Кіріспе

Орталық жүйке жүйесіндегі нейрондық жол
Вестибулоспинальдық жол – орталық жүйке жүйесіндегі нейрондық жол. Нақтырақ айтқанда, ол экстрапирамидалық жүйенің құрамдас бөлігі болып табылады және медиальдік жолдың құрамдас бөлігі ретінде жіктеледі. Басқа төменгі қозғалыс жолдары сияқты, жолдың вестибулоспинальді талшықтары ядролардан моторлық нейрондарға ақпаратты жеткізеді. Бұл жүйе "экстрапирамидалық" деп аталады, оны мидың "пирамидалары" арқылы жүретін моторлық қабықтың жолдарынан ажырату үшін. Пирамидалық жолдар, мысалы, кортикоспинальдық және кейбір кортикобульбалық жолдар, тікелей омыртқа миының немесе ми дің моторлық нейрондарын иннервациялауы мүмкін. Бұл алдыңғы (орталық) мүйіз жасушаларында немесе кейбір бас сүйегі жүйке ядроларында байқалады. Ал экстрапирамидалық жүйе алдыңғы (орталық) мүйіз жасушаларын жанама басқару арқылы модуляциялау мен реттеуге бағытталған. Экстрапирамидалық қабық асты ядроларына қара зат, қаурат, путамен, шарықша, таламус, қызыл ядро және субталамус ядросы жатады. Пирамидалық және экстрапирамидалық жүйелердің моторлық басқаруы кең ауқымды кері байланыс циклдеріне ие және бір-бірімен тығыз байланысты. Моторлық ядролар мен жолдарды олардың функциялары бойынша жіктеу дұрыс болар еді. Функция бойынша бөлінгенде екі негізгі жол бар: медиальдік және латеральдік. Медиальдік жол проксимальді аяқ-қолдар мен дене бөлігінің жалпы қозғалыстарын басқаруға көмектеседі. Латеральдік жол аяқ-қолдардың дистальді бөлігінің нақты қозғалысын басқаруға көмектеседі. Осы проекциялардың бірі – вестибулоспинальдық жол, тік тұру және бас тұрақтандыруға жауапты. Вестибулярлық сезім нейрондары денедегі кішкентай қозғалыстарды анықтағанда, вестибулоспинальдық жол осы қозғалыстарға қарсы әрекет ету және денеді қайта тұрақтандыру үшін белгілі бір бұлшық еттерге моторлық сигналдар жібереді. Вестибулоспинальдық жол – екі қосалқы жолдан тұратын жоғарғы моторлық нейрондық жол:

Медиальдік вестибулоспинальдық жол медиальдік вестибулярлық ядродан медиальдік бойлық фасцикул арқылы жоғарғы мойын сегментіндегі (C6 омыртқа) ventral мүйіздерге екі жақты проекция жасайды. Ол мойын бұлшық еттерін иннервациялау арқылы бас позициясын тұрақтандыруға көмектеседі, бұл бас координациясына және көз қозғалысына көмектеседі. Оның функциясы тектоспинальдық жолдың функциясына ұқсас. Латеральдік вестибулоспинальдық жол интернейрондарға қоздырғыш сигналдар береді, олар сигналды антигравитациялық бұлшық еттердегі моторлық нейрондарға жеткізеді. Бұл антигравитациялық бұлшық еттер – аяқтардың созылушы бұлшық еттері, олар тік және теңгерімді ұстауға көмектеседі.

Бүйірлік вестибуло- омыртқалық жол

Бүйірлік вестибулоспинальді жол – төмен түсетін экстрапирамидалық моторлық нейрондар немесе эфферентті жүйке талшықтарының тобы. Талшықтар омыртқа миының толық ұзындығы бойынша жүреді және VII және VIII қабаттарындағы интернейрондарда аяқталады. Сонымен қатар, кейбір нейрондар сол қабаттардағы альфа-моторлық нейрондардың дендриттерінде тікелей аяқталады.

Вестибулоспинальдік рефлекстің мысалы

Бас бір жаққа еңкейгенде, бұл каналдар мен отолиттерді қоздырады. Бұл қозғалыс вестибулярлық нервті де, вестибулярлық ядроны да қоздырады. Бұл импульстар бүйірлік және медиальді вестибулоспинальдық жолдар арқылы жұлынға беріледі. Жұлын бас еңкейген жақ мойын бұлшықтарында созу әсерін, ал бас еңкейген бағытқа қарама-қарсы жақ мойын бұлшықтарында бүгілу әсерін тудырады.

Тоникалық лабиринттік рефлекс

Тониктік лабиринттік рефлекс (TLR) – жаңа туған сәбилерде дүниеге келгеннен кейін пайда болатын және 3,5 жасқа дейін толыққандай тежелуі тиіс рефлекс. Бұл рефлекс сәбидің ана құрсағындағы бас және мойын қозғалыстарын меңгеруге, сондай-ақ гравитация ұғымын қалыптастыруға көмектеседі. Бұл рефлекстің салдары ретінде бұлшықет тонусының артуы, проприоцептивтік және вестибулярлық сезімдердің дамуы, тепе-теңдікті жаттығу арқылы дамыту мүмкіндігі пайда болады. Ерте балалық шақта ТЛР дамыған вестибулоспинальді рефлекстерге айналады, бұл дене күйін, бас орнын және тепе-теңдікті сақтауға көмектеседі. Тониктік лабиринттік рефлекс екі түрде кездеседі. Алға қарай: Бас алға иілгенде, бүкіл дене, қолдар, аяқтар және мойын қысылып, ұрықтың позыциясын қабылдайды. Артқа қарай: Бас артқа иілгенде, бүкіл дене, қолдар, аяқтар және мойын түзуленіп, созылады.

Тікелей рефлексі

Тік тұру рефлексі – рефлекстердің тағы бір түрі. Бұл рефлекс бас немесе дененің орны өзгерген кезде оларды "қалыпты" жағдайға қайтаруға мүмкіндік береді. Бұл рефлекстің кең таралған мысалы – мысықтардың тік тұру рефлексі, ол оларға төңкерілген кезде аяқтарымен қону үшін өздерін бағдарлауға көмектеседі. Бұл рефлекс вестибулярлық, көру және соматосенсорлық жүйелерден келетін сезімдік ақпарат арқылы басталады, сондықтан ол тек вестибулоспинальдық рефлекс емес. Мысалы, егер вестибулокохлеарлық нервке, бүйірлік вестибулярлық ядроға, жартылай шеңберлі каналдарға немесе бүйірлік вестибулоспинальдық жолға бір жақты зақым келсе, адам сол жаққа қарай иіліп, жүргенде құлап қалуы мүмкін. Бұл жағдай сау жағының әлсіз жаққа басымдығын тудырады, нәтижесінде адам жарақат алған жаққа қарай бұрылып, құлайды. Бұл бас айналуына қатысты жүйелерге байланысты. Вестибулярлық шақырылған миогендік потенциал – сакулоколликалық рефлексті бағалау және отолиттік органдардың қызметін тексеру әдісі. Сондай-ақ, жол зақымдалғанда жоғары көтерілетін еферентті талшықтардың сигналдары бұзылады, бұл нистагмға алып келеді. Вестибулярлық жүйенің бір жақты немесе екі жақты зақымдануынан кейін вестибулярлық компенсация сенсорлық қосымша және сенсорлық алмастыру арқылы жүзеге асырылуы мүмкін. Сенсорлық алмастыру қалған вестибулярлық функция, көру немесе тұрақты бетке жеңіл тигізу арқылы жоғалған функцияны толықтыру кезінде пайда болады. Дене салмағының ауытқуы мен жүріс атаксиясын тепе-теңдікті бақылау үшін сезімдік ақпаратты күшейту арқылы азайтуға болады. Жақындағы зерттеулер көрсеткендей, жүріс кезінде дене салмағының ауытқуын және атаксияны азайту үшін саусақтың ұшымен 100 грамм ғана жеңіл тигізу жеткілікті сезімдік ақпарат береді.