Кіріспе

Гарт Никс романы. Сэр Бейсенбі – австралиялық автор Гарт Никс жазған жасөсперімдерге арналған фантастикалық роман. Бұл «Патшалықтың кілттері» сериясының төртінші кітабы және 2006 жылдың наурызында жарық көрді. Сэр Бейсенбі алдыңғы кітаптан жалғасады, Артур есімді ұлдың сиқырлы әлемнің төртінші бөлігін бағындыруға жасаған әрекеттерін баяндайды. Сериядағы басқа кітаптар сияқты, «жеті» тақырыбымен қатар, күнә және ізгілік тақырыптары да маңызды орын алады. Кітап көбінесе жағымды пікірлер алды, бірақ кейбір сыншылар оның баяу дамуын және басқа мәселелерін атап өтті.

Өмірбаян

Артур Пенхалигон – сиқырлы әлемнің "Үйі"мен байланысқа түскен жас бала. Бұл әлем жеті бөліктен тұрады, олардың әрқайсысында "кілт" (қуатты сиқырлы нысан) және "Ынта" (қатысы жоқ "Сәулетшінің" тілегін сақтайтын нәрсе) болады, оны жаман "Қамқор" басқарады. Артур "Қамқорларды" жеңіп, "Ынтаны" орындау үшін күресіп жатыр. Алдыңғы үш кітапта Артур Үйдің үш бөлігін бағындырды.

Сюжет

Кітап Артур мен оның досы Лифтің оқиғалардан кейін Жерге оралуға тырысуымен басталады. Лиф алдыңғы есіктен өтіп, Жерге оралуға мүмкіндік алса да, Артурдың сиқырлы көшірмесінің болуы оған бұған жол бермейді және ол үйде қалуға мәжбүр болады. Оның үй иесі Дам Примус Артурдың бұрын жеңген екі сенімді адамының өлтірілгенін хабарлайды. Сәтке дейін ол әскерге шақырылып, «Ұлы лабиринт» деп аталатын үйдің төртінші бөлігіне, шахмат тақтасы сияқты соғысуға жіберіледі. Жақында Фред есімді ұл келіп, оның досы болады. Әскердің басшысы – төртінші сенімді адам, сэр Бейсенбі. Әскер қазіргі уақытта төртінші кілтті иеленуге тырысып жатқан күшті «Пайперге» қарсы науқанда. Әскерде Артурдың жады өшіріледі. Бір айдан кейін және Пайпердің әскеріне қарсы алғашқы шайқаста Артур өзінің кім екенін еске түсіре бастайды. Кітаптың соңында бір офицер оның атын және лауазымын айтқанда, жады толығымен қайта жаңарады. Жерде Артурдың «терісі жоқ бала» деп аталатын көшірмесі Артурдың үйіне жақын орналасқан ауруханадағы қызметкерлер мен науқастарды қорқытып, олардың ойларын және іс-әрекеттерін оқуға, соңында басқаруға мүмкіндік беретін ғарыздық тіршілік формасымен жұқтырады. Бұл саңырауқұлақ биологиялық қару деп жаңылыс түсіріліп, аурухана карантинге алынады. Лиф ауруханаға кіріп, Артурдың көйлегінен жыртылған қалтадан жасалған, терісі жоқ баланы жасау үшін қолданылған сиқырлы затты табуға және жоюға тырысады. Ол сәттілікке жетеді, бірақ осы процесте саңырауқұлақпен зараданады. Содан кейін ол ауруханадан шығып, үйге кіретін жолдың үстінде пайда болғанын және жерден қол жеткізуге болмайтынын көреді. Зейнеткер фармацевт Сильвидің көмегімен Лиф Артурдың үйіне барады, онда ол Артурдың достарына арнайы телефон арқылы хабарласып, көмек сұрайды, ал саңырауқұлақ оның денесін толығымен бақылауға алады. Артурдың үйінің одақтасы Сюзи келіп, қалтаны үйге алып кетеді. Ол жерде Артур мен Фредті тауып, олармен бірге сэр Бейсенбі басқаратын, Жаңа Нитлингтердің қаруын табу және жою мақсатындағы шабуылға қосылады, бұл Ұлы лабиринттің механикалық еденін армияның пайдасына қолдануға мүмкіндік бермейді. Артур қаруды қалтаға лақтырып, бірден терісі жоқ баланы жояды. Артур Пайперден қашып келе жатқанда, сэр Бейсенбінің назарын аударып, төртінші бөлігін босатуға жеткілікті уақыт береді, содан кейін ол Артурды төртінші кілттің иесі және армияның қолбасшысы етеді. Дам Примустың және оның бақылауындағы үйдің басқа да бөліктерінің көмегімен Артур Пайпердің әскерін жеңеді. Жерде Лиф терісі жоқ бала жеңілгеннен кейін бір аптадан кейін ауруханада оянады. Көп ұзамай ол медбикеден сұр дақ жоғалып кеткенін және басқа да сенімді леди Фрайди Жерде дәрігер болып жұмыс істейтінін біледі.

Негізгі кейіпкерлер

Артур Пенхалигон – кітаптың басты кейіпкері, астмасы бар адам. Ол "Үй" деп аталатын сиқырлы әлемді қайтарып алу үшін таңдалған. Артур дұрыс пен бұрысты анық ажырата біледі. Дам Примус – Артурдың үй басқарушысы, Артур бұрынғы кітаптарда босатылған "Еркі"нің үш бөлігінің адам кейпіндегі түрі. Ол басқаларға немқұрайлы қарап, егер олар "Үйді" қалпына келтіру процесін баяулатса, тез ашуланады. Сэр Бейсенбі – "Үйдің" төртінші бөлігінің билеушісі, тәртіп пен бақылауды жақтаған әскери тұлға. Лиф – Артурдың сирек кездесетін адам достарының бірі. Сьюзи Туркуаз Блю – Артурдың тағы бір досы, "Үйдің" тұрғыны.

Кіші әріптер

Өсиеттің төртінші бөлігі – жылан түрінде келеді. Фред Initials Numbers Gold – Артурға ақпарат және көмек көрсететін Ұйдың тұрғыны. Пайпер – Ұйдың төртінші бөлігін иеленуге тырысатын қуатты тұрғын.

Тақырыптар

Серияның алдыңғы кітаптарындағыдай, жеті, күнә және ізгілік тақырыптары «Сэр Бейсенбіде» үстемдік танытады, көптеген басты кейіпкерлердің мінездік қасиеттерін анықтайды. Бұған қоса, Артурдың кілттерді пайдалану арқылы өлімсіздікке ие болу идеясы одан әрі дамытылады, Артур оның күшін білдіретін кілтті пайдаланудан жиі бас тартады, осылайша адамгершілігін сақтап қалуға тырысады. Кітап сонымен қатар ашудың қауіптілігі мен ашумен жасалған істерді де шамалы зерттейді. Артурдың төртінші кілтті алуына Сэр Бейсенбінің бақылауын жоғалтып, одан кейін екі адамды өлтіруі ғана мүмкіндік береді, бұл процесте Бейсенбінің қызметшілері көмектеседі.

Сыни қабылдау

Кітап жалпы алғанда жақсы пікірлер алды. Amazon пайдаланушылары оған 4 жұлдыз берді, ал The Times газеті «Никстің қиялы тек оның көркем стильімен теңеседі» деп жазды. Кітап әсіресе жаңалығы, күрделілігі, оқиғасы мен кейіпкерлері үшін мақталыпты. VOYA басылымы кітапты «жақсы жазылған, оқиғаға толы, қиялдана жазылған және есімде қаларлық ерекше кейіпкерлерге толы» деп сипаттайды, ал «Балалар әдебиеті» басылымы «оқуға ыңғайлы таңдау» екенін айтады. The School Library Journal журналы да кітапты жоғары бағалап, «Оқуға құштар емес немесе «қалыпқа келтіруге қиын» оқырмандар бұл серияны қызықты табады, себебі Никс оқырмандарының санасында жарқын суреттер тудыра алады. Фэнтези жанрының жанкүйерлері бұл кітаптарды мықты байланысы, сенімді кейіпкерлері және қызықты оқиғасы үшін бағалайды. Бұл кітап серияның қалыптасқан құрылымын толықтырады» деді. Дегенмен, кітапқа тұрақты сын да болды. Ең көп айтылған шағым сюжеттің жылдамдығына қатысты – The School Library Journal журналы барлық пікірлерді қорытындылап, «оқиғалар бұрынғы бөлімдерге қарағанда сәл баяу дамиды» дейді, сондай-ақ барлық алдыңғы кітаптарды оқымай серияға кірудің қиындығы да атап өтілді: VOYA жай ғана «оқырмандар осы том арқылы серияға кіруге тырысқанда тез жоғалып кетуі мүмкін» дейді. «Балалар әдебиеті» басылымы бұрынғы мазмұнның қайталануын сынға алып, «бұрынғы оқиғаны қайталау қажеттілігімен тым көп мақалалар толтырылған» деп жазды.