Ижазу теңізі мен тасбақаларды сақтаған британдық белсендісі Джун Хеймофф

Кіріспе

June Haimoff (1922–2022) – ағылшын қоршаған ортаны қорғаушы, Түркияның Мугла провинциясындағы Далян қаласында тұрған. 1984–1988 жылдары ол және Дэвид Беллами, Лили Венизелос, Гюнтер Петер, Нергис Язған және Кит Корбет сияқты басқа да қоршаған ортаны қорғаушылар бірлесіп, жойылып бара жатқан логгерхед тасбақасының (Caretta caretta) мекен ету ортасы ретінде Ізтузу жағалауын сақтап қалу үшін сәтті науқан жүргізді. Бұл жағалау Түркия мен Жерорта теңізіндегі осы түрдің негізгі ұялау орындарының бірі болып табылады.

Өмірбаян

Джун Хаймофф Эссекс қаласында Джоан Кристин Фейри, Кристофер мен Мадлен Фейридің қызы болып дүниеге келді. Әкесі көрнекті мұнай инженері болғандықтан, отбасы жиі шетелде (мысалы, Уганда мен Иранда) тұрды. Ересек болған соң ол опера әншісі болу арманымен өмір сүрді және музыка, би және балет саласында білім алды. Шарль Хаймоффқа үйленгеннен кейін ол сурет салумен белсенді айналысып, Швейцарияның Гштад қаласында жеке сурет галереясын ашты. Джун Хаймофф 2022 жылғы 23 сәуірде Дальянда, 1987 жылдан бері тұрып келген жерінде көптеген органдарының жұмысы тоқтау себебінен қайтыс болды.

Қорғау науқаны

Ол 1975 жылы шілдеде Түркияның оңтүстік-батысына алғаш рет келді, бұл аймақ халықаралық туризмнің қалыпты бағыттарынан тыс болған кезде, Грекиядан сатып алынған "Бубулина" қайығымен сапар жасады. 1975 пен 1981 жылдар аралығында қайық саяхаттары барысында ол Ізтузу жағажайы мен Дальянда тоқтап тұрды, сондықтан жергілікті тұрғындар оны "Капитан Июнь" деп атады. 1984 жылы ол Дальяндағы өз баракасында (жағажайдағы киіз үйінде) қоныстанды. Жағажайды жаппай туризм үшін пайдалану жоспарлары анықталған кезде, ол IUCN Қызыл тізіміне енген бүркітмұрын тасбақаның көбею ортасы ретінде Ізтузу жағажайын сақтау үшін науқан бастады. 1987 жылдың сәуірінде "Каунос Бич Отель" деп аталған 1800 орындық қонақ үй кешенінің құрылысы басталды. Бұл дүниежүзілік наразылыққа ұласты. IUCN, Greenpeace, Дүниежүзілік жабайы табиғат қоры және Франкфурт зоологиялық қоғамы наразылық білдірді. Әсіресе, бұрынғы Германия Федеративтік Республикасында бұл құрылыс үлкен резонанс тудырды, себебі неміс DEG (Deutsche Finanzierungsgesellschaft für Beteiligungen in Entwicklungsländern) дамуға көмек көрсету сылтауымен мемлекеттік қаражаттың 5 миллион еуроға бағалы сомасын жұмсауды көздеді. Жун Хаймофф WWF-ке жүгінді, нәтижесінде сол кездегі президент болған принц Филипп Түркия премьер-министрі Тургут Өзалдан экологиялық салдарын бағалау нәтижелерін күтіп, мораторий жариялауды сұрады. Осы уақыт аралығында Германия Федеративтік үкіметі DEG-ге "Каунос Бич Отель" құрылысына дамуға көмек ақшасын инвестициялауға тыйым салды. 1987 жылдың қыркүйегінде жоба тоқтатылды, ал 1988 жылы түрік үкіметі жағажайда болашақта құрылыс салуға тыйым салды. Кёйджегиз-Дальян аймағы осыдан кейін Ерекше қоршаған ортаны қорғау аймағы (ЭҚҚА) мәртебесін алды. Содан кейін Жун Хаймофф өзінің күшін осы аймақты сақтауға және тасбақалардың тағдырына халықаралық назар аударуға арнады. Ол 1997 жылы алғаш рет жарық көрген "Капитан Жун және тасбақалар" атты кітабында осы күрестің және тасбақалардың сақталуына қол жеткізудің жолын баяндады. 2002 жылы жарық көрген екінші басылымы, бұл жолы "Капитан Жун және Дальян тасбақалары" деп аталды, жаңа пролог, екі қосымша тарау, оқиғаны жаңарту және көрсеткіштер қосылды. Соңғы кезде Жун Хаймофф өз жұмысын кеңейтіп, табиғатты қорғаумен, әсіресе Кёйджегиз-Дальян ЭҚҚА-ның бірегей флорасы мен фаунасымен айналысты. Ол әсіресе жұмсақ қабықты Нил тасбақасын және бұл аймаққа тән тағы бір эндемикалық түр – шығыс Sweetgum ағаштарын (Liquidambar orientalis) қорғауға ерекше мән берді.

She visited southwestern Turkey for the first time in July 1975, when the region was still outside the usual tracks of international tourism, by means of a boat (Bouboulina) purchased in Greece. Between 1975 and 1981 she occasionally stopped at İztuzu Beach and Dalyan on her boat trips and was therefore called "Kaptan June" (Captain June) by the locals. In 1984 she settled in Dalyan in her own baraka (beach hut) on İztuzu Beach. When it became clear that there were plans to exploit the beach for mass tourism, she started a campaign to preserve İztuzu Beach as a breeding habitat for the loggerhead turtle, which is on the IUCN Red List. In April 1987 building started on an 1800 bed hotel complex by the name of Kaunos Beach Hotel. This caused a storm of protests world wide. There were protests from the IUCN, Greenpeace, the World Wildlife Fund and the Zoologische Gesellschaft Frankfurt. Particularly in the former Federal Republic of Germany the building caused a major uproar, because the German DEG (Deutsche Finanzierungsgesellschaft für Beteiligungen in Entwicklungsländern) wanted to use an amount equivalent to 5 million euros from public means under the pretense of development aid. June Haimoff approached the WWF and consequently Prince Philip—then President—asked the Turkish Prime Minister Turgut Özal for a moratorium, while awaiting the outcome of an Environmental Impact Assessment. In the meantime the German Federal Government had forbidden DEG to invest development aid money for the building of the Kaunos Beach Hotel. The project was stopped in September 1987 and in 1988 the Turkish government decided to forbid future building at the beach. The Köyceğiz Dalyan region then obtained the status of Special Environmental Protection Area (SEPA). Afterwards, June Haimoff dedicated her efforts to assure conservation of the site as well as for attracting international attention to the fate of the turtles ". She herself related the struggle and the victory for the preservation of the turtle species in her book titled "Kaptan June and the Turtles" published for the first time in 1997. A second edition published in 2002 and titled, this time, "Kaptan June and the Dalyan Turtles", featuring a new prologue, two additional chapters, bringing the story up to date, and an index. Lately June Haimoff pursued her efforts in a wider frame, and was also concerned with the preservation of the nature in a more general sense with focus on the unique flora and fauna of the Köyceğiz Dalyan Special Environmental Protection Area. She was particularly concerned for the protection of the soft shelled Nile Turtle and the Oriental Sweetgum trees (Liquidambar orientalis), another endemic species proper to the region.

Қайыңдарды қорғау қоры

2009 жылы маусым айында Жун Хаймофф түрік азаматтығын алу үшін емтихан тапсырды, мақсаты – логгерхед тасбақасының мекендеу ортасын қорғауға арналған қор құру еді. Каптан Джун теңіз тасбақасын қорғау қоры 2011 жылдың ақпанында ресми түрде құрылды және оның ақпараттық орталығы мен мұражайы Каптан Джунның үйінде орналасқан. Бұл үй жағалаудың шағын автобус тоқтағы жағында, 1987 жылдың сәуірінде Каунос теңіз қонақүйінің құрылысы басталған жерге қарайтын жерде орналасқан. Оның еңбегі 2011 жылғы Ұлыбританияның Жаңа жылдық құрмет көрсету тізімінде Королева Елизавета II тарапынан мойындалды. Жун Хаймофф өмірінің соңына дейін Дальянда "Бейбіт патшалық" деп аталатын дәстүрлі түрік үйінде тұрды. Ол өте белсенді өмір сүрді, көптеген достарының қолдауына ие болды және көптеген итттері мен мысықтарымен қоршалған күйде өтті.