Кіріспе

Қытай дипломаты Чай Цземин (1916 жылғы қазан – 2010 жылғы 7 маусым) – қытай дипломаты және 1979 жылы Қытай-АҚШ қарым-қатынасы нормализацияланғаннан кейін АҚШ-тағы Қытай Халық Республикасының алғашқы елшісі.

Ерте өмір

Чай Цземин 1916 жылы қазанда Шаньси провинциясының Вэньси қаласында қарапайым отбасында дүниеге келген. Ол мектепті бітіргеннен кейін саяси белсенділікке түсіп, Қытай Коммунистік партиясына қосылды. Чайдың дипломатиялық мансабы 1960 жылы желтоқсанда Қытай Сыртқы істер министрлігіне кіргеннен кейін басталды. 1961 жылы Қытайдың Венгриядағы, 1964 жылы Гвинеядағы және 1970 жылы Египеттегі елшісі болып тағайындалды. 1975 жылы Қытай мен Таиланд дипломатиялық қарым-қатынас орнатты, және Чай Таиландтағы Қытайдың алғашқы елшісі болды. Таиландтағы екі жарым жылдық қызметі барысында ол екі жалпы сайлауға, үш мемлекеттік төңкеріске, төрт түрлі премьер-министрге және бес түрлі үкіметке куә болды. Мұндай жағдайларда жұмыс істеу оған үлкен қиындық тудырды, сондықтан Таиланд патшасы оған дипломатиялық жетістіктері үшін Ақ пил орденімен марапаттады. 1978 жылдың жазында Қытай мен АҚШ екі ел арасындағы қарым-қатынасты қалыпқа келтіру бойынша келіссөздерді бастады, және Чай Цземин Вашингтондағы Қытай Халық Республикасының Байланыс кеңсесінің (ҚХРБК) директоры лауазымын иеленіп, келіссөздерге қатысты. 1978 жылдың соңында Қытай мен АҚШ 1979 жылдың 1 қаңтарында ресми қарым-қатынас орнататыны, елшіліктер ашып, бір-бірінің елдеріне елшілерді тағайындайтыны туралы келісімге келді. Осылайша Чай Қытай Халық Республикасы құрылғаннан кейін отыз жыл өткен соң АҚШ-тағы Қытайдың алғашқы елшісі атанды. 1981 жылдың күзінде Мичиган мемлекеттік университеті Чайға Қытай-АҚШ қатынастарына қосқан үлесі үшін құрметті заң докторы дәрежесін берді. 1983 жылы Чай Цземин елші лауазымынан қалып, Қытай Сыртқы істер қоғамының директордың орынбасары болып тағайындалды және содан бері үш рет Қытай Халық Саяси Кеңес Конференциясының мүшесі болды. 1990 жылдардың басында Чай Қытай Сыртқы істер қоғамындағы лауазымынан кетіп, кейін бірнеше қоғамдар мен ұйымдардың директоры және кеңесшісі болды.