Кіріспе

Бауыр (бауырлар) – бір немесе бірнеше ата-анасы бар еркек адам немесе бала; еркек туыс. Әйел бауыр – оның әйел аналогы. Бұл термин көбінесе туыстық қатынасты білдірсе де, кейде туыстық емес қатынастарға қатысты мейірімділікпен қолданылады. Толық бауыр – бірінші дәрежелі туыс.

Шолу

Бауыр деген термин Proto Indo European *bʰréh₂tēr-ден шыққан, ол латын тілінде frater деп аталады, мағынасы бірдей. Еркек бауырлар арасындағы жылы сезім немесе бір-біріне деген сүйіспеншілік кейбір жағымсыз салдарлармен байланысты. Аға-інілер жұбында бауырлар арасындағы жылы қарым-қатынас жоғары болса, тәуекелге баруға бейімділік артады, бірақ тәуекелге баруға бейімділік басқа бауырлар жұбында жылы қарым-қатынаспен байланысты емес. Бұл құбылыстың себебі, бауырлардың жылылығы тек аға-інілер жұбында тәуекелге барумен байланысты екені әлі анықталған жоқ. Алайда, бұл зерттеулер бауырлар арасындағы жанжал тәуекелге бару факторы болғанымен, бауырлардың жылылығы қорғау факторы болып табылмайды екенін көрсетеді. Кейбір зерттеулерде қыздардың үлкен ағасы болса, етеккірдің басталуы шамамен бір жылға кешігеді. Зерттеулер сонымен қатар, ер адамның үлкен ағаларының саны артық болса, оның гомосексуалды болу ықтималдығы да артатынын көрсетеді. Кейбір сарапшылар ер адамның гетеросексуалды әйелге тартымдылығы оның ағасына ұқсаған сайын артады, ал оның ағасынан ерекшеленген сайын тартымсыздығы артады деп санайды. Екі туған немесе жасы жақын ағасы бар әйелдер оны кейде өзінің еркек аналогы ретінде қарастырады, яғни егер оларда Y хромосомасы болғанда қандай болар еді деп ойлайды.

Бауырлас қарым-қатынас

350 жылға дейін Аристотель жазған «Никомах этикасы» атты VIII кітабында бірақласқан ағайындық қатынастарға қатысты көзқарас қарастырылады. Ағайындық қатынас мына сөздермен сипатталған: «Ағайындық достық серіктестіктегі және жалпы ұқсас адамдар арасындағы қасиеттерге ие, олар бір-біріне жақын болып, туған сәттен бастап бір-бірін жақсы көреді. Бір ата-анадан туған, бірге өскен және ұқсас білім алған адамдар мінез жағынан жақын болады. Уақыттың сынағы олар үшін толық және сенімді түрде өткен». Осы себептерге байланысты үлкен ағаның міндеті – кіші ағаның этикалық қағидаларын жақсы әрекеттер арқылы ықпал ету. Аристотель былай дейді: «Жақсы адамдардың іс-әрекеттерін еліктеу және қайталау арқылы бала жақсы әрекеттерге үйренеді». Уақыт өте кіші аға да үлкен ағасының жақсы әрекеттерін дамытып, оған ұқсайды. Аристотель жақсылықты еліктегеннен кейін оны сақтап қалу туралы: «Әдептілік немесе әдепсіздік әдеттері қалыптасқаннан кейін, оларды өзгерту қиын» дейді. Үлкен ағаның ықпалымен қалыптасқан жақсы әдеттер кіші ағаның өмірінде бекініп, тұрақты болып көрінеді. Үлкен ағаның рөлі – кіші ағаның тәрбиесінде, этикалық білімінде және жақсы әрекеттерінде оң әсер ету. Үлкен аға кіші ағасына оң қасиеттерін көрсеткен кезде, осы әдеттер мен қасиеттер еліктеліп, жақсы этика және жақсы әрекеттер туралы маңызды түсінікті қалыптастырады.