Кіріспе

Субкультура

Қара мәдениет (неміс Schwarze Szene; португал cultura obscura; испан escena oscura; итальян scena Dark немесе scena gotica), сондай-ақ қара альтернативті сахна деп аталады, готика және қара толқын мәдениетін, қара неоклассикалық/қою амбиент сахнасын, пост-индустриалдық сахнаның бір бөлігін (электро-индустриалдық, EBM, аггротех және қара электро жанрларымен), неофолк пен ерте готикалық метал сахнасының бөліктерін қамтиды. Қара мәдениеттің бастауы қара толқын мен тәуелсіз музыканы ұстанғандарда, бірақ ондаған жылдар бойы ол эстетика, өзін-өзі көрсету және жекелік туралы ортақ түсінікпен байланысқан әлеуметтік желіге айналды. Қара сахнаның музыкалық талғамдары футуризм, электропоп, ерте музыка, (нео)классикалық және халық музыкасынан бастап панк-рок, рок, техно және амбиент музыкасына дейінгі стильдердің қосылысымен сипатталады.

Шолу

Қара мәдениет тарихи түрде бірнеше субмәдениеттерді сипаттау үшін қолданылған жалпы термин болған, бірақ ол 1980-жылдардың соңында ғана жеке қозғалыс ретінде қалыптасты. Қара мәдениетке готика және қара толқын мәдениеті, электро субмәдениеті, сондай-ақ неофолк және пост-индустриалды субмәдениеттердің бір бөлігі кіреді. Кейде «қара баламалы сахна» деп те аталады, бұл термин маңыздылығына қарамастан, ағылшын тілінде сирек қолданылады, бірақ тарих барысында пайда болған көптеген басқа қозғалыстар мен субмәдениеттерді қалыптастырудағы рөлі зор. Осы контексте «мәдениет» терминін жабық субмәдениет ретінде емес, ұқсас талғамдарға ие адамдардан тұратын әлеуметтік орта ретінде түсіну керек. Қара мәдениет – өнер, сән, философия сияқты ортақ мүдделермен біріктірілген қауымдастық, ең бастысы – музыка. Қара толқын мен тәуелсіз музыканы ортақ құрметтеуден туған, қазір «қара музыка» деп аталатын бұл термин, өзін ішкі символдар мен баламалы медиа арқылы анықтайтын адамдар тобын білдіру үшін пайда болды. XXI ғасырда мәдениет – музыканың нақты бір стиліне, оған байланысты ойлау, мінез-құлық немесе киім үлгісіне тәуелді емес, әртүрлі субмәдени ағымдардың әртүрлі жиынтығы ретінде қарастырылады. Бұл сахна музыкалық немесе эстетикалық тұрғыдан жабық және біртекті топ емес, керісінше, көптеген түрлі ағымдардан тұрады, олардың кейбіреулері музыкалық немесе сәндік идеалдарында өзара қарама-қарсы болуы мүмкін. Қара мәдениеттің барлық элементтерін біріктіретін нәрсе – қара түс және оның барлық символикасы. Ол – қалыспылық, қараңғылық және мистиканың, сонымен қатар үмітсіздік, босқындық, қайғы және аза тұту, өліммен байланыстың көрінісі. Қара сахна – өзін әртүрлі ағымдардың ерекше сәні, медиа және жиналатын орындар, әсіресе іс-шаралар мен би кештері арқылы анықтайтын қауымдастық.

Тарих

"Қараңғы мәдениеттің" маңызды қозғалысы 1980-ші жылдардың соңында ғана пайда болғанымен, оған 1600 жылдардағы Ерте Жаңа Еуропадағы колдовство мен колдовшылардың пайда болуы, сондай-ақ Виктория дәуірінің иконографиясының ықпалынан бастау алған терең тарих бар. "Қараңғы мәдениет" термині алғаш рет Берлинде пайда болды, оның қолданылуы бірте-бірте журналдар мен баяндамаларда көбейді және 1990 жылдары кеңінен қолданылатын терминге айналды. Бұл термин бастапқыда қараңғы сахнаға қызығушылықтары ұқсас журнал оқырмандарының белгілі бір тобын анықтау үшін қолданылды. Zillo журналы қараңғы мәдениеттің ең маңызды медиа платформасы саналды және "қараңғы мәдениет" терминін қазіргі тілге орнықтыруға үлкен үлес қосты. Көбінесе қара сахнадағы барлық субмәдениеттер мен трендтерді білдіретін жалпы термин ретінде қолданылса, қазіргі таңда көптеген жанкүйерлер бұл терминді қалайды. 2010 жылға қарай, бұл термин, әсіресе социология мен жастар мәдениетін зерттеуде, толыққанды қалыптасқан деп айтуға болады. Германияда пайда болғандықтан, 2004 жылы неміс қара мәдениетінің мөлшерін бағалау жүргізілді, нәтижесінде шамамен 50 000-нан 100 000-ға дейін мүшелері бар екені анықталды, бұл көрсеткіш 2010 жылы қайта расталды. Одан бері бұл сан өсіп, күннен-күнге халықаралық деңгейде таралуда, әлемнің көптеген елдерінде қара мәдениеттің жаңа өкілдері пайда болуда.

Қара мәдениет элементтері

Қара мәдениеттің кең спектрі қозғалыстың жалпы сипаттамасын құрайтын көптеген элементтерді қамтиды. Музыка, қара түс және сәнді қара мәдениеттің басты ерекшеліктері деп қарастыруға болады, және олар осы қозғалыс ішінде жеке өзін-өзі танытуға мүмкіндік беретін бірнеше қасиеттер. Дін элементі тарихи түрде қара мәдениеттің белгісі ретінде зерттелген, алайда, қатысушылардың көптегені оккульттік ойлау жолдарын діни сенімдермен байланыстырады.

Музыка

Қара мәдениет әр түрлі ағымдарға бөлінеді, олардың кейбіреулері музыкалық және сән идеяларында бір-біріне қарама-қайшы келеді. Қара сахнаның жақтастарының музыкалық талғамдары авангардтан электронды поп-музыкаға, ежелгі музыкадан неоклассикалық және халық музыкасына, панк-роктан техно және эмбиентке дейінгі кең спектрді қамтитын стильдік қоспамен сипатталады. Қара мәдениетіндегі музыканың әлеуметтік және мәдени зерттеулерінде «қара музыка» термині жиі қолданылады, ол осы сахнада қабылданатын музыканың барлығын біріктіретін ұжымдық термин ретінде пайдаланылады. Бұл шара жыл сайын көптеген адамдарды тартады. Бұл готика, киберготика, стимпанк және риветхед субмәдениеттерінің әлемдегі ең ірі мерекелерінің бірі болып табылады, онда жыл сайын 200-ге жуық баламалы топ өнер көрсетеді.

Қара түсті

Қара мәдениетіндегі қара түс осы қозғалыстың ерекшеліктерін тану үшін ортақ белгі ретінде қарастырылады. Қара түс – қара мәдениетіндегі байланыстың маңызды бөлігі, бұл орта эмоция, сән, музыка және жалпы мінез-құлық салаларындағы ұғымдардың кең ауқымын көрсетеді. Басқа нәрселермен қатар, ол үмітсіздік, қайғы, зұңғыбалық сезімдерін көрнекті түрде бейнелейді, сондай-ақ қайғы мен өлім туралы еске түсіру ретінде жиі қолданылады.

Мода

Қара түспен қатар, эстетикалық сана және жеке тұлғалық тақырыбы қара мәдениеттің орталық тұсынан орын алды. Бұл факторлар «норма» деп есептелетін нәрсеге қарсы тұрақты түрде жеке өзін-өзі таныстыруды қажет етеді. Осылайша, әлеуметтік жіктелудің негізгі ұпайлары стильдік және визуалды эстетикалық болып табылады, осы арқылы сән мен стиль өзін-өзі білдірудің басты мазмұнына айналады. Қара мәдениет пайда болғаннан бері түрлі субмәдениеттерді бөліп көрсетті, нәтижесінде әртүрлі стильдер пайда болды, олардың барлығы дерлік тәуелсіз болғанымен, жалпы «готикалық стильге» ұқсас. Қара мәдениеттің әртүрлі бағыттары қозғалыстың біртіндеп дамуы кезінде өзара әсер етіп отырды. Қара мәдениеттің әртүрлі кезеңдерінде әрқашан басым стильдік элементтер болды, бірақ олар көбінесе басқа қазіргі немесе бұрынғы стильдермен үйлестірілді, бірақ барлығы дерлік көп жылдар бойы бар және Виктория дәуірінде пайда болған стильдерге сәйкес келеді. Қара мәдениеттің сән тарихына терең сіңгеніне қарамастан, стильдік элементтердің эволюциясы және олардың өзгеруге бейімділігі сахнаны нақты бір келбетке дейін шектеуге болмайды. Жалпы ұқсастық тек қара түстің басымдығымен анықталады, қара мәдениеттің жалпы келбеті әдетте әртүрлі стильдік элементтердің қосылған түрінен тұрады. Қара түс және эстетика мен визуалды өзін-өзі көрсетуге қатысты сананың артуы қара мәдениет көрсететін стильдік элементтер арқылы дамыды. Бұл қозғалыстың сәнін бір стильге дейін шектеу мүмкін болмаса да, сахна мүшелері таңдайтын ерекше эстетикалық таңдаулар бар. Дене әшекейлері, мысалы, пирсинг және татуировка қара мәдениетте өзін-өзі көрсету саласында киім сияқты кең таралған. Әшекейлер көбінесе күміс және болаттан жасалады және көбінесе жәндіктердің (мысалы, бүркіттер, жыландар және сарышаяндар), сондай-ақ діни және мифологиялық символдардың бейнелерін қамтиды. Сонымен қатар, қара мәдениет дизайнерлері көбінесе «әртүрлі» сән таңдауы ретінде қарастырылатын тері, тор және барқыт сияқты балама материалдарды жақсы көреді. Бұл сахнада андрогинге жақын деп саналатын киімдер жиі кездеседі, мысалы, ерлердің белдемшелері және әйелдердің әлеуметтік гендерлік нормаларға қарсы тұру үшін киетін еркектік киімдері.

Дін

Көптеген адамдар дінді қараңғы мәдениеттің бір құрамы ретінде, көріністе үнемі сыналып тұратын абстракт пікір ретінде қарастырады. Қара мәдениеттің басты тақырыбы – өлім ұғымы, сондай-ақ қайғы-қасірет кезіндегі адамның сезімдері, кейбір жандар бұл қозғалыстың мүшелері үшін діни мазмұнмен байланысты деп санайды. Соңғы жылдары сенім тақырыбына назар аудару себебі, адамзаттың өмірдің мәнін түсінуге ұмтылуында, бұл әсіресе жастар арасында кең таралған. Әсіресе дінде, өмірдегі мағынаның жоғары күшін табуға бағытталған бұл ізденіс, тікелей байланысты болмаса да, кейбіреулер үшін қара мәдениеттің маңызды бөлігі саналады. Көріністе діни ғұрыптар мен рәсімдер зерттелгенімен, олар қара мәдениеттің бастауларына терең сіңбеген. Дегенмен, оккультизм мен эзотеризмге қатысты теориялық және тәжірибелік қызығушылық қараңғы мәдениеттің берік бөлігі болып табылады және бір жағынан діни қозғалыстар мен ойлау жолдарымен байланысты.

Готика субмәдениеттері

Қара мәдениет термині 1990 жылдардан бері сахналық медиада және баспасөзде қолданылып келе жатқанмен, сахнаның бір тармағына сілтеме жасайтын "готика" деген бұрыс атау, қара мәдениетке тікелей байланысты элементтерді сипаттау үшін дұрыс емес қолданылады. Шамамен 2004 жылдан бері "готика" термині қара мәдениетке қатысы жоқ адамдар тарапынан қара мәдениет өкілдерін бұрыс атау үшін қолданылып келеді, бұл қара мәдениеттің барлық субмәдениеттері мен тармақтарына байланысты көптеген жаңылысулар мен дау-дамайға себеп болады. Готикалық субмәдениет музыкадағы постпанк және жаңа толқын қозғалысымен тығыз байланысты, сондықтан готизм қара мәдениеттің барлық өкілдерін атау үшін жалпы термин ретінде қолданылса да, қара мәдениеттің кең спектрінің шағын бөлігін ғана көрсетеді. Бұл қозғалысты тойлайтын шараларға Blackfield, Castle Rock және Dark Dance сияқты фестивальдер жатады, олардың барлығы қара мәдениеттің әртүрлі түсіндірмелеріне бағытталған. Дегенмен, қара мәдениетті тойлаумен тікелей байланысты емес, бірақ қара музыка орындайтын әртістер мен топтарға арналған басқа да шаралар бар, мысалы: Amphi фестивалі, Dark Malta фестивалі, Secret Garden фестивалі және Zita рок фестивалі.