АҚШ Шаңғы командасының бас жаттықтырушысы Саша Реарик Фу стилі Тай-чиді зерттеді. Келесі қыста, 2005 жылғы маусымда Лигети АҚШ Шаңғы командасына толық уақытқа қабылданды, осы кезеңде слаломда төрт мәрте топ-15-ке кірді және бұл дисциплинада жалпы есепте 24-орынды иеленді.
2006 жылғы маусым
Лигети маусымның алғашқы слаломында, желтоқсан айында Beaver Creek-те өзінің бірінші әлем кубогіндегі тұңғыш пьедесталына көтерілді, содан кейін келесі үш слаломда екінші және үшінші орындар алды. Лигетидің кәсіби мансабындағы алғашқы маңызды жеңісі 2006 жылғы Туриндегі Sestriere қаласында өткен қысқы Олимпиада ойындарында болды. Лигети ерлер арасындағы комбинированный жарыста алтын медальді жеңіп алды, бұл жарыста жеңіске үміткер болған екі шаңғышының слалом бөлігін аяқтамауының нәтижесінде болды. 21 жасында ол Томми Моедан кейін, 1994 жылғы Лиллехаммердегі (Норвегия) қысқы Олимпиада ойындарында тау шаңғысынан Олимпиада алтын медалін жеңген алғашқы американдық еркек шаңғышы болды. Лигети сондай-ақ Мо, Фил Маре (слалом, 1984) және Билл Джонсонмен (төмендеу, 1984) бірге Олимпиада алтын медалін жеңіп алған төртінші американдық шаңғышы болды. Туринде Лигети гигант слалом мен слаломға да қатысты, бірақ екі жарысты да аяқтамады. Олимпиададағы комбинированный жарыстағы жеңісінен кейін Лигети әлем кубогіндегі алғашқы жеңісін тойлады, Оңтүстік Кореяның Йонгпьонг қаласында гигант слаломда жеңіске жетті. Ол сол жылы әлем кубогінің жалпы есебінде тоғызыншы орынды иеленді, бұл үш американдық шаңғышының алғаш рет үздік ондыққа енуі болды (Боде Миллер үшінші, ал Дарон Ралвз төртінші орындарды иеленді), тіпті ол сол жылы төмендеу немесе супер Г жарысына қатыспағанына қарамастан. Тед Лигетидің алғашқы жеңісінің гигант слаломда болғаны көңілді болды, өйткені ол жақсы гигант слаломшы ретінде танылмаған еді (оған дейін ол тек бір жарыста үздік ондыққа ілікті, ол 2005 жылғы 23 қазанда Солденде 8-орын алған, және оның нөмірі 18 болды, бұл әлемнің үздік он бесінен кейін келеді; сол кезде ол слаломда жақсы нәтижелер көрсетіп, желтоқсанда Beaver Creek-те 3-орын, 4-орын және 2005 жылғы желтоқсанда Kranjska Gora-да, сондай-ақ 8 қаңтарда Adelboden-де 2-орын алды). Сол 5 наурызда ол бірінші кезеңнен кейін 8-орында болды (жетекші Davide Simoncelli-ден 1,13 секунд қалып қойды), бірақ екінші кезеңде барлық элиталық шаңғышыларды озатып кетті. Ол екінші жеңіске жету үшін ұзақ күтті (2008 жылғы 8 наурызда Kranjska Gora-да).
2007 жылғы маусым
2006 жылдың жазында Лигети шаңғыларын Völkl-ден Rossignol-ға ауыстырды. Ральвс зейнетке шыққаннан кейін Лигети барлық бес жарыста қатыса бастады. Дегенмен, ол маусым ішінде тек екі мәрте жүлделі орынға ие болды: слаломда екінші және гигант слаломда үшінші орын алды. Алайда, үш рет төртінші орынға ие болды – бір рет гигант слаломда, бір рет суперкомбинацияда және бір рет Әлем кубогы финалындағы құлауда. Сонымен қатар, 2007 жылы Швецияның Аре қаласында өткен Әлем чемпионатында гигант слаломда төртінші орын алды, медальға 0,07 секунд жетпей қалды. 2007 жылы ол жалпы есепте он бірінші орынды қанағаттандырды.
2008 жылғы маусым
Лигети 2008 жылы алып слаломда алғашқы Әлем кубогының титулын жеңіп алды және жалпы есепте бесінші орынға ие болды. Ол Kranjska Gora және Bormio қалаларында өткен жылдың соңғы екі алып слаломында жеңіске жетіп, екі мәрте қорғаған чемпион, австриялық Бенджамин Райхты басып өтті. Ол сонымен қатар төрт рет марапаттау тұғырына көтерілді: алып слаломда екінші және үшінші орындар, слаломда екі үшінші орын. Лигети титулынан басқа, комбинатта жетінші, слаломда тоғызыншы орын алды. 14 наурызда соңғы алып слалом жарысы басталғанда Лигети Райхтан 27 ұпаймен алда болды, бірақ бұл жарыстың бірінші кезеңінен кейін ол жетінші орынға түсіп, Райх екінші орынды иеленді. Алайда Лигети екінші кезеңде тамаша нәтиже көрсетіп, Райхтан озып кетті.
2009 жылғы маусым
Лигети 2008 жылғы гигант слалом титулын қорғауды Австрияның Зёльден қаласында үшінші орынмен бастады, содан кейін Колорадо штатының Бивер-Крик қаласында екінші орын алды. 2009 жылғы Франциядағы Валь-д'Изерде өткен әлем чемпионатында Лигети гигант слаломда қола медаль жеңіп алды, одан кейін Кранска-Гора қаласындағы төртінші әлем кубогы жарысында жеңіске жетті. Ол маусымды Швецияның Оре қаласында өткен финалда тағы бір екінші орынмен аяқтады, бұл оны гигант слаломда үшінші, ал маусым бойынша тоғызыншы орынға қойды. 13 ақпанда қола медальді жеңіп алған ол (бірінші нөмірмен стартқа шығып), бірінші кезеңнен кейін көшбасшы Карло Янкадан 1,71 секунд қалып, тек тоғызыншы орында болды. Екінші кезеңде ол көшбасшылыққа шығып, Бенджамин Райх 0,28 секунд айырмашылықпен оны озуға дейін сол қалпында қалды.
2010 жылғы маусым
Лигети қаңтар айында әлем кубогінде бесінші жеңісін тіркеді, осымен үшінші рет Kranjska Gora-да жеңіске жетті. Германияның Гармиш-Партенкирхен қаласында өткен финалда ол тұғырға көтеріліп, гигант слаломда екінші маусымдық титулын қамсыздады және жалпы есепте жетінші орынды иеленді. 2010 жылғы Ванкувер Олимпиадасында, Уистлерде, ол гигант слаломда тоғызыншы орын алды (23 ақпанда бірінші кезеңнен кейін 0,60 секундтан кейін Карло Янкадан екінші орында болды, бірақ екінші кезеңде одан жақсы нәтиже көрсетпеді) және 21 ақпанда суперкомбинацияда бесінші орын алды. Ол құлауда 15-ші орын алды, ал слаломда бірінші болды, медальдардан жарты секунд қалып қойды. "Арнайы слалом" жарысында (27 ақпанда өткізілді; оның нөмірі 16 болды), бірінші кезеңнен кейін ол жарыс жолынан шығып кетті.
2011 жылғы маусым
Төрт маусым бойы Rossignol шаңғыларында жарысқаннан кейін, Лигети 2010 жылдың жазында өзінің жабдық жеткізушісін Head-ке ауыстырды, бұрынғы маусымдарда американдық чемпиондар Линдси Вонн мен Боде Миллер де осылай істеген болатын. Лигети 2010 жылдың желтоқсан айында өзінің алтыншы Әлем кубогы жарысын жеңіп алды, бұл АҚШ-тағы қарда алғашқы жеңісі болды. Колорадо штатындағы Бивер-Крикте өткен алып слаломда ол 0,82 секунд айырмашылықпен жеңіске жетті, ал бес жыл бұрын осы жерде алғашқы мәрте пьедесталға көтерілген еді. Бұл төрт жылдың ішінде АҚШ-та (және Солтүстік Америкада) американдық ер адамның Әлем кубогындағы алғашқы жеңісі болды; алдыңғысы Боде Миллер 2006 жылдың желтоқсан айында Бивер-Криктегі құлаудан жеңіске жеткен еді. Алты күннен кейін Лигети Франциядағы Валь-д'Изерде өткен келесі алып слаломда бір секундтан астам айырмашылықпен жеңіске жетті. Одан кейін келесі аптада Италияның Альта-Бадия қаласында үшінші рет тізбектеп алып слаломда жеңіске жетті. 2011 жылдың ақпанында ол өзінің алғашқы әлем чемпионатында жеңіске жетті, Германияның Гармиш-Партенкирхен қаласында өткен 2011 жылғы Әлем чемпионатында алып слаломнан алтын медаль ұтып алды. Бірінші кезеңнен кейін төртінші орында болған Лигети француз Киприан Ричардтан 0,08 секундқа басымдықпен жеңіске жетті. 2011 жылы ол алып слаломда үшінші рет жеңімпаз атанды.
2012 жылғы маусым
Лигети маусым ішінде үш алып слалом жарысын жеңіп алғанмен, оның орнын Австриялық Марсель Хиршер басып алды, ол жалпы есеп бойынша да чемпион атанды. 17 наурызда Шладминг қаласында өткен соңғы алып слалом жарысы алдында Хиршер 605 ұпаймен көш бастады, ал Тед 513 ұпай жинаған еді. Сондықтан Тед бар күшімен шабуылдауға мәжбүр болды, бірақ бірінші кезеңде құлады; ол жарысты жалғастырды, алайда 29-шы орында аяқтады (соңғы орын), көшбасшы Ханнес Райхелттен 11.16 секунд қалып қойды (бірақ бұл екінші орында болған Хиршер емес). Бірақ Тед жеңіліске ұшырады; оның құтқаруы – екінші кезеңде ең жылдам уақытты көрсетіп, 25-ші орынға ие болуы болды (Хиршерден 10.03 секунд қалып, ол жеңіске жетті, бірақ соңғы жарыстарда тек үздік 15 қана ұпай ала алатынын ескерсек, ешқандай ұпай жинамады).
2013 жылғы маусым
Лигети гигант слаломға қатысты жаңа FIS ережелеріне күдікпен қарады және Дэвид Доджді сілтеді. Додж жаңа шаңғыны 7 градусқа бұрса, оның бұрылу радиусы ескі 27 метрлік шаңғымен бірдей болатынын айтты. Осының салдарынан тізе буымының бұрылуы артып, жарақат алу қаупі ұлғаяды. Жаңа ережелер оның шаңғы тебу деңгейіне әсер ете ме деген ой ұзаққа созылмады, себебі Лигети маусымның бірінші жарысында Манфред Моэлгге 2,75 секунд айырмашылықпен жеңіске жетті, ол екінші орынды иеленді. Бұл маусым Лигети мансабындағы ең табысты маусым болды, ол маусым бойы өткен сегіз гигант слалом жарысының барлығында жүлделі орынға ие болды және олардың алтысында жеңіске жетті. Осы жетістігі оған осы дисциплинадағы титулді қайта жеңіп алуға көмектесті. Жалпы нәтижелер бойынша Лигети мансабындағы ең жақсы көрсеткіш – 3-орынды иеленді. Лигети маусымын Шладмингтегі Әлем чемпионатында үш алтын медаль жеңіп, одан да жарқын етті. Алғашқы алтын медальді ол супер-G жарысында жеңіп алды, бұл оның халықаралық деңгейдегі алғашқы жеңісі болды. Содан кейін Лигети суперкомбинацияда да жеңіске жетіп, гигант слаломдағы титулын сәтті қорғады. Бір шаңғышының бір чемпионатта үш алтын медаль жеңіп алуы соңғы 45 жылда бірінші рет болды.
2014 жылғы маусым
Лигети 2014 жылғы Сочиде өткен Олимпиада ойындарына дейін үш гигант слалом жарысында жеңіске жетті. 17 қаңтарда Лигети Венгенде суперкомбинацияда жеңіс алып, әлем кубогындағы 20-шы жеңісін тойлады. Бұл оның гигант слаломнан басқа әлем кубогындағы тұңғыш (және жалғыз) жеңісі болды. Олимпиадаға қатысқанда Лигети үш дисциплинада медальді ұтып алуға басты үміткер саналды, бірақ ол суперкомбинацияда 12-ші, супер Г-да 14-ші орынды иеленді. Гигант слаломда алтын медальді жеңіп алуға басты үміткер ретінде, Лигети бірінші кезеңді шабуылдық көзқараспен бастап, 0,93 секундтік еңбек етіп, көшбасшылыққа шықты. Екінші кезеңде сақтықпен жүріп, бұл дисциплинада американдық ер адам үшін тұңғыш алтын медальді қамсыздады. Лигети тарихында екі Олимпиада алтын медалін жеңіп алған алғашқы американдық шаңғышы атанды. Олимпиададан кейін Лигети Kranjska Gora-да гигант слаломда тарихи алтыншы рет жеңіске жетті. Ленцерхайдте өткен маусым финалда ол таңқаларлық түрде Christof Innerhofer-мен тең бөлісіп, таудан сырға түсуде екінші орын алды. Бұл нәтиже оның таудан сырға түсудегі тұңғыш подиумы болды және ол Боде Миллерден кейін альпийлік шаңғы спортының барлық бес түрінде подиумға шыққан екінші американдық шаңғышы болды. Лигети содан кейін соңғы супер Г жарысында бесінші орын алды. Маусымның соңғы гигант слалом жарысынан бұрын Лигети Марсель Хиршерден дисциплина титулы үшін 50 ұпайға қалып қойды. Алайда, Лигети 15 наурыздағы жарыста Алексис Пинтуральттан 0,03 секундқа басымдықпен жеңіске жетті, ал Хиршер төртінші орын алды. Екі шаңғышы да маусымды 560 ұпаймен аяқтады. Бірақ, Хиршердің екі жеңісіне қарағанда, Лигети маусым ішінде бес дисциплиналық жеңіске ие болғандықтан Кристалл Глобус оған берілді. Бұл Лигетидің мансабындағы бесінші гигант слалом титулы болды. Хиршер соңғы гигант слалом жарысында 3-орынға (Феликс Нюреутердің нәтижесі) 0,01 секундтың айырмасымен титулдан қағылды, бұл оған 60 ұпай (төртінші орыннан 10 ұпай артық) берді.
2015 жылғы маусым
2015 жылғы FIS Альпілік шаңғыдан әлем кубогы маусымы Лигети үшін бұрынғыдай сәтті болмады, ол тек бір жарысқа жеңіске жетіп, гигант слаломда үшінші орынды, ал жалпы есепте он бірінші орынды иеленді. Бивер-Крик қаласында өткен 2015 жылғы FIS Альпілік шаңғыдан әлем чемпионатында Лигети, кезеңнің бірінші бөлігі – құлаудан кейін 29-шы орында болғанына қарамастан, суперкомбинацияда үшінші орын алды. Гигант слаломда бірінші жүгіруден кейін бесінші орынға ие болған Лигети, сол кездегі басты үміткер Марсель Хиршерден 0,24 секундқа қалып қойды. Бірақ екінші жүгіруде тамаша көрсетіп, Хиршерден 0,45 секундқа озып, осы санатта үшінші рет қатарынан әлем чемпионы атанды.
2016 жылғы маусым
Лигети 2015 жылдың 25 қазанында Австрияның Зёльден қаласында өткен алып слаломда маусымның бірінші жарысын жеңіп алды. 27 қаңтарда Германияның Оберхох қаласында жаттығу барысында оң тізесіндегі алдыңғы крест тәсілдемесін (ACL) жыртып алды, бұл оған операция жасау қажеттігін тудырып, 2016 жылғы маусымын аяқтауға мәжбүр етті.
2017 жылғы маусым
2016 жылдың қазан айында Лигети әлем кубогы жарыстарына оралды. Ол 23 қазанда Солденде өткен алғашқы жарыста (гигант слаломда) 5-ші орынды алды, ал 4 желтоқсанда Валь-д'Изерде өткен гигант слаломда 11-ші орынды иеленді. Арқасының ауыруына байланысты ол келесі екі гигант слалом жарысын аяқтауға мүмкін болмады және содан кейін Америка Құрама Штаттарына қайтып келді. 17 қаңтарда Лигети маусымын аяқтау үшін арқа операциясы жасайтынын хабарлады.
2018 жылғы маусым
Лигети 2017 жылдың соңында әлем кубогы жарыстарына қайта оралды, 26 қарашада Лейк-Луиста Super G жарысында (DNF) қатысып, 2017 жылдың 3 желтоқсанында Бивер-Криктегі алып слаломда жетінші орынды иеленді. Одан кейін ол Гармиш-Партенкирхен, Венген, Адельбоден, Альта-Бадиа және Валь-д’Изерде өткен FIS әлем кубогы жарыстарында өнер көрсетті. Лигети 2018 жылдың 6 қаңтарында Пхёнчхан Олимпиадасындағы құрама, Super G, алып слалом және слалом жарыстарында бақ сынау үшін АҚШ Олимпиада құрамасына қосылды. Ол ерлер арасындағы құрама жарысында бесінші орын алды, бірақ алып слаломда көңілі толмаған нәтижеге жеткеннен кейін, слалом жарысынан бас тартып, Оңтүстік Кореяны ертерек тастап, әлем кубогына көбірек назар аударуға шешім қабылдады.
Басқа жетістіктер
Лигети алты рет ұлттық чемпионат жеңіп, Бод Миллер мен Тайгер Шоудың тоғыз рет жеңіп алған рекордтық көрсеткішінен қалып қойды. Туриндегі Олимпиада алтын медалін жеңіп алғаннан кейін, ол 2006 жылы Shred Optics компаниясын құрды; Лигети барлық өнімдерді өзі жобалайды және пайдаланады. Компания шаңғыға арналған көздік, күн көзілдірігі және шлемдер шығарады. Лигети бұрын банкротқа ұшыраған Mt. Холли клубының, Юта штатының оңтүстік-батысындағы жеке меншік люкс шаңғы және гольф курортының директоры қызметін атқарды. Ол Шығыс Бивер округінде, бұрынғы Ельк Медоус шаңғы курортының (1971–84) орнында орналасқан.
Жеке
Citi қайырымдылық бағдарламасы арқылы Лигети 1968 жылы Бостон қаласында құрылған, қалалық жастарды тауларға алып барып, шаңғы тебу және сноубордқа үйрететін Youth Enrichment Services ұйымын қолдайды.
Видео
YouTube.com – Кранска-Горадагы жеңіс (1.61 секунд) – Universal Sports арнасынан – 10 наурыз, 2012 жыл
YouTube.com – Сёльдендегі жеңіс (2.75 секунд) – Universal Sports арнасынан – 28 қазан, 2012 жыл
YouTube.com – Адельбодендегі жеңіс (1.15 секунд) – Universal Sports арнасынан – 12 қаңтар, 2013 жыл
Лигетидің супер G стиліне арналған аудиовизуалды презентация.
YouTube. com – victory at Sölden (2.75 sec) – from Universal Sports – October 28, 2012
YouTube. com – victory at Adelboden (1.15 sec) – from Universal Sports – January 12, 2013
Audiovisual presentation of Ligety's style in the super G.