Кіріспе

Ашу-аңыздарды бақылау орталықтары (АБО) және ашу-аңыздарды бақылау механизмдері, зиянды күшейту циклын тудыруға қабілетті, ықтимал бұзылуларға әкелуі мүмкін ашу-аңыздарды анықтап, зерттейді және жояды. Көбінесе байланыс орталықтары ретінде жұмыс істейтін ашу-аңыздарды бақылау орталықтары, террористік шабуылдар, табиғи апаттар немесе азаматтық тәртіпсіздіктер сияқты дағдарыстық жағдайларға жауап береді. Суық соғыс кезінде құрылған дағдарыстық басқару орталықтары тиімді ашу-аңыздарды бақылау механизмдерінің ерте мысалдарының бірі болды. Брюгесс пен Мейс ашу-аңыздарды бақылау процесінің үш кезеңін атап көрсетті. Бірінші қадам – сенімді, оқытылған «ашу-аңыздар агенттері» – әдетте, қақтығыстарды шешуде тәжірибелі және белсенді адамдар – айналымдағы соңғы ашу-аңыздарды анықтайтын механизмді құруды қажет етеді. MIT зерттеушілерінің Science журналындағы баяндамасына сәйкес, 2018 жылдың наурыз айына қарай «жалған жаңалықтар шындықтан көбірек адамға жетіп, одан да жылдам тарады». MIT зерттеушілері өз қорытындыларын «шамамен 3 миллион адам таратып жүрген 126 000 «ашу-аңыздар тізбегі»» негізінде жасады. 2007 жылдан бері Facebook ашу-аңыздар тізбегімен күресу үшін тәуелсіз, үшінші тарап фактчекерлермен серіктестік құрып, дәл емес жаңалықтарды анықтап, оларды пайдаланушыларға ескерту үшін ескерту белгілерімен белгілейді.

Табиғи апаттар

«Флоренс» және «Майкл» дауылдарына байланысты тараған қауесеттерге жауап ретінде FEMA «Флоренс» дауылдарына қатысты қауесеттерді тексеру орталығын және «Майкл» дауылдарына қатысты қауесеттерді тексеру орталығын құрды.

Қырғи қабақ соғыс

Брюгесс пен Мейс суық соғыстағы дағдарысты басқару орталықтарын "әңгіме таратуды бақылау механизмдерінің ең жетілген мысалдары" деп сипаттады. Олар "АҚШ пен КСРО арасындағы қақтығыстың күшейіп, қауіпті және зорлыққа толы соқтығысқа ұласуын болдырмау үшін, қарсыласатын әскери күштердің іс-қимылдары туралы толық емес мәліметтердің таралуын тоқтатуға бағытталған сенімділік шаралары" болды.

АҚШ-тағы азаматтық құқық қозғалысы

Америка Құрама Штаттарында азаматтық құқықтар қозғалысы кезінде жалған ақпаратты бақылау орталықтары құрылды. Олар Қоғамдық қатынастар қызметінің (CRS) делдалдарын пайдаланды, олар сенімді телефон нөмірлерін ұсынды (алғашқы колл-орталықтар), онда жаңа қауесеттерді хабарлап, бағалауға және бағалау нәтижелерін алуға болатын. Сенімді ақпарат таратушылар CRS, полиция бөлімдері, қалалық шенеуніктер немесе "иелікті адамдар" болды. Америка Құрама Штаттарындағы алғашқы қауесет орталығы 1967 жылдың шілде айында Чикаго қаласымен құрылды. "Бір кеңседе радио, теледидар және теру машинасы болды, ал қабырғалардың бірінде қаланың үлкен картасы ілінді. Полиция бөлімі мен қала әкімі кеңсесіне тікелей желілер қоса алғанда, он телефон желісі орнатылды. Жергілікті билік өкілдері азаматтарды қаладағы әлеуметтік шиеленістің күшеюін көрсететін, ресми дереккөздермен расталмаған "қауесет" естіген жағдайда Орталыққа хабарласуға шақырды. 1960 жылдардың соңына қарай Америка Құрама Штаттарының жүздеген қалаларында RCC құрылды.

Нигер уранның жалған өнімдері

2000-жылдардың басында Ирак соғысы алдында АҚШ-та жаппай қырып-жою қаруы (ЖҚҚ) туралы, оның ішінде Ирактың Нигерден уран сатып алу әрекетіне қатысты жалған ақпарат тарады, бұл ақпарат қазір Нигер уранының жалғандығы деп белгілі. Берджесс пен Майесестің сөзіне сүйенсек, Нигер туралы қауесет "АҚШ әкімшілігінің Ирактың жаппай қырып-жою қаруы бар немесе кем дегенде оны жасауға қабілетті деген шешімге келуіне көптеген себептердің бірі болды". Бұл қауесет кейіннен жалған екені дәлелденді, сондай-ақ Ирактың ЖҚҚ бағдарламасын қоршаған көптеген басқа да "фактілер" де жалған болды. Ирак соғысына әкелген мәселелер қарапайым қауесеттерден гөрі терең болғанымен, қауесеттерді бақылауға жасалған күш-жігер АҚШ-тың соғысқа қадам басуын баяулатуға маңызды рөл атқарған болуы мүмкін. Басқа нәрселермен қатар, CRS "құқық қорғау органдарымен, қалалық шенеуніктермен және қоғамдық мүшелермен бірлесіп, жалған және қоздырғыш ақпараттың таралуын болдырмау үшін қауесеттерді бақылау механизмдерін құруға жұмыс істеді". Колорадо университетінде орналасқан Conflict Information Consortium (CIC) консорциумының директорлары және негізін қалаушылары Хайди Берджесс пен Гай Берджесс CRInfo веб-сайтының кеңейтілген нұсқасы ретінде Beyond Intractability Knowledge Base Project (BI) веб-сайтын редакциялауды және басқаруды жалғастыруда.

АҚШ-тың аңыздарды бақылау орталықтары

АҚШ-та ұлттық, штаттық, аймақтық, округтік және қалалық деңгейде қауесеттерді бақылау агенттіктері болған.

Ұлттық

Олардың баяндамасына сәйкес, CRS жеке штаттармен, жергілікті мемлекеттік органдармен, мемлекеттік және жеке меншік ұйымдармен, сондай-ақ қоғамдық ұйымдармен "расалық және этникалық шиеленістерді болдырмау үшін жергілікті мүмкіндіктерді дамыту" үшін ынтымақтасады. CRS татуластырушылары "жалған ақпараттың қоғамда таралуын болдырмау үшін қауесеттерді бақылауға" кіріседі. Әділет министрлігі CRS-тің муниципалдық және штаттық деңгейдегі лауазым иелерімен, оның ішінде құқық қорғау органдарымен және қоғамдық белсенділермен бірлесіп "қауесеттерді бақылау механизмдері, өздігінен ұйымдастырушыларды оқыту, логистикалық жоспарлау және орын басындағы келісім жасау қызметтерін" үйлестіруге көмектесетінін хабарлайды. Бертрам Левин өзінің 1964 жылдан 1989 жылға дейінгі CRS тарихын сипаттаған кітабында, 1970 жылы 1 мамызда Нью-Хейвендегі сот үйі мен Йель университетінің жанындағы Нью-Хейвеннің жасыл алаңында Нью-Хейвендегі Қара пантералардың ісі бойынша жаппай наразылыққа дайындық ретінде қауесеттерді бақылау орталығы қалай құрылғанын айтады. Содан кейін ФБР директоры Дж. Эдгар Гувер контрәрекеттің – COINTELPRO (1956–1971) мақсаты – "Қара пантералар партиясын" жою екенін және айыптаманы растайтын фактілердің болу-болмауы маңызды емес екенін жазды. Джек Миддлтон – RCC құру және басқару бойынша оқытылған "тәжірибелі қоғамдық қарым-қатынас маманы" 1970 жылғы наразылық үшін Нью-Хейвен қауымдастығына негізделген RCC-ні жобалауға және іске қосуға көмектесті. Левиннің сөзіне қарағанда, Йель дінтану мектебінің еріктілерімен, жергілікті полицияны қоса алғандағы жергілікті ақпарат көздерімен тығыз байланыста жұмыс істейтін RCC, жеке ұйым басқаратын RCC-нің "үлгілі мысалы" болды. Миддлтонның RCC жөніндегі нұсқаулығы көп жыл бойы АҚШ бойынша үлгі ретінде пайдаланылды. Левиннің айтуынша, RCC "азаматтық тәртіпсіздік кезінде хаосты шектеуде маңызды рөл атқарды". 1969 жылғы АҚШ-тың нәсілдік жек көруге байланысты қылмыстар туралы федералды заңын кеңейткен CRS-тің міндеттеріне "қоғамдарға "нақты немесе қабылданатын нәсіл, түс, ұлттық тегі, жынысы, гендерлік идентификациясы, сексуалдық бағдары, діні және мүгедектігі" негізінде жасалған зорлық-зомбылықпен жасалған жек көруге байланысты қылмыстардың алдын алуға және оларға жауап беруге көмектесу" кірді. Киберқауіпсіздік және инфрақұрылымдық қауіпсіздік агенттігі 2020 жылғы қарашадағы сайлау туралы жалған ақпаратқа қарсы күресу үшін қауесеттерді бақылау веб-сайтын құрды.

Қалалық және облыстық

Мэриленд штатының Балтимор қаласында тұрақты қауесеттерді бақылау орталығы бар. Флорида штатының Алачуа округінде 1990 жылы бес жергілікті колледж студентінің қатарынан өлтірілуінен кейін іске қосылған қауесеттерді бақылау орталығы бар. Флорида штатының Корал Спрингс қаласы қауесеттерді бақылау орталығының веб-бетін ұстап тұрады.

COVID-19-ның таралуы

2020 жылы COVID-19 пандемиясымен байланысты қате ақпаратқа қарсы күресу үшін бірнеше федералдық және штаттық қауесеттерді тексеру веб-сайттары іске қосылды.

Аңыздарды бақылау және әлеуметтік желілер

Әлеуметтік желілер қаңқушақтардың таралуын жеңілдетеді, ал оларды бақылауды қиындатады. 2018 жылға қарай, "қаңқушақтар тізбегі" зерттеуге алынды, өйткені миллиондаған адамдар қате ақпаратты қамтитын оқиғаларды таратты (Vosoughi және т.б. 2018:1146).