Кіріспе
Жерсеріктік навигацияны геомекенжайларды анықтау үшін пайдаланатын құрылғы. GPS бақылау бірлігі, геомекенжайлау бірлігі, жерсеріктік бақылау бірлігі немесе жай ғана трекер – көлік құралында, мүлікте, адамда немесе жануарда орналасқан, оның қозғалысын анықтау және WGS84 UTM географиялық орнын (геомекенжайлау) анықтау үшін жерсеріктік навигацияны пайдаланатын навигациялық құрылғы. Жерсеріктік бақылау құрылғылары қабылдағышпен өңделетін арнайы жерсеріктік сигналдарды жіберуі мүмкін. Орналасқан жері трекерде сақталады немесе ұялы байланыс желісі (GSM/GPRS/CDMA/LTE немесе SMS), радио немесе трекерге орнатылған спутниктік модем арқылы интернетке қосылған құрылғыға жіберіледі, сондай-ақ бүкіл әлемде WiFi арқылы жұмыс істейді. GPS антеннасының мөлшері трекердің мөлшерін шектейді, көбінесе жарты доллардан кіші (диаметрі 30,61 мм). 2020 жылы трекинг – 2 миллиард долларлық бизнес, сонымен қатар әскери салаға да қатысты, мысалы, Персык шығанағы соғысында 10% немесе одан да көп нысандар трекерлерді пайдаланған. Кез келген ұялы телефон өзінің қозғалысын қадағалайды. Тректерді GPS бақылау бағдарламалық қамтамасы және GPS мүмкіндігі бар құрылғыларды пайдаланып, нақты уақыт режимінде картада көрсетуге болады.
A GPS tracking unit, geotracking unit, satellite tracking unit, or simply tracker is a navigation device normally on a vehicle, asset, person or animal that uses satellite navigation to determine its movement and determine its WGS84 UTM geographic position (geotracking) to determine its location. Satellite tracking devices may send special satellite signals that are processed by a receiver. Locations are stored in the tracking unit or transmitted to an Internet connected device using the cellular network (GSM/GPRS/CDMA/LTE or SMS), radio, or satellite modem embedded in the unit or WiFi work worldwide. GPS antenna size limits tracker size, often smaller than a half dollar (diameter 30.61 mm). In 2020 tracking is a $2 billion business plus military in the gulf war 10% or more targets used trackers. Virtually every cellphone tracks its movements. Tracks can be map displayed in real time, using GPS tracking software and devices with GPS capability.
Сәулет
GPS "ізімді қуа" GPS сигналын қабылдап, координаталарын есептейтін GPS модулінен тұрады. Деректерді тіркегіштерде координаталарды сақтау үшін үлкен жад көлемі болады. Деректерді жібергіштерде осы ақпаратты SMS немесе GPRS арқылы IP пакеттері түрінде орталық компьютерге жіберу үшін қосымша GSM/GPRS/CDMA/LTE модемі болады. Спутниктік GPS бақылау құрылғылары GlobalStar немесе Iridium сияқты спутниктік технологияларды пайдалана отырып, әлемнің кез келген жерінде жұмыс істей алады. Оларға ұялы байланыс қажет емес.
Деректі тіркеуші
GPS тіркегіштері құрылғының орнын белгілі интервалдармен ішкі жадында тіркейді. GPS тіркегіштерінде жад картасы ұясы немесе ішкі флэш-жад және USB порты болуы мүмкін. Кейбірлері USB флэш-дискідей жұмыс істейді, бұл трек-тіркеме деректерін компьютерде талдау үшін жүктеуге мүмкіндік береді. Трек тізімі немесе қызығушылық нысандары тізімі GPX, KML, NMEA немесе басқа форматта сақталуы мүмкін. Көптеген цифрлық камералар фотосурет түсірілген уақытты сақтайды. Егер камера сағаты жеткілікті дәл болса немесе GPS уақыт көзі ретінде қолданылса, бұл уақыт GPS тіркеме деректерімен сәйкестіріліп, нақты орны анықтауға мүмкіндік береді. Бұл ақпарат сурет файлының Exif метадеректеріне қосылуы мүмкін. GPS қабылдағышы орнатылған камералар мұндай геомаркаланған фотосуретті тікелей жасауға қабілетті. Жеке тергеу істерінде дерек тіркегіштері нысана көлігін қадағалау үшін қолданылады. Жеке тергеуші нысананы тым жақыннан қадағалаудың қажеті жоқ, сонымен қатар деректердің резервтік көзіне ие болады.
Деректерді жіберуші
Деректерді жіберуші – GPS бақылауының ең көп таралған түрі, ол активтерді, жеке тұлғаларды және көлік құралдарын бақылау жүйелерінде қолданылады. Кез келген ұялы телефон пайдалану шарты бойынша осы режимде жұмыс істейді, тіпті өшірілген немесе бұғатталған болса да, деректерді кейінгі беру үшін сақтайды. Бұған қоса, "GPS маяк" деп те аталады. Бұл құрылғы белгілі бір интервалмен құрылғының орналасқан жерімен қатар жылдамдық немесе биіктік сияқты басқа да ақпаратты анықталған серверге жібереді (яғни "жолдайды"), ол деректерді дереу сақтап, талдай алады. GPS навигациялық құрылғысы мен ұялы телефон бір қорапта, бір батареямен жұмыс істейді. Телефон GPS қабылдағышынан алынған деректерді SMS немесе GPRS арқылы тұрақты түрде мәтіндік хабарлама түрінде жібереді. GPS бақылау бағдарламалық қамтамасымен жабдықталған жаңа GPS-интеграцияланған смартфондар телефонды деректерді жіберуші (немесе тіркеуші) құрылғысына айналдыра алады. 2009 жылдан бері Java ME мүмкіндігі бар, iPhone, Android, Windows Mobile және Symbian телефондары үшін ашық кодты және коммерциялық қолданбалар қол жетімді. 21-ғасырдың көптеген GPS трекерлері деректерді "итеру" технологиясын ұсынады, бұл бизнес ортасында, әсіресе мобильді жұмыс күшін пайдаланатын ұйымдарда, мысалы, коммерциялық автопаркте күрделі GPS бақылауын қамтамасыз етеді. Коммерциялық автопарктерді басқаруда қолданылатын әдеттегі GPS бақылау жүйелері екі негізгі бөліктен тұрады: орналасу аппараттық құралы (немесе бақылау құрылғысы) және бақылау бағдарламалық қамтамасы. Бұл комбинация көбінесе Автоматты көлік құралын анықтау жүйесі деп аталады. Бақылау құрылғысы көбінесе көлік құралына орнатылады, CAN шинасына, тұтану жүйесінің коммутаторына және батареяға қосылады. Ол қосымша деректерді жинауға мүмкіндік береді, ол кейіннен GPS бақылау серверіне жіберіледі. Онда оны көруге болады, көбінесе интернет арқылы қол жетімді веб-сайт арқылы, онда автопарктің қызметін тікелей немесе тарихи түрде цифрлық карталар мен есептерді пайдалану арқылы көруге болады. Коммерциялық автопарктерде қолданылатын GPS бақылау жүйелері көбінесе орналасу және телеметриялық деректерді белгіленген жаңарту жиілігімен немесе оқиға (есік ашылуы/жабылуы, қосалқы жабдықтардың қосылуы/өшірілуі, геоқоршау шекарасын кесу) құрылғыны деректерді жіберуге итерген кезде конфигурацияланады. Коммерциялық автопарктерде қолданылатын GPS-тің тікелей бақылауы көбінесе тұтану қосылған кезде бір, екі немесе бес минут сайын жүйелі түрде жаңартылатын жүйелерді білдіреді. Кейбір бақылау жүйелері уақыт бойынша жаңартуларды бағыттың өзгеруіне байланысты жаңартулармен біріктіреді. Telematics 2.0 сияқты GPS бақылау шешімдері, автомобиль өнеркәсібі үшін IoT негізіндегі телематикалық технология, негізгі коммерциялық автокөлік сақтандыру компанияларымен қолданылады.
Деректерді тартушылар
GPS деректерін тартатын құрылғылар "GPS транспондері" деп те аталады. Деректерді итергіштерден (push технологиясы) айырмашылығы, олар құрылғылардың орналасқан жерін белгілі бір интервалдармен жібереді, бұл құрылғылар әрқашан қосылып тұрады және қажет болғанда сұрауға болады (pull технологиясы). Бұл технология кеңінен қолданылмайды, бірақ мұндай құрылғының мысалы – Интернетке қосылған және gpsd бағдарламасы іске қосылған компьютер. Бұлар көбінесе трекердің орналасқан жері тек кейде ғана білу қажет болған жағдайларда қолданылады (мысалы, ұрлануы мүмкін мүлік немесе деректерді үнемі жіберу үшін тұрақты қуат көзі жоқ жүк немесе контейнерлер). GPS деректерін тартатын құрылғылар GPS қабылдағышы және ұялы телефоннан тұратын құрылғылар түрінде жиі қолданылады, оларға арнайы SMS-хабарлама жіберілгенде, олар өз орналасқан жері туралы жауап хабарламасы жібереді.
Жасырын GPS-трекерлер
Жасырын GPS трекерлері әдеттегі GPS трекерлерімен бірдей электрондық компоненттерді қамтиды, бірақ олар күнделікті қолданыстағы заттарға ұқсас етіп жасалады. Жасырын GPS трекерлерін қолданудың бір мысалы – электр құралдарын қорғау; осы құрылғыларды электр құралдарының қораптарына жасырып, ұрлық орын алған жағдайда із кесуге болады.
Жеке іздену
Жарыс бақылауы: кейбір спорт түрлерінде, мысалы, жолсеруде, қатысушылар трекер алып жүруге міндетті. Бұл жарыс төрешілеріне, атап айтқанда, қатысушылардың алдап жүргенін, күтпеген қысқа жолдармен өтетінін және олардың арақашықтығын білуге мүмкіндік береді. Бұл қолданыс "Жарыс" фильмінде көрсетілген. Құқық қорғау органдары: босатылған күдікті кепілдік шарты ретінде GPS-трекер, әдетте білезік мониторы тағуға міндетті болуы мүмкін. Тыйым салу бұйрығына жататын адамдарға GPS бақылауы да тағайындалуы мүмкін. Тыңшылық/бақылау: адам немесе көлік құралына орнатылған трекер олардың қозғалысын қадағалауға мүмкіндік береді. Көлік құралын бақылау: кейбір адамдар GPS трекерлерін өз көліктерінің қызметін бақылау үшін пайдаланады, әсіресе көлікті дос немесе туыс пайдаланған жағдайда. GPS жеке бақылау құрылғылары қарттар мен осал жандарға күтім көрсетуде қолданылады, сондай-ақ қауіпті жағдайға түсуі мүмкін кішкентай балаларды бақылау үшін де пайдаланылуы мүмкін. Кейбір құрылғылар күтімшілерге, егер пайдаланушы күтпеген жерге өткен жағдайда, хабарлама жібере алады. Кейбір құрылғылар пайдаланушыға көмек шақыруға мүмкіндік береді және белгіленген күтімшілерге пайдаланушының орнын анықтауға рұқсат береді, әдетте бес-он метрлік қашықтықта. Олардың қолданылуы қарттардың тәуелсіз өмір сүруіне және қоғамға қатысуына көмектеседі. Құрылғылар көбінесе бір немесе екі жақты дауыстық байланысқа ие. Кейбір құрылғылар пайдаланушыға алдын ала бағдарламаланған жылдам қоңырау түймелерін пайдаланып бірнеше телефон нөміріне қоңырау шалуға мүмкіндік береді. Деменциямен ауыратын адамдарға GPS жеке бақылау құрылғыларын сынақтан өткізу бірнеше елде жүргізілуде. Мәтіндік және дауыстық байланыс әдетте ұялы телефон желісі арқылы қамтамасыз етіледі, бірақ ұялы телефон байланысы жоқ жерде де қолжетімді спутниктік байланыс қолданатын GPS құрылғылары да бар. Кейбір регби клубтары өз ойыншыларына GPS құрылғыларын қолданады. Англия регби одағының командасы GPS қолданады. Экстремалды спорт түрлері: SPOT спутниктік хабаршысы сияқты GPS бақылау құрылғылары адамның орнын қадағалауға мүмкіндік береді. Бұл құтқару қызметкерлеріне тасымалдаушының орнын анықтауға көмектеседі. Бұл құрылғылар сондай-ақ тасымалдаушыға ұялы телефон байланысы жоқ жерде де хабарламалар мен төтенше жағдай туралы ескертулер жіберуге мүмкіндік береді. Қызметкерлерді бақылау: GPS және ұялы телефонмен жабдықталған бақылау құрылғылары түрлі компаниялар, әсіресе далалық жұмыстармен айналысатын қызметкерлерді бақылау үшін қолданылады. Жалғыз жұмыс істейтіндер: GPS алыс және оқшауланған жұмыс орындарында жұмыс істейтін қызметкерлердің қауіпсіздігін арттыру үшін өте қолайлы. Жөндеушілер, орманшылар, шахтерлер және осы сияқты салалардағы қызметкерлер байланыс мүмкіндігі жоқ қашық аудандарда жұмыс істеуі мүмкін. Мұндай жағдайларда олардың қауіпсіздігіне қауіп төнеді.
Активтерді қадағалау
Күн энергиясымен жұмыс істейтін: Кейбір күн энергиясымен жұмыс істейтін құрылғылардың артықшылығы – олардың қызмет ету мерзімі бойында батареямен жұмыс істейтін құрылғыларға қарағанда әлдеқайда көп қуатқа ие болуы. Бұл оларға өз орнын және жай-күйін батареямен жұмыс істейтін құрылғыларға қарағанда әлдеқайда жиірек хабарлау мүмкіндігін береді, себебі батареямен жұмыс істейтін құрылғылар өмір мерзімін ұзарту үшін энергияны сақтауға мәжбүр. Мысалы, RailRider сияқты кейбір сымсыз күн энергиясымен жұмыс істейтін құрылғылар жылына 20 000 реттен астам хабарлама жіберуге қабілетті және күн энергиясымен шексіз жұмыс істейді, батареяны ауыстыру қажеттілігін жояды.
Әуе кемесін бақылау
Әуе кемесін ADS B (негізінен ADS B шығару мүмкіндігі бар транспондерлері бар авиалайнерлер мен жалпы авиация ұшақтары) немесе FLARM дерек пакеттері жер беті станцияларының желісімен қабылдау арқылы (негізінен жалпы авиация ұшақтары, жолсермелер және БПҰ пайдаланады) бақылауға болады, екеуі де дерек жіберуші құрылғылар. ADS B-нің орнын ADS C, дерек тарту құрылғысы алмастырады.
Жануарларды бақылау
Жануарларды бақылау (GPS жабайы жануарларды қадағалау): жабайы жануарға (мысалы, GPS мойындыққа) орнатылған кезде, ғалымдарға жануардың қызметін және көші-қон жолдарын зерттеуге мүмкіндік береді. Вагиналық импланттық берініштер жүкті аналар туған жерін анықтайды. Үй жануарларына олардың жоғалу жағдайында таба алу үшін жануарларды қадағалауға арналған мойындықтар да салынуы мүмкін.
Австралия заңдары
Австралияда бақылау және GPS трекерлерін пайдалануға қатысты федералдық заңдар жоқ. Дегенмен, көптеген штаттарда бақылау мақсатында қолданылатын трекинг құрылғыларын пайдалану мен оларға қойылған шектеулерді реттейтін заңдар бар. Төменде көрсетілген штаттарда мұндай заңдар ресми түрде қабылданған. Қазіргі таңда Квинсленд және Тасмания штаттарында ғана тиісті заңнама жоқ.
АҚШ заңдары
АҚШ-та GPS трекерлерін мемлекеттік органдардың пайдалануы АҚШ Конституциясының 4-ші түзетуімен шектеледі. Сондықтан полицияға, мысалы, әдетте іздестіру ордері қажет. Полиция көліктерге GPS-трекерлерді ордерсіз орналастырған жағдайлар болғанмен, мұндай пайдалану 2009 жылдың басында сотта күмәндандырылды. Жеке азаматтардың пайдалануы Калифорния сияқты кейбір штаттарда реттеледі, онда Калифорнияның Қылмыстық кодексінің 637.7-бабында мынадайлар белгіленген: (а) Бұл штаттағы ешбір адам немесе ұйым, екінші бір адамның орналасқан жерін немесе қозғалысын анықтау үшін электрондық бақылау құрылғысын пайдаланбауы тиіс. (b) Осы бап көлік құралының тіркелген иесі, жалға беруші немесе пайдаланушысы осы көлік құралына қатысты электрондық бақылау құрылғысын пайдалануға келісім берген жағдайда қолданылмайды. (c) Осы бап құқық қорғау органдарының электрондық бақылау құрылғысын заңды түрде пайдалануына қатысты емес. (d) Осы бапта «электрондық бақылау құрылғысы» деп, көлік құралына немесе басқа жылжымалы затқа бекітіліп, электрондық сигналдарды беру арқылы оның орналасқан жерін немесе қозғалысын анықтайтын құрылғыны білдіреді. (g) Осы бапты бұзу – құқық бұзушылық. (f) Бизнес және кәсіптік кодекстің 3-бөлімі (5000-бабынан бастап) бойынша лицензия алған тұлға, бизнес, фирма, компания, бірлестік, серіктестік немесе корпорация осы бапты бұзса, онда осы тұлғаға, бизнеске, фирмаға, компанияға, бірлестікке, серіктестікке немесе корпорацияға берілген лицензия, Бизнес және кәсіптік кодекстің 3-бөлімі (5000-бабынан бастап) бойынша лицензияны қайтаруды көздейтін ережелерге сәйкес қайтаруға жатады. 637.7-баптың барлық электрондық бақылау құрылғыларына қатысты екенін және GPS технологиясын пайдаланатын немесе пайдаланбайтын құрылғыларды ажыратпайтынын ескеріңіз. Заңдар заманаға сай келе жатқандықтан, барлық 50 штаттың да Калифорния сияқты заңдар қабылдауы ықтимал. Басқа заңдар, мысалы, жеке өмірге қол сұғу құқық бұзушылықтары және штаттық қылмыстық тыңдау заңдары (мысалы, Массачусетс штатының тыңдау заңдары өте қатаң) жеке азаматтардың GPS бақылау құрылғыларын рұқсатсыз пайдалануын қамтуы мүмкін. Жеке өмірге қатысты мәселелер адамдар жақындарының іс-әрекетін бақылау үшін құрылғыларды қолданғанда да туындауы мүмкін. Сондай-ақ, діни мүсіндерге GPS құрылғысы орнатылып, олар ұрланған жағдайда олардың қайда екенін анықтауға болады. 2009 жылы Грузияда жасырын GPS-ті қадағалауды заңсыз ету туралы ұсыныс талқыланды, бұл заңды орындаушы органдарға қатысты болса да, жеке тергеушілерге қатысты емес еді. Georgia HB 16 Электрондық бақылау құрылғысы; келісімсіз адамның орналасқан жері (2009).
(a) No person or entity in this state shall use an electronic tracking device to determine the location or movement of a person. (b) This section shall not apply when the registered owner, lesser, or lessee of a vehicle has consented to the use of the electronic tracking device with respect to that vehicle. (c) This section shall not apply to the lawful use of an electronic tracking device by a law enforcement agency. (d) As used in this section, "electronic tracking device" means any device attached to a vehicle or other movable thing that reveals its location or movement by transmission of electronic signals. (g) A violation of this section is a misdemeanor. (f) A violation of this section by a person, business, firm, company, association, partnership, or corporation licensed under Division 3 (commencing with Section 5000) of the Business and Professions Code shall constitute grounds for revocation of the license issued to that person, business, firm, company, association, partnership, or corporation, pursuant to the provisions that provide for the revocation of the license as set forth in Division 3 (commencing with Section 5000) of the Business and Professions Code. Note that 637.7 pertains to all electronic tracking devices, and does not differentiate between those that rely on GPS technology or not. As the laws catch up with the times, it is plausible that all 50 states will eventually enact laws similar to those of California. Other laws, like the common law invasion of privacy tort as well as state criminal wiretapping statutes (for example, the wiretapping statute of the Commonwealth of Massachusetts, which is extremely restrictive) potentially cover the use of GPS tracking devices by private citizens without consent of the individual being so tracked. Privacy can also be a problem when people use the devices to track the activities of a loved one. GPS tracking devices have also been put on religious statues to track the whereabouts of the statue if stolen. In 2009, debate ensued over a Georgia proposal to outlaw hidden GPS tracking, with an exception for law enforcement officers but not for private investigators. See Georgia HB 16 Electronic tracking device; location of person without consent (2009).
Маркетингтегі қолдану
2010 жылдың тамызында бразилиялық Unilever компаниясы ерекше акция ұйымдастырды, онда Омо кір жуғыш ұнтағының қораптарына GPS трекерлер орналастырылды. Командалар кір жуғыш ұнтақ сатып алған тұтынушыларды үйлеріне дейін қадағалап, сатып алулары үшін оларға сыйлықтар тапсырды. Компания жеңімпаздардың үйлерінің шамамен орналасқан жерін көрсету үшін (португал тілінде) веб-сайт та іске қосты.