Кіріспе

Оңтүстік Африкадағы шарап жасау

Оңтүстік Африка шарабының тарихы 1659 жылға дейін жетеді, алғашқы бөтелкесін оның негізін қалаушысы және губернаторы Ян ван Рибек Кейптаунда жасаған. Халықаралық нарықтарға қол жеткізу Оңтүстік Африка шарап нарығына жаңа инвестициялар тартуға мүмкіндік берді. Өндіріс Кейптаун маңында шоғырланған және негізінен Батыс Кейп провинциясында орналасқан, маңызды жүзімзарлар мен өндіріс орталықтары Констанция, Паарл, Стелленбош және Ворчестерде орналасқан. 1973 жылы енгізілген, өндіріс аймақтары, аудандар және округтердің иерархиясы бар "Шығу тегі" (WO) жүйесінде шамамен 60 атау бар. WO шараптарында тек белгілі бір өңірден алынған жүзім болуы керек. "Бір жүзімдік" шараптары 6 гектардан кішірек анықталған аумақтан шығуы тиіс. "Малдық шарап" көршілес шаруашылықтардан да болуы мүмкін, егер олар бірлесіп өндірілсе және шарап сол жерде жасалса. "Округ" – ерекше топырақ типіне немесе климатқа ие аймақ, ол шамамен еуропалық атауға балама болып табылады.

Тарих

Оңтүстік Африка шарап өнеркәсібінің тамыры Голландиялық Шығыс Үндістан компаниясының саяхаттарына байланысты, олар қазіргі Кейптаун орналасқан жерде жабдықтау бекетін құрды. Голландтық хирург, Ян ван Рибек, бекетті басқару және шарап пен жүзім өндіру үшін жүзімдіктер отырғызу міндетіне тағайындалды. Бұл Үндістан мен Шығысқа қарай дәмдеуіштер жолымен жүретін теңізшілер арасында кездесетін қырықпай аурудың алдын алу мақсатында жасалды. Бірінші егін 1652 жылы қоныстанғаннан кейін жеті жыл өткен соң, 1659 жылдың 2 ақпанында жиналды (Ван Рибек журналында көрсетілгендей). Ван Рибек орнына Жақсы Үміт мүйісінің губернаторы болған Саймон ван дер Стел аймақтағы жүзім шаруашылығының сапасын жақсартуға ұмтылды. 1685 жылы ол Кейптауннан тыс жерде үлкен меншікті сатып алып, Констанция шарап шаруашылығын құрды. Ван дер Стел қайтыс болғаннан кейін, меншік тоқырап қалды, бірақ 1778 жылы Хендрик Клоте сатып алғанда қайта жанданды. Көптеген өсірушілер шарап жасаудан бас тартып, оның орнына өсіп келе жатқан страустың қауырсыны өндірісін қамтамасыз ету үшін бау-бақшалар мен люцерна екті. Жүзімдіктерді қайта отырғызуға мүмкіндік алғандар Цинсаут сияқты жоғары өнім беретін жүзім сорттарын таңдады. 1900 жылдардың басында 80 миллионнан астам жүзім бұталары қайта отырғызылды, нәтижесінде шараптың көптігі пайда болды. Кейбір өндірушілер сатылмаған шарапты жергілікті өзендер мен ағыстарға құйып тастады. Сұраныс пен ұсыныс арасындағы теңгерімсіздік бағаның төмендеуіне әкелді, бұл Оңтүстік Африка үкіметін 1918 жылы Koöperatieve Wijnbouwers Vereniging van Zuid Afrika Bpkt (KWV) құруға қаржы жұмсауға итермеледі. Кооператив ретінде басталып, КВВ тез арада күш пен беделге ие болды, соңында бүкіл Оңтүстік Африка шарап өнеркәсібі үшін саясатты және бағаны белгіледі. Шараптың артық өндірісімен күресу үшін КВВ өнімділікті шектеді және бренди мен күшті шараптарды өндіруге ынталандыратын ең төменгі бағаларды белгіледі. Апартеид жүйесіне қарсы тұрған Ntsiki Biyela және Paul Siguqa сияқты бірнеше қара кәсіпкерлер шарап жасау саласында көзге түсті.

Климат және география

Оңтүстік Африка Африка құрлығының төңірегінде орналасқан, шарап өсіретін көптеген аймақтар Атлант және Үнді мұхиттарының жағалауына жақын орналасқан. Бұл аймақтардағы климат көбінесе Жерорта теңізі климатына ұқсас, күшті күн сәулесімен және құрғақ ыстықпен сипатталады. Қыстары суық және ылғалды, ал биік таулы жерлерде қар жаууы мүмкін. Көктемгі аяздың қаупі аз, көптеген шарап өсіретін аймақтар қараша мен сәуір аралығында жылы өсу маусымын бастан кешіреді. Жылдық жауын-шашынның басым бөлігі қыс айларында жауады, мөлшері Кляйн Кару сияқты жартылай шөлді аймақтарда аз, ал Вурчестер тауларына жақын жерлерде көп болады. «Кейп Доктор» деп аталатын күшті жел ағыны Кейп аймағындағы шарап өсіретін аймақтарға күшті желдер әкеледі. Бұл жел әртүрлі саңырауқұлақтық және көңілдік жүзім ауруларының қаупін азайтуға және ылғалдылықты реттеуге көмектеседі, бірақ қорғалмаған жүзімдерге зиян келтіруі мүмкін.

Статистика

Оңтүстік Африка әлемдегі сегізінші ірі шарап өндіруші ел және әлемдегі шараптың алтыншы ірі экспорттаушысы. Оңтүстік Африка жыл сайын 10,3 миллиард ранд (шамамен 600 миллион АҚШ доллары) сомасына шарап экспорттайды. 2022 жылы 2613 шарап өсіруші 536 шарап зауыты үшін 90 512 гектар жерге шарап жүзімі екті, ал бұл сала 269 096 адамды жұмыспен қамтыды. Ел жыл сайын 1,13 миллиард литр шарап өндіреді, оның 81%-ы ішкі тұтынуға жұмсалады. 2019 жылы шарап өнеркәсібі ұлттық экономикаға 55 миллиард ранд үлес қосты.

Шығу тегі

1973 жылы жасалған «Түпнұсқадағы шарап» (WO) бағдарламасы Оңтүстік Африканың шарап аймақтарын қалай анықтауға және оларды шарап этикеткаларында қалай көрсетуге болатынын заңмен реттейді. WO-ның кейбір ережелері француздың Appellation d'Origine Contrôlée (AOC) жүйесінен алынғанмен, WO ең алдымен этикеткадағы ақпараттың дұрыстығына баса назар аударады және рұқсат етілген сорттар, жүзімді тіреу тәсілдері, суару және жиналған өнімнің мөлшері сияқты шарап аймақтарына қосымша талаптар қоймайды. WO жүйесіндегі шарап аймақтары төрт санаттың біріне жатады: ең ірі және жалпыламасы – географиялық бірліктер (мысалы, Батыс Кап аймағы), олар кішірек, бірақ белгілі бір деңгейде анықталған аймақтарды (мысалы, Оверберг), содан кейін аудандарды (мысалы, Уокер Бэй) және соңында округтерді (мысалы, Эльгин) қамтиды. Шығыс Кейп провинциясы Оңтүстік Африканың ең жаңа шарап аймағы болып табылады. Географиялық бірліктер, аймақтар және аудандар көбінесе әкімшілік шекаралармен белгіленсе, округтер – бірегей терруар ерекшеліктерімен ең нақты анықталатын тектік атау болып табылады.

Стелленбош

Стелленбош ауданы – Оңтүстік Африкадағы Констанциядан кейінгі екінші ең көне шарап өсіретін аймақ және елдің жылдық шарап өндірісінің шамамен 14% құрайды. 1679 жылы алғаш рет отырғызылған Стелленбош, Кейптаунның шығысында орналасқан. Аймақ Хелдерберг, Симонсберг және Стелленбош тауларымен қоршалған және жақын орналасқан Фальс-Бейден климаттық әсерлерге ұшырайды. Бұл шығанақ климатты жұмсартады және жазғы өсу маусымындағы орташа температураны Бордодан сәл ғана жоғары, шамамен бірдей деңгейде ұстайды. Жүзімдік топырақтары тауларға жақын төбелердегі ыдыраған граниттен бастап, өзендерге жақын аңғарлардағы құмды, аллювиалды сазға дейін әртүрлі.

Франшхок аңғары

Франшхук аңғары өздерімен бірге туған Франциядан шарап жасау дәстүрлері мен білімін әкелген гугенот қоныс салушылармен құрылған. Ауданда биік орналасқан жүзімдіктер бар, олар толық дәмі бар, байқыланатын қышқылдығы жоғары ақ шараптар өндіреді. Квазулу-Наталдың дамып келе жатқан шарап өсіру аймағында жақсы өсіп жатқан қазіргі сорттар: Совиньон Бланк, Пинотаж, Пино Нуар және Шардоне. Жылы жаздық температураға ие болғандықтан, бұл аймақта Оңтүстік Африканың ең салқын жүзімдіктері орналасқан. Ронни мен Джанет Вехорнның пионерлік еңбегінің арқасында Шығыс Кейп те көп ұзамай дамыды. 2009 жылы Harrison Hope Wine Estate Оңтүстік Африканың Шығыс Кейп провинциясындағы алғашқы шарап шаруашылығы ретінде тіркелді. Шарап шаруашылығы тағы да тарих жасады, 2009 жылғы Мерло Шығыс Кейп аймағында өндірілген алғашқы сертификатталған шарап болып табылады. Аматола тауларында орналасқан бұл аймақта жаз айларында жоғары температура және төмен ылғалдылық байқалады. Өкінішке орай, кешкі аяз, бұрқасын, жазғы жаңбыр және дуикер шарап жүзімі үшін ең қиын жағдайларды тудырады. Бұл аймақта өсірілетін жүзім сорттары: Шардоне, Мерло, Петит Вердо, Пинотаж, Совиньон Бланк және Шираз.