Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Гүлді өсімдіктер отбасы
Family of flowering plants
Calyceraceae – астра гүлділер отрядына жататын өсімдіктер отбасы. Бұл отбасыға жататын шамамен алты десятка түрдің табиғи таралу аймағы Оңтүстік Американың оңтүстік жартысына ғана шектелген. Отбасының түрлері сыртқы түрімен астра гүлділер және дипсак гүлділер отбасыларына ұқсайды.
Calyceraceae is a plant family in the order Asterales. The natural distribution of the about sixty species belonging to this family is restricted to the southern half of South America. The species of the family resemble both the family Asteraceae and the Dipsacaceae.
Сипаттама
Calyceraceae – көп жылдық немесе бір жылдық шөптесін өсімдіктер. Олардың бірнеше немесе көптеген тармақты сабақтары болуы мүмкін, олар түктері жоқ немесе жұмсақ, жібектей түктері бар. Жапырақтары сабақтың түбінде розетка түрінде немесе сабақ бойымен кезектесіп орналасуы мүмкін. Қосалқы жапырақтар (стипулалар) жоқ. Жапырақтың жапырақ бөлігі қарапайым, бірақ қауырсын тілімделгенге дейін тілімделген болуы мүмкін. Жапырақ шеттері бүтін немесе тісті болуы мүмкін. Гүлшоғырлары – күнбағыс тұқымдасына ұқсас гүлбас. Олар сабақтың жоғарғы жағында немесе қарама-қарсы жапырақтарда орналасады, гүлсабақтары болуы мүмкін немесе гүлбас тікелей сабаққа орналасқан болуы мүмкін, ал әрбір гүлбас жеке немесе шатырша тәрізді гүлшоғырларда болады. Әрбір гүлбастың айналасында бір немесе екі қатардан тұратын, көбінесе жапырақ тәрізді және көбінесе бірікпейтін гүлқалқаншалары (брактеялар) орналасқан. Гүлбастың негізі конус тәрізді, дөңгелек немесе кейде жартылай шар тәрізді болуы мүмкін. Гүлбастың негізінде, әрбір гүлдің түбінде, тұқым піскен кезде ағаштанған, жіңішке немесе тар сүйір жапырақша тәрізді, жасыл, қабықты қабықшалар (немесе палеялар) орналасқан. Әрбір гүлбаста бірнеше немесе жүзден астам екі жынысты немесе бір жынысты, жұлдыз тәрізді немесе көздершік тәрізді симметриялы гүлдер болуы мүмкін. Гүлдің төлқыншалары бірігіп, түтік тәрізді немесе кейде цилиндр тәрізді тостағаншаны құрайды, ол жоғары жағында төрт-алты тілімге бөлінеді. Тостағаншаның қалдықтары піскен кезде бір тұқымдық құрғақ жемістің үстінде қалады. Төрт немесе бес аталық гүлдің тостағанша тілімдерімен кезектесіп орналасқан. Бұл жіпшелердің төменгі үштен бірі тостағанша түтігімен біріктірілген, ал кейде жіпшелер көрші жіпшелерге де жабысуы мүмкін. Жіпшелер нектар бездерін тасымалдайды. Аталықтың басы тік, жоғарғы жағындағы жарықтан тозаң шығады. Аналық стилі түксіз жіп тәрізді, тостағанша түтігінен шығып тұрады, ал оның ұшындағы аналықтың мойны – домалақ немесе екіге бөлінген. Жұмыртқалық екі қабаттан тұрады, тек бір жұмыртқасы бар, ол ілмек тәрізді және кері бұрылған. Жемісі – ахена, тікендерден тұратын, түсіп қалмайтын кесек, бір тұқымды, жұқа қабықпен жабылған және ет тәрізді эндоспермі бар. Гүлдің жапырақшалары бос немесе біріккен тостағанша жапырақшалары болуы мүмкін, кейде тікен тәрізді және сыртынан ағаш тәрізді. Жемістер піскен кезде жеке-жеке таралуы мүмкін немесе өсімдіктен ажыраған гүлдің негізінде қалуы мүмкін.
Calyceraceae are perennial or annual herbs. There may be a few or many branched stems that may be without hair or with soft silky hairs. The leaves may be in a rosette at the base of the stems or set alternately along the stems. Stipules are lacking. The blade of the leaf is simple, but may be lobed to pinnatisect. The margin of the leaves may be entire or toothed. The inflorescences are flowerheads comparable to those in the sunflower family. They are at the top of the stems or opposite leaves, and may have a flower stem or be seated, while each flowerhead may be on its own or in a cyme. Each individual flowerhead is surrounded by an involucre, consisting of one or two rows of bracts that are often leaf like and usually not merged. The base of the flowerhead may be conical, convex or sometimes almost spheroidal. On the base of the flowerhead, at the base of each individual flower, are linear to narrowly lanceolate, green, chaffy scales (or paleae) that become woody when seeds are ripening. Each flowerhead may contain a few or up to over one hundred hermaphrodite or unisexual, star symmetric or mirror symmetric flowers. The petals are fused to form a funnel shaped or sometimes cylinder shaped corolla that is split into four to six lobes at the top. The corolla's remains stay on the top of the one seeded dry fruit at maturity. Four or five stamens alternate with the corolla lobes. The lower third of these filaments are fused with the corolla tube, while sometimes filaments may also be attached to their neighbors. Filaments carry nectaries. The anthers stand upright, with pollen freed from a slit at the top. The style is thread like without hairs, sticking out above the corolla tube, while the stigma at its tip is club shaped or split in two. The ovary consists of two carpels with only one ovule, which is pendulous and anatropous. The fruit is an achene, with a persistent calyx which may consists of spines, contains one seed that is only enclosed by a thin pericarp and has fleshy endosperm. The sepals may be free or fused calyx lobes, sometimes spine like and woody on the outside. Fruits may be dispersed separately when ripe or can remain on the floral base that breaks free of the plant.