Кіріспе

Фильмдердің рейтингісі, мазмұны тек ересектерге арналғандығын көрсетеді.

X рейтингісі – фильмде тек ересектерге арналған мазмұн бар екенін көрсететін фильмдердің рейтингісі. X рейтингісі бар фильмдерде кейбір көрермендерді алаңдатуы немесе қорлауы мүмкін болатын графиктік зорлық-зомбылық немесе ашық жыныстық көріністер болуы мүмкін. X рейтингісі әртүрлі елдерде әртүрлі қолданылады және мұндай фильмдердің таратылуы мен көрсетілуіне құқықтық немесе коммерциялық салдарлары болуы мүмкін. Мысалы, кейбір елдер X рейтингісі бар фильмдерді сатуға немесе жалға беруге тыйым салуы немесе шектеуі мүмкін, ал басқалары оларды тек белгілі бір кинотеатрларда немесе арнайы салықтармен ғана рұқсат етуі мүмкін. Кейбір елдерде X рейтингісі бар фильмді анықтау үшін әртүрлі критерийлер немесе анықтамалар болуы мүмкін, ал кейбіреулері фильмнің көркемдік құндылығын классификациялау факторы ретінде қарастыруы мүмкін. Кейбір елдерде X рейтингісі уақыт өте келе басқа рейтингілермен алмастырылды немесе қайта аталды.

Австралия

Австралияның классификациялау кеңесі (ACB, бұрын OFLC деп аталатын) – үкіметтік мекеме, Австралияда көрсетіліп, теледидарда көрсетіліп, сатылып немесе жалға алынған барлық фильмдер мен телешоуларға рейтингтер береді. Нақты, имитацияланбаған жыныстық қатынасты көрсететін және порнографиялық сипаттағы материал X18+ рейтингісін алады. 18 жасқа толмаған адамдар бұл фильмдерді сатып алуға, жалға алуға, көрсетуге немесе кинотеатрларда көруге құқықсыз. 18 жасқа толмағандарға осы фильмдерді көрсету немесе сату қылмыстық құқық бұзушылық болып табылады және ең көп дегенде 5500 доллар айыппұл көзделеді. X18+ деп жіктелген фильмдерді Австралияның алты штатында сатуға немесе жалға алуға тыйым салынады. Олар Австралия астаналық аумағы мен Солтүстік аумақта заңмен сатылуы және жалға алынуы мүмкін. Бұл аумақтардан X18+ материалдарын Австралияның кез келген штатына импорттау заңды, себебі конституция штаттар мен аумақтар арасындағы саудаға кез келген шектеулерді тыйымдайды.

Франция

Фильмдер Франциядағы кинотеатрларда Мәдениет министрлігінің әкімшілік комиссиясы классификациялағаннан кейін ғана көрсетілуі мүмкін. 1975 жылы X классификациясы (ресми түрде: "порнографиялық немесе зорлық-зомбылықты тудыратын фильмдер") порнографиялық фильмдерге немесе графикалық зорлық-зомбылық көріністері тізбесімен ұласатын фильмдерге берілді. Комиссия классификациялауда белгілі бір еркіндікке ие; мысалы, фильмнің көркемдік сапасын ескере отырып, оны "порнографиялық" деп санамауы мүмкін. X рейтингісі бар фильмдер тек арнайы кинотеатрларда ғана көрсетілуі мүмкін; оларға арнайы салықтар мен салық мөлшерлемелері салынады, соның ішінде табысқа 33% салық. 2000 жылы кейбір консервативті ұйымдар "Маған есік құрғат" (Baise moi) фильміне графикалық, шынайы секс және зорлық-зомбылық көріністері болғанына қарамастан, X емес классификация бергені үшін үкіметке шағымданды. Мемлекеттік кеңес фильмге X рейтингісі берілуі керек деп шешті. Бұл шешім қатты дау тудырды, және кейбіреулер оны 18 жасқа бағалау негізін құрайтын заңды өзгертуді ұсынды.

Ұлыбритания

Алғашқы X сертификаты, H сертификатының орнына, 1951-1982 жылдар аралығында Ұлыбританиядағы Британдық киноцензуралар кеңесімен шығарылған. Ол киноцензура туралы Уир есебінің нәтижесінде енгізілді. 1951 жылдан 1970 жылға дейін ол "16 жасқа дейінгі балалардың қатысуына рұқсат етілмейді" деген мағынаны білдірді, ал 1970 жылдан 1982 жылға дейін "18 және одан жоғары жастағыларға арналған" деп қайта анықталды. X сертификаты 1982 жылдың қараша айында 18 жасқа арналған сертификатпен алмастырылды. Кейде фильмнің рейтингісі уақыт өте келе күрт өзгеруі мүмкін. Мысалы, француз фильмі "Жюль мен Джим" 1962 жылы X рейтингісін алды, ал 1991 жылы PG (Ата-аналар кеңесі) рейтингісіне дейін төмендетілді. Кейбір жағдайларда, өте радикалды саяси мазмұны бар фильмдер X рейтингісін алды. "Потёмкин броненосеці" 1926 жылы "қоздыратын субтитрлер мен большевиктік үгіт" себептерімен сертификаттаудан бас тартты, 1954 жылы X рейтингісін алды, ал 1987 жылы PG рейтингісіне ие болды.

Америка Құрама Штаттары

Америка Құрама Штаттарында X-ке жіктелетін фильмдер балаларға жарамсыз деп есептелетін мазмұнға ие болған, мысалы, өте зорлық-зомбылық, айқын сексуалдық мазмұн және қабақты тіл қолданылуы мүмкін. 1968 жылдың 1 қарашасында Солтүстік Америкада MPAA фильмдерді рейтингтеу жүйесі қолданысқа енген кезде, егер фильм Америка кино ассоциациясына (қазіргі Motion Picture Association) ұсынылса немесе сауда белгісі болмағандықтан, дистрибьютор өзі фильмнің кішкентайларға арналмаған мазмұны бар екенін білсе, X рейтингін бере алатын. 1960 жылдардың соңынан 1980 жылдардың ортасына дейін көптеген танымал фильмдер X рейтингімен шықты, мысалы, «Midnight Cowboy», «Medium Cool», «Мотоциклдегі қыз», «Өткен жаз», «Мобильді топтың соңғы оқтары», «Қуыршақтар алқабынан тыс», «Көшедегі жекпе-жек», «Апельсин механикасы», «Sweet Sweetback's Baadasssss Song», «Fritz the Cat», «Flesh Gordon», «Әлиса Әдебиеттер елінде: X рейтингісі бар музыкалық комедия», «Париждегі соңғы танго» және «Зұлым өлілер». Критикалық және коммерциялық сәттілікке жеткен фильмдер кейіннен шағын түзетулерден кейін R рейтингісіне ие болды, олардың ішінде «Midnight Cowboy» және «Апельсин механикасы» бар. X рейтингісінің қаупі режиссерлерді R рейтингісіне қол жеткізу үшін фильмдерін қайта өңдеуге итермеледі; мысалы, 1987 жылғы «RoboCop» фильмі R рейтингісіне ие болу үшін он бір рет өңделуі тиіс болды. X рейтингісі сауда белгісі болмағандықтан, кез келген адам оны өз фильмдеріне қолдана алатын, соның ішінде порнографтар да, олар 1970 жылдары осыны жиі істеді. Порнографияның танымалдылығы артып, заңдық және коммерциялық жағынан көтере бастаған кезде, порнографтар фильмдеріне ересектерге арналған мазмұнды көрсету үшін X рейтингін қойды. Кейбіреулері тіпті бірнеше X әрпін (мысалы, XX, XXX және т.б.) қолданды, бұл фильмде қарапайым X рейтингісіне қарағанда көбірек сексуалдық мазмұн бар деген ой тудыру үшін жасалды. Кейбір жағдайларда, X рейтингін сыншылар немесе кино зерттеушілері берді, мысалы, Уильям Ротслер: «ХХХ рейтингі – хардкор, ХХ рейтингі – софткор, ал Х рейтингі – салыстырмалы түрде ақылға қонымды фильмдер үшін». MPAA ресми түрде X рейтингінен басқа ештеңені мойындаған емес. Порнографтар X рейтингін кеңінен қолданғандықтан, ол көбінесе порнографиялық фильмдермен байланысты болды, сондықтан X рейтингісі берілген порнографиялық емес фильмдерді көрсетуге театрлардың саны азайды және жарнамалау мүмкіндіктері шектелді. Көптеген газеттер X рейтингісі бар фильмдерді жарнамалаудан бас тартты. Бұл көптеген фильмдердің ересектерге арналған мазмұны бар екендігі туралы ескертумен бірге шығуына әкелді. Осыған жауап ретінде, MPAA 1990 жылы NC-17 жаңа рейтингісіне келісті, ол сауда белгісі болады және оны тек MPAA ғана бере алады. Рейтингті сауда белгісі ретінде тіркеу арқылы MPAA әдепсіздік заңдарын бұзды деген айыппен NC-17 фильмін қорғауға міндеттенді.