Кіріспе
АҚШ, Юта штатындағы болат зауыты
«Женева Болат» – екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ұлттық болат өндірісін арттыру мақсатында құрылған, АҚШ-тың Юта штатындағы Вайнеярд қаласында орналасқан болат зауыты. Ол 1944 жылдың желтоқсанынан 2001 жылдың қарашасына дейін жұмыс істеді. Зауыттың есімділігі жақын маңдағы Юта көлінің жағалауында бұрынғыда жұмыс істеген курорттан алынған.
Интегралды болат комбинаты
Зауыт толық циклды болат зауыты болды. Шикізат теміржол арқылы жеткізіліп, болатқа және болат өнімдеріне өңделді, содан кейін теміржол мен жүк көлігімен түпкілікті нарыққа жіберілді. Зауытта бастапқы болат өндірісіне қажетті барлық жабдықтармен қатар, көмірді коксқа айналдыру және көмірдің қосалқы өнімдерін өңдеуге арналған басқа да жабдықтар, оның ішінде минералдық тыңайтқыштар өндірісі де болды. Доменді пештер шикі темір кенін шойынға айналдырды, ал болатқа соңғы айналу ашық ошақты пештер арқылы жүзеге асырылды. Болатты ірі қалыптарға және кейбір конструкциялық элементтерге айналдыратын прокаттау цехтары да сол жерде орналасқан. Женева болат зауыты ең жақсы жұмыс істеген кезеңінде Миссисипи өзенінің батысындағы ең ірі болат зауыты болып есептелді және АҚШ-тың батысында қолданылатын болаттың 60 пайызын өндірді.
Құрылыс
Женева болат зауыты 1941 жылдың қарашасынан 1944 жылдың желтоқсанына дейін Колумбия болат компаниясы (1930 жылдан бері U.S. Steel еншілес компаниясы) және Америка Құрама Штаттары болат корпорациясы (U.S. Steel) федералдық қаражат есебінен салынды. Жаңа зауыт орны ретінде Vineyard, Юта қаласы таңдалды, себебі темір кені, көмір, әк тас және негізгі болат өндірісі үшін қажетті басқа да ресурстар Ютаның жақын аудандарында орналасқан, сондай-ақ Юта аңғары Батыс жағалауға болжамды жапон шабуылынан қашықта орналасқан. Колумбия 1924 жылы Питтсбург, Калифорниядан өсіп дамыған кезеңде Иронтонда жылына 120 000 тонналық доменді пешін ашқан. Бұл кеңейтімге Льюэллин темір зауытының Torrance зауытын сатып алу да кірді, бұл Колумбияны Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін АҚШ Тынық мұхиты жағалауындағы ең ірі, тіпті ең ірі болат кәсіпорнына айналдырды. Женева болат зауыты 1946 жылдың маусымына дейін АҚШ үкіметінің мекемесі ретінде жұмыс істеді, содан кейін U.S. Steel компаниясына 47,5 миллион долларға сатылды, бұл зауыттың бағаланған 144 миллион долларлық құнымен салыстырғанда айтарлықтай төмен баға болды. Бірақ мұндай жағдай басқа да көптеген соғыстан қалған мүліктер үшін де тән еді. Женева болат зауыты Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Американың болат өндірісін арттыру мақсатымен салынды. Президент Франклин Д. Рузвельт 1936 жылы Юта штатында болат зауытын ашуды ұсынған, бірақ бұл идея бірнеше айдан кейін қолдау таппады. Перл-Харборға жасалған шабуылдан кейін АҚШ соғысқа қатысып, болат зауытының құрылысы басталды. Женева 1944 жылдың сәуірінде 600 тоннадан астам болат плитасынан тұратын алғашқы тапсырысын жіберді. Зауыт құрған мыңдаған жаңа жұмыс орындарын толтыру қиын болды, себебі көптеген ер адамдар шетелде соғысып жатқан. Осы кемшілікті толтыру үшін әйелдер жұмыс істей бастады, зауыттың жұмыс күшінің 25 пайызын құрады. Соғыс кезінде Юта мен Женева болат зауытының үлесін мойындау мақсатымен бірнеше Liberty кемелері Ютаның құрметіне аталды, олардың ішінде USS Joseph Smith, USS Brigham Young, USS Provo және USS Peter Skene Ogden бар.
Операциялар
U.S. Steel компаниясы сатып алғаннан кейін Женева зауыты қайтадан іске қосылды. 1946 жылдың тамызына қарай 3 домна пешінің 2-сі, 4 кокс пеші батареясының 2-сі, 9 ашық ошақтың 3-і, слябинг және пластиналық диірмендер жұмыс істеді, бірақ конструкциялық диірмен жұмыс істемеді. Зауытта, "Хорс-Каньон" көмір кенішінде және Пейсон қаласындағы әк тас пен доломит карьерінде жұмыс істейтіндердің саны 2000-нан сәл асты. Лос-Анджелестің Consolidated Steel Corporation компаниясы 1946-1947 жылдары 30 дюймдік Техас-Калифорния құбыр желісінің 214 мильдік бөлігі үшін шамамен 60 000 тонна 31 фут x 92 дюймдік пластиналарды сатып алды. 1947 жылы және 1950-1951 жылдары Женева зауытынан Trans Arabian Pipeline құбыр желісінің 980 мильдік бөлігі үшін 92 және 95 дюймдік, ал 1950-1951 жылдары Kirkuk–Baniyas құбыр желісі үшін 167 918 тонна пластиналар жеткізілді. 1948 жылдың тамызынан кейін U.S. Steel еншілес компаниясы болғанымен, Consolidated компаниясы 1949-1950 жылдары Transcontinental Pipeline жобасы үшін пластиналарын Kaiser Fontana зауытынан сатып алды және сол кезде Фонтана зауыты үшін жаңа домна пеші салды. 1948 жылдың қазан айында Columbia Steel Co. компаниясы Питтсбургте (Калифорния штаты) жылына 325 000 тонна суық прокаттау және қалайы пластиналар өндіретін зауытты ашты. 1955 жылдың мамырында Consolidated Western компаниясының Прово қаласындағы жаңа құбыр зауыты алғашқы партиясын жіберді.
Экономикалық маңызы және тұрақты өмір сүру мүмкіндігі
Женева болат компаниясы жұмыс істеген кезеңде Юта округінің экономикасы үшін маңызды роль атқарды, мыңдаған жұмыс орнын қамтамасыз етті және ауданға көптеген қосымша бизнестерді тартты. Бірақ, уақыт өте келе, зауыттың жағдайы нашарлап, еңбекақының өсуі, зейнетақы мәселелері, шетелдік импорт, Ютаның АҚШ-тың қалған бөлігінен шалқап жатуы және АҚШ-тағы өндіріс саласының жалпы құлдырауы сияқты бірнеше факторлардың салдарынан табысы төмендеді. Бір рет Geneva Steel өзінің жұмыскерлеріне сирек кездесетін 2 долларлық банкноттармен жалақы төлеп, зауыттың экономикаға тигізетін әсерін жергілікті қауымдастыққа көрсетуге тырысты. 1987 жылдың басында зауыт уақытша жабылды, бірақ US Steel компаниясынан бөлініп, жергілікті бизнес мүдделеріне сатылғаннан кейін қайта ашылды. Алайда, қайта ұйымдастыруға жасалған әрекет сәтсіз аяқталды. Geneva Steel қайтадан банкротқа ұшырап, 2002 жылдың қараша айында толығымен жабылды. Юта көлін ластағанына қатысты даулы мәселелер бар. Солт-Лейк-Ситидегі инженерлік компания жүргізген соңғы есепке сәйкес, бұрынғы Юта болат зауытының астындағы ластанған жер асты сулары Юта көліне қарай жылжып бара жатқан болуы мүмкін. Юта штатының Қоршаған ортаны қорғау департаменті Женева болат зауытының CH2M Hill жүргізген зерттеуін қарастырып, ластанған жер асты сулары зауыт аумағынан тысқары қарай жылжып бағатынын анықтауға тырысуда. Зауыт аумағы мен қоршаған ортаға зиян келтіретін заттарды жою жұмыстары ЭҚҚ-ның «Браунфилдс» бағдарламасы аясында жүргізілуде. U.S. Steel компаниясы 1940 жылдардың басында бұл зауытты басқарып, соғысқа миллион тонна болат өндірген. Соғыстан кейін U.S. Steel компаниясы 1987 жылға дейін зауытты басқарды, содан кейін оны Geneva Steel Company-ге сатты. Жұмыс істеген жылдары зауыт адамға канцерогенді және зиянды заттармен, соның ішінде мырыш, қорғасын, мырыш, никель, қышқылдар, полихлорирленген бифенилдер (ПХБ) және мұнай өнімдерімен ластанған қалдықтар шығарды. Жақында зауыт периметріндегі жер асты суларын бақылау ұңғымаларынан мырыш, аммиак және бензол табылған. Алайда, Юта штатының Қоршаған ортаны қорғау департаменті уытты химиялық заттардың Юта көліне қарай жылжып бағатынына әлі де толық сенімді емес.
Өтемақылық келісімдер
Geneva Steel компаниясының маңызды активтерін сату Юта округінің болашақ дамуына кең ауқымды әсер етеді. Geneva Steel компаниясына тиесілі жерлер 2005 жылдың қараша айында Anderson Development компаниясының еншілес компаниясы – Anderson Geneva компаниясына 46,8 миллион долларға сатылды, олар бұл жерді FrontRunner қалалық теміржол желісін қоса алғанда, түрлі мақсаттар үшін қайта пайдалануды жоспарлап отыр. Кез келген құрылыс жұмыстарына кіріспес бұрын, жер экологиялық тазалаудан өтуі керек, осы шығындардың басым бөлігін U.S. Steel төлейді. Geneva Steel компаниясының су құқықтарының көп бөлігі 2005 жылдың мамыр айында Central Utah Water Conservancy District компаниясына 88,5 миллион долларға сатылды, ал қосымша су құқықтары Summit Vineyard, LLC жеке компаниясына 14 миллион долларға сатылды, олар осы құқықтарды Lake Side электр станциясын қолдау үшін пайдаланды. Оның темір кенді мүлігі 10 миллион долларға Palladon Ventures Ltd компаниясына сатылды, олар темір кен кеніштеріне жақын заманауи технологиямен жабдықталған жаңа болат зауынын салуға ниеттеніп отыр. Geneva Steel компаниясының 7000 тонналық шығарындыларды азайтуға арналған кредиттері де сатылымда. 2006 жылдың қаңтар айында жергілікті тұрғындар ауа сапасын сақтау мақсатында осы кредиттерді сатып алып, қолданудан шығаруға тырысатын топ құрғанын жариялады. Кредиттердің нақты бағасы ашық нарықта анықталады, бірақ шығарындыларды азайту кредиттерінің құны 350 000 доллардан 35 000 000 долларға дейін бағаланады.
Танымал мәдениетте
"Футлуз" фильмі Оклахома штатындағы шартты қалашықта өрбітеді, бірақ түсірілімдердің барлығы Юта штатының Юта округінде, Прово қалалық аймағының құрамында жүргізілді. Женева болат зауыты басты кейіпкер Рен МакКормактын би кешенін көрсету үшін таңдалды.
Қазіргі жері
2007 жылдың басында бұл орын Юта штатының баспасөздерінде кеңінен жарияланды, себебі иесі Андерсон Женева «Реал Солт-Лейк» клубына ұсыныс жасады. Ұсынысқа сәйкес, олар стадионды Женева орынына көшіруді және жерді тегін беруді көздеді. Бірақ бұл ұсыныс кейіннен қабылданбады. «Timpanogos Harley Davidson» дүкені, бұрынғы «Geneva Steel Pipe Mill» зауытының қарсы бетінде, зауытқа келіп-кеткен көптеген жүк көліктерін қызметпен қамтамасыз еткен ескі жүк көліктері тоқтағысының орнында орналасқан. Ғимарат әртүрлі зауыт ғимараттарынан құралған материалдар мен арқалықтардан салынған, ал ішкі қабырғалар, есіктер мен бөлімдер басқа зауыт ғимараттары мен кеңселерден алынған. 2014 жылы Юта Вэлли Университеті жаңа «Батыс» кампусын салу үшін «Geneva Steel» зауытының 125 акр жерін сатып алды.