Кіріспе

Көндіру әдісі

Құпия науқан немесе сыбыр науқан – бұл мақсатқа зиянды қаңқулар мен меңдеулер таратылатын, ал қаңқулардың көзі оларды тарататын кезде анықталмауға тырысатын көндіру әдісі. Мысалы, саяси науқан қарсы кандидатқа шабуыл жасайтын анонимді жарнама парақтарын таратуы мүмкін. Бұл тактика ашық қоғамдарда, әсіресе мемлекеттік саясат мәселелерінде әдепсіз деп есептеледі. Интернет сияқты қазіргі заманғы технологиялардың мүмкіндіктері арқасында байланыс жылдамдығы мен анонимділігі артқан, бұл құпия науқандар туралы халықтың хабардарлығын арттырып, олардың сәтті болу ықтималдығын жоғарылатты. Бұл құбылыс сондай-ақ құпия науқандардың сәтсіздігіне де әкелді, себебі оларды болдырмауға тырысатындар олардың бар екенін бұрынғыдан гөрі әлдеқайда оңай жариялай алады. Кейбір топтар құпия науқанды күштілердің бұрыс істерін жариялауға басқа ресурстары жоқ әлсіздер үшін тиімді құрал деп қорғайды, бұл оларға жазалаудан сақтайды.

Маркетинг

Басқа тактикаларға ішімдік "сыйлау" және компания өкілі екенін жасыра отырып, клиенттерге темекі тарату кіреді. Соңғы кезде компаниялар блогерлерге өнімдерді немесе мақсаттарды атау үшін ақы төлеп жатыр. Астротурфингтің бір түрі ретінде компаниялар қызметкерлерді блогтарға, форумдарға, онлайн энциклопедияларға (мысалы, Уикипедияға) және басқа да платформаларға пікірлер жазуға тартады, осылайша онлайн әңгімелерді қалаған бағытқа бұруға тырысады.

Саясат

АҚШ-та жасырын науқандар Джон Адамс пен Томас Джефферсонның 1800 жылғы президенттік сайлауда бақ сынаған кезінде басталды. Адамсты қолдаған федералистер Джефферсонды жесір әйел мен балаларының сенім қорын тонаған және өз құлдарынан туған көптеген мулат балаларының әкесі болған деп айыптады. Жасырын науқандар сайлау саясатында пікір қалыптастыру үшін, көзге түспей әрекет ету тәсілі ретінде жиі қолданылады. АҚШ президенті Гровер Кливленд 1884 жылы жасырын науқанның нысанасы болды, республикашылар ол әлі Нью-Йорк штатының губернаторы болған кезде заңды емес баланың әкесі болды деп мәлімдеді. АҚШ президенті Франклин Д. Рузвельт «Жаңа мәміле» саясатын қолдауы мен денсаулығының нашарлауына байланысты жасырын науқандардың тақырыбы болды. 2000 жылы республикалық президенттік праймеризде сенатор Джон Маккейн, оның асырап алған қызы Бангладештен келген қоңыр терілі бала, оның некеден тыс қара баланың әкесі болғаны туралы жасырын науқанға ұшырады. Оңтүстік Каролина штатындағы сайлаушылардан «Егер ол заңды емес қара баланың әкесі екенін білсеңіз, Джон Маккейнге дауыс беруге көбірек немесе азырақ бейім болар едіңіз бе?» деп сұраған. Сонымен қатар, үміткерлерді іріктеу аптасында ондаған радиостанциялар осы тақырыпқа қатысты шақыртуларға толып, ток-шоу жүргізушілерінен Маккейннің некеден тыс қара баланың әкесі болғаны туралы не ойлайтындарын сұрады. 2018 жылы АҚШ Джамал Хашоггидің жоғалып кеткеніне қатысты не істеу керек деген мәселе шешілмеген кезде, Хашоггидің беделіне шабуыл жасаған жасырын науқан ұйымдастырылды.