Дэвид Стрэнгвей: Канадтық ғалымның өмір жолы мен еңбектері

Кіріспе

Канадалық геолог (1934–2016)

Дэвид Уильям Стрэнгуэй (7 маусым 1934 – 13 желтоқсан 2016) – канадалық геофизик және университет администраторы. Стрэнгуэй 2007 жылдың қыркүйегінде ашылған, Британдық Колумбияның Сквомиш қаласындағы жеке, коммерциялық емес, гуманитарлық және табиғи ғылымдар университетінің негізін қалаушы, тұңғыш президенті және бірінші канцлері болды. Ол Торонто университеті мен Британдық Колумбия университетінің экс-президенті болды.

Ерте өмір және білім

Стрэнгуэй 1934 жылы Онтарионың Симко қаласында дүниеге келген. Торонто университетінде оқып, 1956 жылы физика және геология саласы бойынша бакалавр (B.A.), ал 1960 жылы физика магистрі (M.A.) және физика ғылымдарының докторы (Ph.D.) дәрежелерін алған.

Мансап

Стрэнгуэй өзінің оқытушылық мансабын 1961-1964 жылдар аралығында Колорадо университетінде геология профессорының көмекшісі болып бастады. 1965 жылы М.И.Т-ге геофизика профессоры және зерттеуші ретінде үш жыл жұмыс істеді. 1970 жылы NASA-ға Геофизика бөлімшесінің бастығы болып қосылды және Аполлон миссиясының геофизикалық аспектілеріне жауапты болды. 1972 жылы ол NASA-ға ғылыми үлесі үшін NASA ерекше ғылыми жетістіктер медалімен марапатталды. NASA Геофизика бөлімшесінің бастығы ретінде Дэвид Странгуэй Аполлон астронавттары үшін Ай эксперименттерін жоспарлады, сондай-ақ Күн жүйесі туралы білімді одан әрі дамытуға үлес қосқан Ай тастарының зерттелуіне қатысты. Стрэнгуэй – 165-тен астам ғылыми мақаланың авторы немесе авторларының бірі, оның ішінде Ай үлгілерін зерттеу және эксперименттер нәтижелері де бар. Стрэнгуэйдің зерттеулері магниттік зерттеулер мен электромагниттік зондтауға, сонымен қатар жердегі барлау және картаға түсіруге, ал Айды картаға түсіруге және зерттеуге бағытталған. 1971 жылдан бастап ол мемлекеттік және жеке сектор ұйымдарының атынан көптеген ғылыми және академиялық комитеттерде қызмет етті. 1973 жылы Ай ғылымы институтының директоры (кейіннен 1977 жылы Ай және планета институты деп аталды) болды. Ол Торонто университетінің вице-президенті және 1973-1983 жылдары геология факультетінің деканы болды. 1983 жылы Джеймс Хэм зейнеткерлікке шыққаннан кейін Стренгуэй Торонто университетінің президенті міндетін атқарушы болып тағайындалды. Сол жылдың тамызында тағайындалған ізбасары Дональд Форстер жүрек талмасынан кенеттен қайтыс болғаннан кейін ол университеттің он бірінші президенті болды. 1985 жылдан 1997 жылға дейін Британдық Колумбия университетінің он бірінші президенті болды. Ол өзінің 12 жылдық президенттігі кезеңінде үлкен, мемлекеттік қаржыландырылатын Британдық Колумбия университетінің әлемдік деңгейдегі мәртебеге қол жеткізуіне бағыт берді және серпін берді. Бұл сол кездегі Канаданың ең ірі қайырымдылық науқанын жүргізу және нарықтық тұрғын үйлерді дамыту үшін UBC Real Estate Corp. құру арқылы күшейтілді. 1998 жылдан 2004 жылға дейін Странгуэй Канада инновациялар қорының президенті және бас атқарушы директоры болды. Бұл тәуелсіз, Оттавада орналасқан ұйым 1997 жылы Канада университеттеріне, колледждеріне және ғылыми-зерттеу ауруханаларына барлық канадалықтарға пайдалы ғылыми және технологиялық жобаларды жүзеге асыруға мүмкіндік беретін ұлттық ғылыми инфрақұрылым бағдарламаларын қаржыландыру және жандандыру үшін құрылды. CFI-нің 3,65 миллиард долларлық капиталдық инвестициялық бюджетінің 2,7 миллиард долларынан астамы Странгуэйдің алты жылдық қызметі кезінде инвестицияланды – бұл канадалық зерттеушілердің басқа елдерге кетуіне тиімді тосқауыл қойды. Осы кезеңде ол Канада үкіметіне Канада ғылыми орталықтарын құруға көмектесуде маңызды рөл атқарды. Жыл сайын 300 миллион доллар көлемінде қаржыландырылатын бұл бағдарлама Канада университеттерінде 2000 жаңа жұмыс орны құрды. Странгуэй 2004 жылдың 31 наурызында CFI-ден зейнеткерлікке шықты, содан кейін өзінің барлық күшін Quest University Canada құрылысының және бастапқы кезеңдеріне жұмсады. 1997 жылы оны Канада премьер-министрі Жан Кретьен АҚШ президенті тағайындаған Уильям Раккельсхауспен бірге екі ел арасындағы Тынық мұхитының лосось дауына қатысты мәселені зерттеуге тағайындады. Олардың жұмысы мен ұсынымдары жаңа келісімді келіссөздер жүргізудің негізін құрады.

Strangway began his teaching career as an Assistant Professor of Geology at the University of Colorado between 1961 64. In 1965, he joined M. I. T for three years as both an Assistant Professor of Geophysics and Researcher. In 1970, he joined NASA as the Chief of the Geophysics Branch and was responsible for the geophysical aspects of the Apollo missions. In 1972, he was awarded the NASA Exceptional Scientific Achievement Medal for his scientific contribution to NASA. As Chief of NASA's Geophysics Branch, David Strangway designed lunar experiments for Apollo astronauts and also was involved in the examination of returned Moon rocks that contributed to the further knowledge of the Solar System. Strangway is the author or co author of more than 165 research papers, including results of lunar sample studies and experiments. Strangway's research focused extensively on magnetic studies and electromagnetic sounding, both terrestrially for exploration and mapping and in lunar mapping and exploration. Since 1971 he has served on a great number of scientific and academic committees on behalf of governmental or private sector organizations. In 1973 he served as the director of the Lunar Science Institute (later renamed the Lunar and Planetary Institute in 1977). He was a vice president at the University of Toronto and the chairman of its Geology Department from 1973 to 1983. Upon the retirement of James Ham in 1983, Strangway was appointed the acting president of the University of Toronto. He was elevated to become the University's eleventh President after the designated successor, Donald Forster, suddenly died of a heart attack in August of that year. From 1985 to 1997, he was the tenth President of the University of British Columbia. He provided the direction and impetus that enabled the large, publicly funded University of British Columbia to achieve world class status during his 12 years as President. This was enhanced by leading what was at the time, Canada's largest fund raising campaign and by creating UBC Real Estate Corp. to develop market housing. From 1998 to 2004, Strangway was the President and Chief Executive Officer of the Canada Foundation for Innovation, an independent corporation created by the Government of Canada to fund research infrastructure. This autonomous, Ottawa based organization was founded in 1997 to fund and revitalize national research infrastructure programs that would enable Canadian Universities, Colleges and Research Hospitals to carry out across the board scientific and technological projects of benefit to all Canadians. Of CFI's capital investment budget of $3.65 billion, more than $2.7 billion was invested during Strangway's six year tenure – effectively stemming the loss of Canadian researchers to other countries. It was during this time that he played a key role in helping the Canadian government to create the Canada Research Chairs. This program, funded at the level of $300m a year, has created 2000 new positions in Canadian Universities. Strangway retired from CFI 31 March 2004 in order to devote his full attention to Quest University Canada during the important construction and start up phases of its development. In 1997, he was appointed by Canadian Prime Minister Jean Chretien to join with William Ruckelshaus, an appointee of the President of the U. S., to study the Pacific Salmon controversy between the two countries. Their work and recommendations formed the basis for negotiation of a new agreement.

Өлім

2016 жылы 13 желтоқсанда қайтыс болды.

Құрметтер

1984 жылы Странгуэй геологиялық еңбектері үшін Логан медалімен марапатталды. Бұл сыйлық – Канада геологиялық қауымдастығының ең жоғары наградасы. 1987 жылы ол Канада геофизикалық одағынан J. Тузо Уилсон медалін алды. 1996 жылы ол "халықаралық деңгейде көрнекті ғалым және жоғары академиялық басшы ретінде құрметке ие болғаны" үшін Канада орденінің офицері аталды. 2009 жылы оған Геофизикалық зерттеулер қоғамының ең жоғары наградасы – Морис Юинг медалі табысталды.