Лео Мехелин: Финляндияның тәуелсіздігі үшін күш білген саяхатшы және реформатор

Кіріспе

Фин саясаткері, ғалым және бизнесмен (1839–1914)

Лео Хенрик Станислав Мехелин (24 қараша 1839 – 26 қаңтар 1914), Лео Мехелин деп белгілі фин саясаткері, профессор, либералдық реформатор және бизнесмен. Финляндияның Ұлы Герцогтігінің автономиясын, сондай-ақ әйелдер мен азшылықтардың құқықтарын қорғаған Мехелиннің 1905–1908 жылдардағы үкіметі ("Мехелин Сенаты") Финляндияны барлық азаматтарға сайлау және сайлану құқығын берген әлемдегі алғашқы ел етті. Оның қызмет еткен кезеңінде сөз бостандығы, баспасөз және жиналыс еркіндігі енгізілді. Мехелин Финляндияның Хельсинки қаласында дүниеге келді және сол жерде қайтыс болды.

Мансап

Ол сондай-ақ Финляндияның Либералдық партиясын құрды (1880–1885), оның бағдарламасын жазды, 1862 жылы Финляндияның Одақ банкінің (қазір Nordea Bank) негізін қалаушылардың бірі болды және Фредрик Идестаммен бірге Nokia компаниясын (1871) құрды, Хельсинки қалалық кеңесінің алғашқы төрағасы болды (1875–1876 және 1892–1899) және саясаттану саласында халықаралық деңгейде құрметке ие сарапшы, сондай-ақ бейбітшілік қозғалысының мүшесі болды. Император Александр II 1876 жылы Мехелинді дворян титулымен марапаттады. Мехелин Финляндиядағы алғашқы қысым кезеңінде (1899–1905) пассивті қарсылықты ұйымдастырды, тіпті ол елден қуылғаннан кейін де (1903) оны парламент мүшесі (Дворяндар палатасы) ретінде қайтаруға ресми шенеуніктер мәжбүр болды, ал 1904 жылы оны 10 мың адам қарсы алып құттықтады. Кагалидің құпия отырысында Мехелин финдерді Ресей армиясына шақыруға қарсы петиция жазды, оған шамамен 500 мың адам қол қойды. Оның коалициясы – Конституциялық партиялар, бойкот арқылы әскери шақыруды тоқтатуға қол жеткізді.

Өмірбаян

1839 жылы Хаминада туылған Густаф Йохан Мехелин мен Аманда Густава Костиандрдың ұлы Лео Мехелин Хельсинки университетінде білім алды. 1860 жылы философиядан бакалавр және магистр дәрежесін, 1864 жылы заң бакалавры дәрежесін, ал 1873 жылы лицензия және докторлық ғылымдар кандидаты атағын алды. 1874–1882 жылдары юрисдикция және саясаттану профессоры қызметін атқарып, Мехелин патшалардың Финляндияның швед үкімшілігі кезінде (1809 жылға дейін) қалыптасқан ескі конституциялық заңдармен байланысқа міндетті екенін дәлелдеді, соның салдарынан Финляндия жеке, конституциялық мемлекет екенін растады, оны патша тек заңмен ғана басқара алады, ал Ресейде оның абсолютті билігі болды. Қуғын-сүргін кезеңінде патша конституцияға қайшы келетін заңдарды қабылдауға тырысты, бірақ Мехелин оған қарсы тұрды. Ресей мен Финляндиядағы (1905) аласапырандықтар патшаны Мехелин жазған қараша манифестіне бағынуға мәжбүр етті. Бұл Мехелинге үкімет құруға (1905–1908) және Финляндияны көп жағынан алғашқы либералды демократияға айналдыруға мүмкіндік берді (мысалы, Жаңа Зеландияда әйелдерге сайлау құқығы болған, бірақ сайлануға құқығы жоқ еді; Австралияда тек ақ нәсілділер ғана осы құқыққа ие болды) 1906 жылы. 1907 жылы бір палаталы парламентке ("eduskunta") алғашқы жалпыхалықтық сайлау өтті, және оның алғашқы 200 депутатының 19-ы әйелдер болды. Алайда, барлық партиялардың конституционалистері көпшілік орындарды жеңіп ала алмады, және патша қуғын-сүргінді жалғастыра алатынын түсініп, қуғын-сүргіннің екінші кезеңін бастады (1908–1917). Мехелиннің қайтысынан кейін (1914 жылы) Ресейдегі екі революция Финляндияға тәуелсіздік жариялауға мүмкіндік берді (1917 жылы), ал Мехелиннің жас әріптестері оның бастамаларын аяқтады. Nokia, бір кезде әлемдегі жетекші ұялы телефон компаниясы, Мехелин мен оның студенттік кезіндегі бөлмедесі Фредрик Идестам тарапынан орман шаруашылығы компаниясы ретінде құрылды. Кейіннен Мехелиннің электр бизнесіне кеңейту туралы ниеті алдымен Идестамның қарсылығына тап болды, бірақ Мехелин акционерлердің көпшілігін өз жоспарларына көндіре алды және компания төрағасы болды (1898–1914), осылайша өзінің көзқарастарын іске асыра алды. Мехелин азаматтық қоғамда белсенді қатысып, қазіргі Хельсинки өнер және дизайн университетінің және Финляндия өнер қоғамының президенті болды. Саясаткер ретінде ол барлық партиялар мен азаматтар арасында үлкен құрметке ие болды, бірақ Либералдық партия таратылғаннан кейін (1885 жылы) ол ешқандай басқа партияға қосылмады. Мехелин бейбіт, зорлықсыз қарсылық көрсетуді талап етті және қиын жағдайларда да мойынсұнбады. Лео Мехелин Ресей революциясы мен Финляндияның тәуелсіздік жариялануынан кейін көптеген наградалар мен құрметті атақтарға ие болды, соның ішінде оның есімімен аталған бірнеше көшелер, мысалы Хельсинкидегі Мехелинкинкату және Хаминадағы Мехелинти. Финляндиялық мүсінші Вальтер Рунеберг Мехелиннің 70 жылдығына орай оның бюстін жасады. Бүгінде бұл мүсін Хельсинкидің орталық бөлігіндегі маңызды мемлекеттік ғимарат – Еліміздің үйінің алдындағы сатыларға орналасқан. Оның бауырларының бірі опера әншісі Эмили Мехелин болды.

Born in Hamina in 1839, the son of Gustaf Johan Mechelin and Amanda Gustava Costiander, Leo Mechelin studied at the University of Helsinki, gaining his bachelor's and master's degrees in philosophy in 1860, a bachelor's degree in law in 1864, and a license and doctorate in 1873. As professor of jurisdiction and politology 1874–82, Mechelin had argued that the tsars were bound by the old constitutional laws from the time of the Swedish rule of Finland (before 1809), and hence affirmed that Finland was a separate, constitutional state, which the tsar could only rule by law, whereas in Russia he had absolute power. During the periods of oppression, the tsar tried to impose unconstitutional laws, which Mechelin opposed. The unrests in Russia and Finland (1905) finally compelled the tsar to comply with the November Manifesto written by Mechelin. This allowed Mechelin to form a government (1905–1908) and to transform Finland into what was in many respects the first liberal democracy (e. g., in New Zealand women already had the right to vote but not to be voted into office; in Australia only white people had those rights) in 1906. In 1907, the first universal elections to the one chamber parliament ("eduskunta") were held, and 19 of its 200 first members were women. However, the constitutionals of all parties did not obtain the majority of seats, and the tsar realised that he could carry on with the oppression, starting the second period of oppression (1908–1917). After Mechelin's death (in 1914), the two revolutions in Russia allowed Finland to declare its independence (1917) and Mechelin's younger co workers were able to complete his work. Nokia, once a world leading mobile phone corporation, was founded by Mechelin and his student days' roommate Fredrik Idestam as a forestry company. Later, Mechelin's wish to expand into the electricity business was at first thwarted by Idestam's opposition, but Mechelin managed to convince most shareholders of his plans and became the company chairman (1898–1914), thus being able to realise his visions. Mechelin was active in civil society and President of the current University of Art and Design Helsinki and of the Finnish Art Society. As a politician he was always highly respected among all parties and citizens, although after the dissolution of the Liberal Party (1885) he never joined any other party. Mechelin demanded peaceful nonviolent resistance and did not bend even during hard times. Leo Mechelin has received several accolades and honorary dedications following the Russian revolutions and the Finnish Declaration of Independence, including several streets named after him such as Mechelininkatu (in Helsinki) and Mechelinintie (in Hamina). Finnish sculptor Walter Runeberg made a sculpture of Mechelin's bust for his 70th birthday. Today the statue sits on the steps to the House of the Estates, which is a major governmental building in central Helsinki. One of his siblings was the opera singer Emilie Mechelin.