Парантака II: Чола әулетінің қайта құрушысы және соғыс жолбасшысы
Parantaka II
Парантака II Чола (958-973 жж.) – көрнекті әсем ханшайым, Чола әулетінің билеушісі. Пандьялар мен Цейлонды жеңіп, Тондаимандаламды қайтарды. Чола тарихы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Парантака II (958 – 973 ж.б.) – Чола императоры. Ол Сундара Чола деп те белгілі, себебі ол еркек сұлулығының үлгісі саналды. Ол Аринджая Чола мен Ваидумба әулетінен шыққан ханшайым Кальянидің ұлы. Парантака II, Гандарадития Чоланың (Аринджая Чоланың үлкен ағасы) ұлы Мадурантака Уттама Чола тірі болғанына қарамастан, Чола тағына отырды, және ол Чола тағына тең, тіпті одан да лайықты болды. Парантака Сундара Чола билік еткен кезеңде Пандиялар мен Цейлонды жеңіп, содан кейін Раштракуталардан Тондаймандаламды қайтарып алды. Парантака II патша болған кезде Чола мемлекеті кішкентай княздыққа дейін азайды. Оңтүстіктегі Пандиялар өркендеп, Чола әскерлерін жеңіп, ата-бабаларының жерлерін басып алды. Парантака II билік еткен жылдары Чола империясының табысқа жетуіне негіз салынды. Солтүстіктегі бірнеше аймақ қайтадан иеленді. Пандия билеушісі Вира Пандия жеңіліп, Мадурай алынды. Шри-Ланканы басып алуға экспедиция ұйымдастырылды, бірақ ол сәтті аяқталмады. Парантака II Раштракуталарға қарсы соғыс жүргізіп, Тондаимандаламды қайтарып алды.
Parantaka II (r. 958 – 973 CE) was a Chola emperor. He is also known as Sundara Chola as he was considered an epitome of male beauty. He was the son of Arinjaya Chola and queen Kalyani, a princess of Vaidumba family. Parantaka II ascended the Chola throne despite the fact that his cousin Madurantaka Uttama Chola, the son of Gandaraditya Chola (the elder brother of Arinjaya Chola) was alive and he had equal if not more claim to the Chola throne. During his reign, Parantaka Sundara Chola defeated the Pandyas and Ceylon and then recaptured the Tondaimandalam from Rashtrakutas. When Parantaka II became king, the Chola kingdom had shrunk to the size of a small principality. The Pandyas in the south had revived their fortunes and had defeated the Chola armies and occupied their ancestral lands. During Parantaka II's reign, the foundations were laid for the success of the Chola Empire a generation later. A few territories in the north were recovered. The Pandyan ruler Vira Pandya was defeated and Madurai was taken. An expedition was made to gain control of Sri Lanka but it was not successful. Parantaka II waged war against Rashtrakutas and successfully regained Tondaimandalam.
Ерте өмір
Анбил тақташаларына сәйкес Аринджаяның орнын ұлы басқан. Билікке келген соң Сундар Чола, басқаша айтқанда Парантака II, алдымен оңтүстікке қарай назарын аударып, Пандйа елдерінде Чола үстемдігін қайта орнатуға тырысқан Гандарадитьяның әрекетін тойтарған Вира Пандияға қарсы шара қолданды.
According to the Anbil plates Arinjaya was succeeded by his son. After coming to power Sundara Chola aka Parantaka II first directed his attention to the south against Vira Pandya, who had repulsed Gandaraditya's attempt to restore Chola supremacy in the Pandya country.
Пандия соғысы
Патша болғаннан кейін Пәрантака II-нің назары оңтүстіктегі Пандиялардың күшейіп келе жатқан күшіне аударды. Вира Пандия, Гандарадитьяның Пандия патшалығында Чолалардың үстемдігін қайта орнату әрекеттерін тойтарыс бергеннен кейін, тәуелсіз билік жүргізіп отырды. Шабуылдаған Чола әскері Пандиялармен Чевурда шайқасты. Лейден мыс жазуларында осы соғыс туралы «Пәрантака II қан өзенін ағызды» делінген. Басқа жазуларда Пәрантака мен оның жас ұлы Адитья Карикалан (сондай-ақ Адитья II деп те аталады) Вира Пандияны жеңіп, оны шайқас алаңының төңірегіндегі тауларға қашуға мәжбүр еткені айтылады. «Он екі жасында» шайқасқа қатысқан, батылдығымен «өте Абымануйға» татыс жас ұл Адитья, «әскери оқуларда» болғандай, майданда да өзін оңай ұстағаны үшін мақталады. Сондай-ақ, Адитья Карикалан Вира Пандияны осы шайқаста өлтірген болуы мүмкін. Адитьяның жазуларында «Вира Пандияның басын алған Адитья Карикалан» деген лақап қолданылады. Чевур шайқасынан кейін Пәрантака II әскері Пандия еліне шабуылын жалғастырды. Пандия патшасы Сингала патшасы IV Махинданы өзінің одақтасы етіп алды, ал Ланка әскері Пандия армиясын шайқаста қолдады (шамамен 959 ж.). Пәрантака II әскері бұл қолдауды жою үшін Ланкаға да шабуыл жасады. Чола мақтаушылары осы одақтың ерекше зұлымдығын «Кали дәуірінің зұлым күші, патша тарапынан түгелдей тамырымен жойылды» деп атап көрсетеді. Пандиялар сияқты патшалық белгілерді – балық белгісін, тақты, қымбат тастармен әшекейленген тәжді және ежелгі інжу-маржанды алқаны тартып алып, бұрынғы патшалықтарды мойындамау рәсімі ретінде Пәрантака II іс-қимыл жасады. Сундара Чола өзін Мадурайконда Раджакесари деп атады, яғни Пандияларға қарсы жеңісін еске алу үшін Мадурайды және Мадурантаканы (Мадурайды жойған) бағындырған патшалық арыстан. Чола әскері шайқасты жеңіп алғанмен, соғыс әлі аяқталған жоқ. Пәрантака II Пандия жерлерінде Чола билігін қайта орнатуға қол жеткізе алмады.
Immediately after becoming king, Parantaka II's attention was directed towards the growing strength of the Pandyas in the south. Vira Pandya, having repulsed Gandaraditya's attempts to restore Chola supremacy in the Pandyan kingdom, was ruling as an independent potentate. The invading Chola army met the Pandyas at Chevur. The Leyden copperplate inscriptions tell us in that war, "Parantaka II caused rivers of blood to flow". Other inscriptions mention that Parantaka and his young son, Aditya Karikalan (also referred to as Aditha II) defeated Vira Pandya and made him flee to the hills surrounding the battlefield. The young son Aditha, who took to the battlefield at the age of "twelve" and who was a "very abhimanyu" in valour, is profusely praised for having conducted himself in battlefield with as much ease as he was at "military training sessions". It is also possible that Aditya Karikalan killed Vira Pandya in that battle. Aditha's inscriptions use the epithet "Vira Pandyan Thalai Konda Adithha Karikalan" " took the head of Vira Pandya". After the battle of Chevur, Parantaka II's armies continued their thrust into the Pandya country. The Pandya king had the Sinhalese king Mahinda IV as his ally and the Lankan troops supported the Pandya army in the battlefield c. 959 CE. Parantaka II's armies also invaded Lanka to neutralise this support. The especially wicked nature of this coalition is noted by chola panegyrists to be "wicked force of age of kali, that were duly uprooted by the king.". As a procedure for de recognizing the rogue kingdoms Parantaka II also seized the royal insignia of pandyans like fish emblem, throne, gem studded crown and ancient pearl necklace. Sundara Chola called himself Maduraikonda Rajakesari, that is the Royal Lion who took Madurai and Madhurantaka (destroyer of Madurai) in order to commemorate his victories over the Pandyas. Although the Chola armies won the battle, the war was still not won. Parantaka II did not succeed in re establishing the Chola power over the Pandya lands.
Раштракутасқа қарсы жеңіске жету (Тондаймандаламды қайтару)
Парантака II кейін Раштракуталарға қарсы соғысына күш салды. Кейбір құжаттарда соғыс кезінде 98 велайкара бөлімінің біріне қарасты Чола командирінің көрнекті әскери шеберлігі мен батылдығы туралы қызықты деректер келтірілген. Тиллаидегі құдайдың құлшыны болған, соғыста "нағыз Муруган" сияқты көзге түскен бұл қолбасшы екі рет жаудың ірі жасақтарын дерлік жеке өзі талқандап, олардың жеңілісіне себеп болған. Осы Декан соғыстарында даңққа ие болған қолбасшы, соңында құдайдың қалауымен әскери киімін шешіп, Тиррувоттриюрда әулие болып, онда Сейва Сиддхантасы бойынша құнды еңбектер жазып, құдайдың мәңгілік тынысын тапқаннан кейін Оттриур Атикалар деген атқа ие болды.
Parantaka II next concentrated in his war against Rashtrakutas. Some documents provide an interesting account of military acumen and gallantry exhibited during the war by a certain chola commander belonging to one of the 98 divisions of troop velaikkaras. The commander who is praised to be a devotee at feet of lord at thillai and who was "a very murugan at war", is credited to have on two occasions almost singlehandedly pulverized big battalions of the enemy thereby causing their defeat. This commander who is glorified in these deccan wars is at the instance of lord finally given up his uniform to become a saint at tirruvottriyur and take the name ottriyur atikalar there upon producing some very good works on saiva siddantam prior to attaining lord's beatitude.
Шри-Ланка экспедициясы
Сундар Чола Парантака Шри-Ланкадағы сингал билеушісіне қарсы соғыс жүргізді. Бұл жорыққа оның көптеген генералдары мен туысы Ирукквель басшысы Парантака Сириявелар жетекшілік етті. Парантака Цейлонға жаңа шабуыл жасап, Удаяның әскерін жеңіп, елді тонады. Бірақ Удая пандьялық тәж-киімдерімен бірге оңтүстікке қарай Рохананың шұрайлы жерлеріне қарай шегінді; ал көңілі толмаған Чола әскерлері оларды ала алмастан қайтуға мәжбүр болды. Дегенмен, бұл жорық Чолалар үшін сәтті аяқталмады.
Sundara Chola Parantaka also waged war against the Sinhala ruler in Sri Lanka. The expedition was led by many of his generals and his relative the Irukkuvel chief Parantaka Siriyavelar. Parāntaka was launching a new invasion of Ceylon, defeating Udaya's forces, and pillaging the countryside. But Udaya retreated southward with the Pandyan regalia into the wilds of Rohaņa; and the frustrated Chola forces had to depart without them. However this expedition did not end well for the Cholas.
Адития ІІІ-нің (Карикаланың) өлтірілуі
Парантака II-нің соңғы күндері жеке трагедиямен көлеңкеленген сияқты, өйткені оның ұлы және паракеси Адития II бір топ қастандық жасаушылардың қолынан қаза тапты. Удаяркуди жазуында, Бхаратан, әлде Вьяжа Гаджамаллан жасаған, қастандыққа жауапты деп Соман, Равидасан, әлде Панчаван Брахмадиражан және Парамесваранан, әлде Ирумуди Чола Брахмадиражан аталған. 1971 жылы Р. В. Шринивасан болжам жасаған, соның пікірінше, Раджараджа I және оның қарындасы Кундавай осы өлтіруге жауапты болған. Дегенмен, осы мәлімдемені қолдайтын ешқандай физикалық дәлелдерге дейін табылған жоқ.
Parantaka II's last days appear to have been clouded by a personal tragedy, as his son and parakesi Aditya II was assassinated by a group of conspirators. The Udayarkudi inscription, made by one Bharathan alias Vyazha Gajamallan, names Soman, Ravidasan alias Panchavan Brahmadirajan and Paramesvaran alias Irumudi Chola Brahmadirajan as the conspirators/traitors responsible for the assassination. There is also a conjecture by one R. V. Srinivasan made in 1971 that Rajaraja I and his sister Kundavai were responsible for the killing. However, no physical evidence to support this claim has been found to date.
Ұттаманың көтерілуі
Адития II-нің қазасынан кейін, Уттама II Парантака II-ні оны мұрагер етіп тағайындауға мәжбүрлеген сияқты. Парантака II-нің екінші ұлы Арулможиварман (немесе I Раджараджа) азаматтық соғыстың алдын алуға тырысып, наразылық білдірмеді. Көрініп тұрғанындай, келісімнің бір бөлігі Уттама таққа отыру үшін, оның балалары емес, Арулможиварманның одан кейін таққа отыруына келісуі керек еді. Тирувалангаду мыс жазуында Мадхурантака Уттама Чола Арулможиді мұрагер деп жариялағаны айтылған.
After the assassination of Aditya II, it seems that Uttama forced Parantaka II to make him the heir apparent. Arulmozhivarman (or Rajaraja I), Parantaka II's second son did not protest, anxious to avoid a civil war. It was apparently part of the compromise that Uttama was to succeed the throne only if he accepted to be succeeded, not by his own children but by Arulmozhivarman. The Thiruvalangadu copperplate inscription states that Madhurantaka Uttama Chola made Arulmozhi the heir apparent.
Парантака II-нің өлімі мен мұрасы
Парантака II, жеке трагедиядан жүрегі ауырып, шамамен 980 жылы Канчипурамдағы алтын сарайда қайтыс болды. Одан кейін ол "Пон малигай тунжина тевар" – "алтын сарайда қайтыс болған патша" деп аталды. Парантака II Чола әулетінің кәсіби және демократиялық басқару дәстүрін жалғастырды. Бұл туралы оның және оның әйгілі ұлы Адития II-нің көптеген жазбаларынан білуге болады, онда университеттерде, кеңестерде, әскери және теңіз күштерінде жүргізілген кәсіби реформалар сипатталған. Парантака басқару кеңесшілерінен үлкен қолдау алды. Оның жазбаларынан белгілі болғандай, Анируддха Брахмарайан, Самаведаның Джайминия сутрасының ізбасары, "Аранкам өзенінің иесі Вишну Иесінің алдында қызмет ететін" және патшалық кеңеске кіретін адам, өзінің адал қызметі үшін марапатталды. Оның әйелдерінің бірі, Малаяман тайпасынан шыққан Ванаванмахадеви, патшаның қайтысынан кейін асыл адамдардың қарсылығына қарамастан, отқа секіріп өзіне қол жұмсады, ал оның бейнесі, болжам бойынша, оның қызы Кундавай Таңжавур ғибадатханасына орнатты. Тағы бір әйелі, Чера ханшайымы 1001 жылға дейін өмір сүрді. Парантака II билігі тұсында тамил әдебиеті дамыды. Тамил грамматикасы бойынша буддалық еңбек – Вирасолиям оны әдебиет пен буддизмді қолдаушы ретінде мақтайды. Бұл мақтау Чола монархтары мен буддистер арасындағы достық қарым-қатынасқа куәлік етеді.
Parantaka II, heart broken by the personal tragedy died in Kanchipuram at his golden palace (c. 980 CE). He was thereafter known as "Pon maligai thunjina thevar" – "the king who died in the golden palace". Parantaka II continued the chola legacy of absolutely professional and democratic management. This is seen from many inscriptions of his and his illustrious son Aditya II, which describe reforms carried out professionally at universities, councils, military and navy. Parantaka was well supported by his management councillors. Thus we know from an inscription of his how a certain Aniruddha Brahmarayan who was a follower of jaiminiya sutra of samaveda(jaiminiya sutrattu aniruddha bhramarayar) and who was a "servitor at the feet of lord of river girt arankam(srirangam),i. e lord vishnu", who belonged to royal council being felicitated for selfless service. One of his queens, Vanavanmahadevi, a princess from the clan of Malaiyaman, committed suicide by jumping into the fire, in spite for serval oppositions by the noble men at the king's death and her image was perhaps installed at the Thanjavur Temple by her daughter Kundavai. Another queen, a Chera princess survived him until 1001 CE. During Parantaka II's reign, literature Tamil received encouragement. The Buddhist work on Tamil grammar, Virasoliyam eulogises him as a patron of letters and of Buddhism. The eulogy furnishes evidence for the friendly relationship between the Chola monarchs and the Buddhists.