Кіріспе

Белгілі бір елде тыйым салынған фильмдер. Фильмдік цензура – бұл кинофильмдерді цензуралау, оның ішінде жекелеген кадрларды немесе сахналарды алып тастау, немесе фильмдерді толығымен тыйым салу арқылы жүзеге асырылады. Фильмдік цензура көбінесе фильмнің мазмұнына қатысты саяси немесе моральдық наразылықтардың салдарынан туындайды. Цензураға ұшырауы мүмкін даулы мазмұндарға зорлық-зомбылықтың көрсетілуі, сексуалдық жағдайлар немесе нәсілдік тақырыптар жатады. Цензура стандарттары елдер арасында кеңінен өзгеше, және тіпті бір елдің ішінде де уақыт өте келе өзгеріп отыруы мүмкін.

Рейтингтік жүйелер

Фильмдерді көрермендерге арналған жарамдылығына қатысты, жыныстық мазмұн, зорлық-зомбылық, есірткіге тәуелділік, дөрекі сөздер, өршілдік немесе басқа да ұятсыз контент сияқты мәселелер бойынша жіктеу үшін кино рейтингтік жүйе белгіленеді. Шығарылған нақты рейтинг сертификация, классификация, куәлік деп аталуы мүмкін.

Австралия

Австралияның Австралиялық сыныптау кеңесі (ACB), бұрынғыда Кино және әдебиеттің сыныптау кеңсесі (OFLC) деп аталған, елдегі цензураның көп бөлігі үшін 1995 жылғы Ұлттық сыныптау заңына сүйенеді; алайда, әр штат пен аумақ қосымша заңнама қабылдауға құқылы (Австралиядағы цензура туралы көріңіз). Австралия көптеген адамдар тарапынан Батыс демократиялық елдердің ішінде фильмдерге қойылатын рейтингтер бойынша ең шектеуші ел ретінде қарастырылады, оның тарихы және кейбір фильмдерге "сыныптаудан бас тарту" (басқа елдерде тыйым салумен тең) жиі кездесетінінің себебі осы, бірақ жылдар өте шектеулер азайды. Іс жүзінде, фильмдер кинотеатрларда қысқа ғана уақыт көрсетілгеннен кейін қарастырылып, кинотеатрларда көрсетуге немесе DVD-де шығаруға тыйым салынады. Бұл толық тізім емес; бұрын тыйым салынған көптеген фильмдер мұнда тізілмеген (дегенмен, кейбіреулері кейіннен өзгеріссіз DVD-де шығарылды). Сонымен қатар, X18+ санатына жату үшін тым артық деп танылған көптеген порнографиялық фильмдер де мұнда жоқ, оларға ACB сыныптаудан бас тартқан.

Канада

Қазіргі уақытта Канада провинцияларында тек заңсыз материалдарды (мысалы, балалар порнографиясы) қамтитын немесе сот бұйрығымен (мысалы, ар-намысқа тиетін жала немесе авторлық құқықты бұзу) тыйым салынған фильмдер ғана тыйымдалады.

Чили

1974 жылы генерал Аугусто Пиночеттің диктатурасы кезінде (1973–1990), киноцензура туралы жарлық фильмдерге тыйым салуға мүмкіндік берді. Чилиде киноцензура болған жылдары елде 1092 фильмке тыйым салынды. Чилидің кино цензурасы жүйесі 1996 жылдың қарашасына дейін едәуір өзгерген жоқ, онда United International Pictures компаниясы "Мәсіхтің соңғы құмарлығы" фильмінің рейтинг алуын сұрағаннан кейін, фильмке 18 жастан асқан көрермендерге рұқсат берілді. Бірақ, өте консервативті діни ұйым бұл шешімді кері қайтаруға шағымданып, 1997 жылдың маусым айында Жоғарғы Сот фильмге тыйым салды. 1997 жылдың қыркүйегінде азаматтық бостандықтарды қорғау тобы бұл мәселені Адам құқықтары жөніндегі Америкааралық комиссияға жеткізді. 2001 жылдың ақпан айында Адам құқықтары жөніндегі Америкааралық соты Чилидің Адам құқықтары жөніндегі Америкалық конвенцияны бұзғанын анықтады және фильмке тыйым салуды алып тастап, конвенцияға сәйкес заңнамасын өзгертуі керектігін мәлімдеді. 2001 жылдың тамызында конституциялық реформа киноцензураны жойды, ал фильм бейне дүкендерде пайда болды. 2003 жылдың қаңтарында жаңа фильмдерді рейтинг беру туралы заң жарияланды және фильмге "18 жастан жоғары" рейтингі берілді. Фильмнің тұсаукесері 2003 жылдың 13 наурызында Сантьягодағы театрдың бірінде өтті.

Қытай

Қытайдың материктік бөлігінде, көбінесе саяси негізде киноға цензура кеңінен таралған. Қытай материгіндегі фильмдер Баспасөз, басылым, радио, кино және теледидар мемлекеттік басқармасы (SAPPRFT) (қытайша: 国家新闻出版广电总局) арқылы қаралып, фильмнің қашан, қалай және шығатыны туралы шешім қабылданатын. 2018 жылы SAPPRFT Мағлұмат департаментіне бағынатын Ұлттық кино басқармасымен (NFA) алмастырылды. NFA Мемлекеттік кеңестегі Ұлттық радио және теледидар басқармасынан (NRTA) бөлек.

Соғысқа дейінгі және Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде

1906 жылы кино және БАҚ-ты цензуралау мәселесін қозғайтын алғашқы заңдар пайда болды. Бұған бұрыннан бар БАҚ цензурасына қатысты заңдар қарсылық көрсетті. Жоғары соттар фильмдерді цензуралаудың заңды екенін растады, алайда Германияның әр аймағы үшін нақты нұсқаулар бермеді, соның салдарынан провинциялар арасында айырмашылықтар туды. Бірақ 1920 жылғы «Кино туралы заң» (Lichtspielgesetz) Германияның беделін әлемде нашарлатуы мүмкін фильмдерді тексеру үшін киносарапшылар кеңесін құрды.

Кувейт

Кувейтте ақпарат министрлігі фильмдерді цензуралауға жауапты. Министрлік олар лайықсыз деп санайтын көріністерді қысқартуға құқылы. Саясат, сексуалдық мазмұн, дін немесе қатыгез зорлық-зомбылықты көрсететін кез келген фильм цензураға түсуі мүмкін.

Пәкістан

Пакистан Конституциялық жиналысы 18-ші Конституциялық түзетуді жариялағаннан кейін, Синд және Пенджаб провинциялары өздерінің киноцензуралық кеңестерін құрды, атап айтқанда, Пәнжаб киноцензуралық кеңесі және Синд киноцензуралық кеңесі. Халид бин Шахин қазіргі SBFC төрағасы, ал Адил Ахмет Синд киноцензуралық кеңесінің хатшысы.

Оңтүстік Африка

Апартеид режимі кезінде түрлі нәсілдегі адамдар арасындағы қарым-қатынасты көрсететін фильмдерге тыйым салынды немесе мазмұны цензураланды. "Тірі қал және өлтір" және "Көру үшін өлтір" атты Джеймс Бонд фильмдерінде Оңтүстік Африка үкіметі цензуралаған махаббат көріністері болған. 1996 жылы "Фильмдер және жарияланымдар туралы" заң негізінде "Фильмдер және жарияланымдар жөніндегі кеңес" (ФББ) құрылды. Бұл кеңес байланыс министрінің басшылығымен контентті жіктеу және реттеу органы ретінде құрылған. ФББ-ның негізгі мақсаты балалар порнографиясы және балаларға жасалатын зорлық-зомбылық мәселелерін шешу, сондай-ақ кино, музыка және телебағдарламалар сияқты көпшілікке таралатын медиаға рейтинг беру болып табылды. Осы бағыттарға сәйкес, кеңестің міндеттері мемлекеттік цензура ретінде қарастырылуы мүмкін.

Оңтүстік Корея

Интернет-фильмдер дерекқорына сәйкес, Оңтүстік Кореяда қазіргі уақытта тыйым салынған фильмдер жоқ. Соңғы жылдары сексуалдық сахналар фильм жасаушылар мен Медиа рейтингтік кеңесі арасындағы негізгі дау тудырды. Жасанды түк және ер немесе әйел жыныс мүшелерін экранда көрсетуге рұқсат жоқ, егер олар цифрлық түрде бүркемеленбесе. Сирек жағдайларда, өте зорлық-зомбылық, арсыз тіл немесе есірткі қолданудың белгілі бір бейнелеуі де мәселе тудыруы мүмкін. Кореяда бес деңгейлі рейтингтік жүйе бар: БАРЛЫҒЫНА, 12, 15, 18 және Шектелген.

Ұлыбритания

1982 жылы әдепсіздікке қарсы қорғану мақсатымен құрылған, жаман атқа ие видео тізімі болды. Осы тізімдегі фильмдерге тыйым салынды, ал оларды таратқандар қудаланып, қылмыстық жауапкершілікке тартылуы мүмкін (кейбір фильмтер тізім жасалғанға дейін-ақ тыйым салынған). 1980-жылдардың ортасында осы тізімде 74 фильм болды; кейін тізім қысқартылып, тек 39 фильм бойынша ғана қылмыстық іс қозғалды. Фильмдердің көпшілігі (соның ішінде 39 фильм бойынша сотталғандардың да) қазір BBFC-нің келісімімен, монтаждалған немесе монтаждалмаған күйінде көрсетілуге рұқсат етілді (1984 жылғы Видеожазбалар заңына қараңыз).

Америка Құрама Штаттары

АҚШ-та кинофильмдерді көрсетуге рұқсат беру немесе шектеу үшін арнайы федералды агенттік жоқ. Фильмдердің көпшілігі қалалық немесе штаттық декреттер мен жарлықтар арқылы тыйым салынады. Кейбір фильмдер сот шешімімен осықтан тыс материал деп танылып, мұндай материалға қарсы қолданылатын заңдарға бағынады (мысалы, балалар порнографиясы). Мұндай шешімдер әдетте тек осы шешімді қабылдаған соттың қарауында ғана заңды күшке енетінін ескеру керек. Америка Құрама Штаттарындағы беделді киноиндустрия 1920 жылдардың соңында федералдық цензура агенттігінің құрылу мүмкіндігін болдырмау мақсатында «Қозғалыс суретін өндіру кодексі» деп аталатын өзін-өзі цензуралау жүйесін енгізді. 1968 жылы бұл кодекс MPAA фильмдер рейтингісі жүйесімен алмастырылды. Рейтинг жүйесі бес санатқа бөлінген, әр санаттың өзіндік сипаттамасы бар: G (жалпы көрермендерге арналған; барлық жастағыларға рұқсат), PG (ата-аналық бақылау ұсынылады; кейбір материал балаларға қолайсыз болуы мүмкін), PG-13 (ата-аналарға ескерту; 13 жасқа дейінгі балалар үшін кейбір материалдар сәйкес келмеуі мүмкін), R (шектеулі; 17 жасқа дейінгілерге ата-анасының немесе ересек қамқоршысының сүйемелдеуі қажет) және NC-17 (17 жасқа дейінгілерге кіруге тыйым салынған). Бұл жүйе 1968 жылы Джек Валенти тарапынан құрастырылған. Фильмдерге рейтинг берумен қатар, MPAA Конгресске лоббилік әрекеттер жүргізеді, АҚШ киноиндустриясын халықаралық деңгейде насихаттауға және пираттықтан қорғауға көмектеседі.

Қысқаша тарихы

Фильм цензурасы, фильмнің мазмұны мен көрсетілуін бақылау, киноиндустриясы пайда болғаннан бері дерлік оның бір бөлігі болып келді. Қазіргі қоғам белсенділері киноиндустриясы үшін Бірінші поправка құқықтарын кеңейтуді жалғастыруда, бұл өнерді белгілі бір шекте ғана шектеуге мүмкіндік береді. Шындығында, Ұлыбритания 1912 жылы фильмдерді цензуралауды енгізді, ал АҚШ одан он жыл кейін соңғысын ілесуге тырысты. Фильм индустриясын цензуралаудың басқа да ертедегі қадамдарына 1922 жылғы Хейс кодексі және 1930 жылғы Кино өндіріс кодексі кіреді.