Кіріспе

Әлеуметтік желілер қызметтері заңдық және қылмыстық тергеулерде көбірек қолданылуда. Twitter, Instagram және Facebook сияқты сайттарда жарияланған ақпаратты полиция және университет қызметкерлері сол сайттардың пайдаланушыларын қудалау үшін пайдаланған. Кейбір жағдайларда, сотта сотталушының көзқарасын анықтау үшін Myspace-те жарияланған контент пайдаланылды. АҚШ Көлік департаментінің (DOT) Ұлттық жол қауіпсіздігі басқармасы (NHTSA) штаттарға заң қорғау органдарын әлеуметтік желілерді пайдалану арқылы мас күйде көлік жүргізуге немесе кәмелетке толмағандардың ішімдік ішуіне алып келуі мүмкін оқиғаларды анықтау үшін оқытуға федералдық гранттар бөлді. 2012 жылы Мичиган штаты осы бағдарлама арқылы 4,5 миллион доллардан астам қаржы жұмсады және 100-ден астам жергілікті полиция қызметкерін оқиғаларды анықтау және оларға бағытталған іс-шаралар жүргізу үшін әлеуметтік желілерді пайдалануға оқытты. Соңғы жылдары полиция бөлімдерінің көпшілігі әлеуметтік желілерге негізделген стратегияны қолданады. Әлеуметтік желілерді іздеу ордерін алу үшін тергеу құралы ретінде қолдануға болады. Мекемелер X1 Social Discovery, MediaSonar және Geofeedia сияқты бағдарламалық қамтамасыздар арқылы әлеуметтік желілерді бақылай алады.

Полиция әлеуметтік желілерді қалай пайдаланады

2015 жылы полиция басшыларының халықаралық қауымдастығы полиция органдарының шамамен 94%-ы Facebook-қа қатысты стратегияның қандай да бір түрін қолданатынын мәлімдеді. 2017 және 2019 жылдар аралығында Канаданың 15 полиция агенттігі 373 жазба жариялады. Олар тергеулері үшін қосымша ақпарат жинау және азаматтардың өзара әрекеттесетін қауымдастықтарын құру үшін «халықтан ақпарат жинау» деп аталатын тәсілді пайдаланды, олармен байланыс жасалған кезде қатысуға және әрекет етуге дайын болды.

Facebook желісі

Facebook әлеуметтік желісі мектеп әкімшіліктері мен құқық қорғау органдары үшін студенттерге қарсы дәлел ретінде жиі қолданыла бастады. Пайдаланушыларға жеке мәліметтерімен профильдік беттер құруға мүмкіндік береді. Сайттың алғашқы жылдары осы беттерді сол оқу орнының басқа тіркелген пайдаланушылары – жатақхана тәрбиешілері, кампус полициясы немесе қызметке тіркелген басқа да адамдар көре алатын. Кейін пайдаланушылардың құқықтары мен қызмет көрсету шарттары өзгертіліп, пайдаланушылар өз мазмұнын кімнің көре алатынын қадағалай алатын болды. Facebook-та жарияланған ақпарат негізінде студенттерге қатысты тәртіптік шаралар қолдану мектеп әкімшіліктерінің мұндай ақпаратты жинауының заңдылығы мен этикасы туралы пікірталас тудырды. Facebook өкілдері Facebook-тың ашық форум екенін және сайтта жарияланған барлық ақпараттың жалпы жұртшылыққа, мектеп әкімшіліктеріне де қолжетімді деп есептелуі керек екенін мәлімдеді. Заң сарапшылары Facebook сияқты ашық ақпарат көздерін қылмыстық немесе басқа да тергеулерде заңды түрде пайдалануға болатынымен келіседі. 2011 жылғы Ванкувердегі Стэнли кубогы төңкерісінен кейін, полицияға тәртіп бұзушыларды анықтауға жұртшылықтың көмектесуі беспрецедентті деңгейде болды. Полиция әлеуметтік желілерден түскен дәлелдердің көптігіне шамадан тыс қысым көргенін мойындады.

Кибер-қаскөйлік

Facebook және басқа да әлеуметтік желілер мектептен тыс қорлаушылықты тарату үшін қолданылуда. Оқушылар интернетте, тіпті ұялы құрылғыларда да қорлауға ұшырауда. Беркширдің Рединг қаласында кибер-бұйлаушыларды ұстау стратегиясы іске асырылуда: 2011 жылдың 28 ақпанынан 2011 жылдың мамыр айына дейін Темза аңғары полиция қызметкерлері Facebook-ты кибер-бұйлаушыларды ұстау үшін пайдаланады. Жасөспірім еріктінің көмегімен полиция Facebook парақшаларын қарап, кибер-бұллинг туралы хабарларды зерттейді. Егер қолайсыз нәрсе табылса, қылмыскерге Facebook арқылы хабар жіберіліп, қорлаудың салдары туралы ескертіледі. Оқушының ата-анасына оқиға мен оның салдары туралы хат та жіберіледі. 2012 жылдың мамыр айында Lake Havasu Unified School District #1 Facebook-та табылған дәлелдерді пайдаланып, бірнеше кибер-бұйлаушыны ұстады, бұл олар өздерін қорлаған адам қатыспаған жазбаны талқылағаннан кейін болды. Мектеп әкімшілігі тізімді басқа оқушыдан алды, ол оны басып шығарып мектеп басшылығына тапсырды. Үндістанның Бангалор қаласындағы кейбір мектептердің оқушылары кибер-бұллинг салдарынан Facebook жеке парақшаларын өшіруге шақырылды. Үндістан заңдары кибер-бұллингтің кейбір аспектілерін қарастырады. Дегенмен, қылмыскерлер балалар болғандықтан, қылмыстық жазалаудан басқа да шаралар қолданылуы керек.

Алкоголь саясатын бұзу

Колледждер мен университеттерде Facebook-ты кәмелетке толмағандардың ішімдік ішуін және құрғақ кампус саясатын бұзуды анықтау үшін пайдалану көбейіп келеді. Осы саясаттарды бұзған студенттер заңсыз ішімдік ішудің фотосуреттері, ішімдікке қатысты топтарға кіруі немесе Facebook сайтында жарияланған кештер туралы ақпарат арқылы ұсталуы мүмкін. Мұндай тергеулердің мысалдары төменде келтірілген:

2005 жылдың қазан айында Солтүстік Каролина мемлекеттік университетінде университет алкоголь саясатын бұзғандарды анықтау үшін Facebook-тан алынған суреттер пайдаланылды. Бұзушылықтарға кәмелетке толмағандардың ішімдік ішуі және жатақханадағы алкоголь саясатын бұзу, атап айтқанда, жатақхана дәлізінде алкогольдің ашық бөтелкелерін ұстау кірді. Жатақхана кеңесшісі бастапқыда 14 студентке айып тақты, бірақ кейбіреулері алынып тасталды. Университет оқиға туралы толыққанды ақпарат жариялаған жоқ, бірақ бұл жайт ресми университет газетінде және жергілікті телеарналарда жарияланды. 2005 жылдың қараша айында Солтүстік Кентукки университетінің төрт студенті Facebook-та ішімдікке толы кештің суретін жариялағаны үшін айыппұл төледі. Суреттер NKU жатақханасының бірінде түсірілген және студенттердің университет құрғақ кампус саясатын бұзғанын көрсетті. 2005 жылдың қараша айында Эмори университетінің өкілдері "Доббс 2-ші Алкоголиктер" Facebook тобының мүшелерін, университет жатақханасының екінші қабатына сілтеме жасай, мінез-құлық кодексін бұзғаны үшін жазалады. "Wooddruff=Wasted" деп аталатын ұқсас ішімдік тобы да тергелді. Топ мүшелері "Wooddruff-та көңіл көтеру" туралы ғана әңгімелесті және студенттердің суреттері Facebook-қа жарияланбағанын мәлімдеді. Мұндай бақылауға жауап ретінде кейбір студенттер "адас ақпарат" беретін кештер туралы жарияланымдарды ұсына бастады. Бір жағдайда Джордж Вашингтон университетінде студенттер кештерін жарнамалады, содан кейін кампус полициясы шабуыл жасады. Полиция тек тортты ғана тапты, алкогольді емес, және кейіннен рейд шу шағымынан туындағанын мәлімдеді.

Тергеу үлгілері

2004 жылдың желтоқсанында The Student Life (Кларемонт қаласындағы Помона колледжінің студенттік газеті) колледждің футбол жаттықтырушысының көмекшісі команданың жабдықтар бөлмесінде тұрып, онда кештер ұйымдастырғанын хабарлады. Газет "Жаттықтырушы Бейкерді сағындық" деп аталатын Facebook-тегі топта футболшылардың жазбаларын келтірді. 2005 жылдың қазан айында екінші курс студенті Камерон Уокер Бостондағы Фишер колледжінен кампус полициясының қызметкеріне қатысты Facebook-тегі пікірлері үшін шығарылды. Бұл пікірлер, оның ішінде офицердің "студенттерді ашуға тырысатынын және оны жою керек" деген мәлімдемесі колледждің мінез-құлық кодексін бұзу деп бағаланды. 2005 жылдың қазан айында Пенсильвания университетінің студенттік үкіметінің сайлау нәтижесі Facebook-тегі ерте науқандық бұзушылықтарға байланысты кешіктірілді. Кандидаттарға белгілі бір күнге дейін науқан жүргізуге тыйым салынғанмен, көптеген Facebook-тегі жақтас топтар осы күнге дейін пайда болды. Калифорния университеті, Беркли, Хай Пойнт университеті және Джордж Вашингтон университеті де осындай проблемаларға тап болды. 2005 жылдың қарашасында Канзас мемлекеттік университетінің басшылары мектептің ар-ұяты кодексін бұзуға қатысты, мүмкін 100-ден астам студент қатысқан жағдайды тексеру үшін Facebook-ты пайдаланғанын мәлімдеді. Студенттер Facebook-тегі топтың хабарлама тақтасын профессордың рұқсатысыз сабақтағы ақпаратты бөлісу үшін пайдаланды. 2005 жылдың қазан айында Пенсильвания мемлекеттік университетінің полициясы Facebook-ты 8 қазан күні Огайо штатындағы ойыннан кейін алаңға шұғылданған студенттерді іздеу үшін қолданды. Кейіннен екі студент қатысқаны үшін қылмыстық құқық бұзушылыққа айыпталды. 2006 жылдың қаңтар айында Сиракуз университетінің студенттік газеті The Daily Orange-те Сиракуз қалалық полициясының жеке өзі оны Facebook-те тізімделген кеш туралы алдын ала ескерткенін мәлімдеген студент туралы мақала жариялады. Университет бұл айыптауларды жоққа шығарып, өздерінің бейбітшілік қызметкерлері бұл істі кез келген жағдайда шешеді деп мәлімдеді. 2006 жылдың ақпан айында Колорадоның 16 жасар жігіті MySpace-те мылтық пен тапаншамен суретке түскен суреттерін көргеннен кейін, полиция оны қару ұстағаны үшін ұстады. Ол 2006 жылдың сәуірінде сотталды. 2006 жылдың ақпан айында Огайо штатының Оксфорд қаласында полиция Майами университетінің студентінің Facebook профиліне жіберілді, өйткені ол Майами университетінің басқа студенті зорлауда күдікті полиция эскизін есептік жазба иесінің жеке суреті ретінде көрсетті. Полиция студентті тұтқындап, үрей туғызуда айыптап отыр. Луисвилл университетінің бір профессорының оқытудағы кемшіліктері туралы шағымдану үшін Facebook-те топ құрған студенттер 2006 жылдың ақпан айында осы оқытушының жұмыстан шығарылуына себепші болды. Студенттер жазаланбады. Коннектикут университеті мен Бейлор университетінің студенттері өткізген кештердің суреттері екі университетте де институционалды емес нәсілшілдіктің бар екеніне назар аударды. 2006 жылдың наурыз айында Бейлордың студенттік газеті ашуланған студенттердің Facebook-те бандана киіп, қоңыр қағазға оралған 40 унциялық сыра бөтелкелерін көтеріп жүргендерін бейнелеген суреттер жариялағаннан кейін, бір жас әйелдің терісін қараңғылату үшін бронзер қабаттарын кигенін жариялады. Университет студенттері қауымдастығының кеңесшісі бұл кештің ұйым тарапынан демеушілік етілгенін жоққа шығарды және партияның тақырыбы сыншылар айтқандай "гето" емес, Сиэтлдің рэп-күйшісі Э Дог сияқты киіну екенін айтты. Facebook сайттан суреттерді алып тастады, өйткені қара студенттер тобы университеттің қолдауымен ашық форум ұйымдастырып, университет кампусындағы нәсілдік сезімталдықты талқылауды талап етті. Осыған ұқсас әрекет 2007 жылы Мартин Лютер Кинг кіші күнінен кейін өткен "Бұлттар мен Бульба" тақырыбындағы партияны бейнелеген UConn суреттерімен жасалды. Тойға келгендердің жартысы шампан шараптарын әкеліп, тақырыптың "бульбасты" бөлігіне арналған формальды киім киді, ал екінші жартысы 40 унция алып, до-рапа, гип-хоптан шықты киім, алтын тістер киді және кейде жалған автоматтармен болды. Университет бұл жағдайға ашық форум өткізіп, тойдың сезімсіздігін және содан шыққан фотосуреттерді талқылады. Осындай партиялар туралы даулар Клемсон университетінде (Оңтүстік Каролина), Тарлтон мемлекеттік университетінде (Техас), Техас A&M университеті мен Чикаго университетінде де болды. 2006 жылдың сәуір айында Дейтон университетінің студенті Кристофер Герберт жылдық "LowesFest" іс-шарасынан туындаған зиян үшін шамамен 10 000 доллар айыппұл төледі. Герберт Facebook-те іс-шараға қоғамдық шақыру жариялаған, бірақ ол іс-шараға өзі қатыспады. Университет оған "LowesFest" алдындағы 24 сағат ішінде барлық қосымша шығындарды (полиция, тазалау және т.б.) төлеу керектігін хабарлады. Алайда, Кристофер Герберт айыппұл төлеуден бас тартып, Дейтон университетінен ауысты. 2006 жылдың сәуір айында Нью-Йорк штатының Коблскилл мемлекеттік университетінің шенеуніктері Шри-Ланкадан келген студент Тар инду Мипегаманы мылтықпен суретке түскенін және мектеп шенеуніктері "алаңдатарлық" деп тапқан пікірлер жазғаны үшін ұстады. Мипегама кейін мектепке оралуға рұқсат алды және бәрінің түсініксіздік болғанын айтты. 2006 жылдың тамызында Иллинойс университетінің Урбана-Шампейн қаласындағы полиция қызметкерлері қоғамдық жерде зәр шығарған екі студентті ұстады. Бір студент қашып кетті, ал екіншісі полиция ұстады. Қашып кеткен студенттің кім екенін сұрағанда, ұсталған студент оны танымайтынын айтты. Тергеуші куәгерлермен сөйлескеннен кейін қашып кеткен студенттің атын білді. Кейін ол екеуінің Facebook-те достас екенін анықтады, сондықтан сұраққа алынған студент өтірік айтқан. Бұл студент әділетке кедергі келтірумен айыпталды. 2006 жылдың қазан айында Оңтүстік Иллинойс университетінің студенті бұрынғы қарым-қатынаста болған жас әйелмен сексуалдық қарым-қатынасын баяндайтын Facebook парақшасын жасағаны үшін шығарылу қаупіне тап болды. Басқа студенттер әйелдің осы әйелмен болған тәжірибелерін қосты, оған дейін ол Facebook әкімшілеріне хабарлағаннан кейін парақшаны мәңгіге жойды. 19 жастағы әйел қорлауды айтса, жас жігіт бұл ішкі әзіл екенін және ол оның әзілін түсінеді деп ойлағанын мәлімдеді. Сұхбатта ол: "Facebook-тегі бір нәрсе маған нақты әлемде проблема тудырады деп ешқашан ойлаған емеспін" деді. Оқиға кезінде оның сыныптастары даулы жағдай туралы жаңалықтармен бөлісетін тағы бір Facebook парақшасын жасады. 2006 жылдың желтоқсанында Солтүстік Каролина университетінің Уилмингтон қаласындағы кампус полициясы екі PlayStation консолінің ұрлығын тергеді, олар кампустағы ұрып-соғу мен қарақшылықтың екі күдіктісі ұрлаған. Олар Пейтон Стриклендтің, жақын жердегі Кейп Фир қауымдастығының колледжінің 18 жастағы студентінің жалға алған үйіне шабуыл жасауды жоспарлады. Олар екінші күдікті Райан Миллс Facebook-те мылтықпен суретке түскенін анықтады. Стриклендтің үйінде "қатты қаруланған қарсылықты" күтіп, офицерлер қолдау үшін SWAT тобын шақырды. Олар үш студент жалға алған үйге келгенде бірден кіргізілмеді. Бір офицер есікті бұзу барысында екінші офицер бұзу таяғының дыбысын оқ ату деп қате түсініп, әйнек есік арқылы бірнеше рет оқ атты, қарусыз Стрикленд пен оның итін өлтірді. 2007 жылдың қаңтарында Farm Boy компаниясының Оттава қаласындағы бірнеше қызметкерлері "Мен Farm Boy'д болдым" деп аталатын Facebook тобындағы жазбалары үшін жұмыстан босатылды. 2007 жылдың қаңтарында Иллинойс университетінің Урбана-Шампейн қаласының Dancing Chief Illiniwek маскоты туралы ұзақ жылдардан бері дауласып келе жатқан мәселе, Facebook-тегі жақтас тобындағы жергілікті американдықтарға қатысты нәсілшілдік пікірлер анықталғаннан кейін күшейді. "Егер олар Басшыны алып тастаса, мен нәсілшіл боламын" деп аталатын топта студенттердің "Не..." сияқты жазбалары болды.