Кіріспе
Қалдықтарды уақытша сақтауға арналған контейнер – металл немесе пластиктен жасалған, қоқыс, күйбе, қоқыс жәшігі, немесе қақпақталған қоқыс сақтағыш сияқты түрлі атаулармен танылатын ыдыс. "Қоқыс", "сауыт" және "құмыра" сөздері британдық ағылшын тілінде жиі қолданылады, ал "қоқыс" және "қақпақ" американдық ағылшын тілінде көбірек таралған. "Қалдық" термині нақтырақ айтқанда тамақ қалдықтарын немесе жалпы қалалық қатты қалдықтарды білдіруі мүмкін.
A waste container, also known as a dustbin, rubbish bin, trash can, and garbage can, among other names, is a type of container intended to store waste that is usually made out of metal or plastic. The words "rubbish", "basket" and "bin" are more common in British English usage; "trash" and "can" are more common in American English usage. "Garbage" may refer to food waste specifically (when distinguished from "trash") or to municipal solid waste in general.
Үлгілер
Қоқыс контейнерлері әдетте болаттан немесе пластиктен (көбінесе полиэтиленнен) жасалады, бірақ кейбіреулері ағаштан немесе бикеден жасалуы мүмкін. Педальды қоқыс жәшігі – аяқ педалімен ашылатын қақпағы бар контейнер. Өнеркәсіптік инженер және тиімділік сарапшысы Лилиан Моллер Гилбрет 1920 жылдары ас үй қалдықтарын тастау үшін педальды қоқыс жәшігін ойлап тапты. Аяқ педалі пайдаланушыға қолмен тиместен қақпақты ашуға мүмкіндік береді. 2010 жылдары кейбір жәшіктерде инфрақызыл сенсорлы қақпақ сияқты автоматтандырылған механизмдер қолданыла бастады, ол батареямен жұмыс істейді және аяқ педалін пайдаланбай-ақ ашылады, бұл пайдаланушының жәшікке ешқандай түрде тиіспеуіне мүмкіндік береді. Бұл қоқыс жәшігі қақпақтарының қоқыспен бітелуіне кедерес жасайды. Мұндай жәшіктер көбінесе тот баспайтын болаттан жасалады. Кейбір үлгілерде әдемі хош иіс таратқышқа арналған кішкентай бөлімше де бар.
Француз тілі
Қалдықтарды сақтау контейнерлерін қамтитын заңнама алғаш рет Францияда 1883 жылы Эжен Пубельдің қол қойған префектуралық бұйрығында енгізілді, оның атынан француз тіліндегі қалдық контейнері сөзі шыққан. Бұл бұйрық Париждегі әрбір үйге қалдық жинауға арналған контейнерлерді ұсынуды және жинауды міндеттеді. Бұл контейнерлердің көлемі 80-120 литр аралығында болуы керек еді, сондай-ақ тұтқасы мен қақпағы болуы тиіс еді. Әрбір үйге қағаз бен мата сияқты қайта өңдеуге болатын талшықтардан, сондай-ақ керамика, шыны және ұлулар сияқты басқа да қайта пайдалануға болатын материалдардан қалдықтарды сұрыптау үшін үш контейнер бөлінуі керек еді.
Ағылшынша
Ұлыбританиядағы жергілікті билік органдарының "шаң, күл және қоқысты уақытша жинауға және жинап әкетуге арналған ыдыстарды" ұсыну және жинау жөніндегі жауапкершіліктерін белгілейтін заң алғаш рет 1875 жылғы Халық денсаулығы туралы заңда баяндалған. Дегенмен, бұл оларды міндетті түрде пайдалануды талап етпеді, оның орнына бұл қызметті ұсыну туралы шешімді жергілікті басқаруға қалдырды.
Үй шаруашылығынан жинақтау
Көптеген қалалар мен елді мекендерде үй қалдықтарын ғимараттардың сыртынан жүйелі түрде жинап алатын қоғамдық қалдықтарды жинау қызметі бар. Қалдықтар қоқыс тасығыш машинаға тиеліп, қоқыс полигонына, өртеу пешіне немесе ұсақтау орталығына тасымалданады. Кейбір аймақтарда әр үйдің әртүрлі түрдегі қоқысқа арналған бірнеше контейнері болады (әдетте олар түстермен белгіленеді), олардың қайта өңдеуге жарамдылығына қарай, қайта өңдеу орталығына жіберіледі. Көше бойындағы қалдықтарды жинау көбінесе әртүрлі конструкциядағы үлкен металл контейнерлер арқылы жүзеге асырылады, АҚШ-та олар көбінесе "dumpster" деп, ал Ұлыбританияда "skip" деп аталады. Дегенмен, "dumpster" мен "skip" контейнерлерінің функционалдығы біршама өзгеше: "skip" контейнері көлікке тиеліп тасымалдануға арналған, ал "dumpster" контейнерінің ішіндегісі тікелей қоқыс тасығыш машинаға төгіліп, контейнер өз орнында қалады. Бұған қоса, "Roll Off Dumpster" деп аталатын тағы бір контейнер түрі бар. Бұл типтің ерекшелігі – оның үлкен көлемдегі қалдықтарды оңай тасымалдауға және жоюға арналғандығы. "Roll Off Dumpster" контейнерлері жүк көлігіне орнатылып, арнайы механизм арқылы жүк көлігінен түсіріліп, қайта тиеуге мүмкіндік береді. Бұл мүмкіндік оларды құрылыс, жөндеу жұмыстары немесе көп мөлшерде қалдық пайда болатын ауқымды тазалау сияқты ірі жобалар үшін өте пайдалы етеді. Олар әртүрлі қажеттіліктерге сәйкес әртүрлі өлшемдерде болады және әдеттегі "dumpster" контейнерлерінен айырмашылығы, үлкен немесе бейбірпішін қалдықтарды тиеуді жеңілдету үшін ашық конструкцияда жасалған. Олардың жылдамдығы мен ауыр жүктерді көтеру қабілеті оларды ірі көлемдегі қалдықтарды басқарудың тиімді шешіміне айналдырады.
Қоғамдық жинақ
Қоғамдық орындар, мысалы саябақтар, көбінесе адамдарды қоқыс тастамауға ынталандыру арқылы әлеуметтік ортаны жақсарту үшін қоқыс жәшіктерімен жабдықталады. Ашық ауадағы немесе басқа да көп адам жүретін қоғамдық орындардағы мұндай жәшіктер ұрлыққа қарсы, вандализмді азайту және сыртқы түрін жақсарту үшін әдетте жерге немесе қабырғаға бекітіледі, кейде олар әдейі түрде көркем немесе тартымды етіп жасалады. Тығыз қалалық аймақтарда қоқыс жинағыштан төмен, жер астында сақталады. Көптегендері сұйықтықтың таралуын болдырмау үшін пластикалық немесе қағаз қаппен жабдықталады.
Метафоралар
"Қалдық" термині шешім қабылдаудың "Қалдық Моделі" деп аталатын үлгісіне де қолданылады. Бұл үлгі, шешімдердің қабылдануына үлкен белгісіздіктердің әсерін қарастырады, нәтижесінде алыстан қарағанда ақылға сыймайтын шешімдер туындауы мүмкін. Компьютерлік операциялық жүйелердің интерфейсінде "қалдық" метафорасы файлдарды жою үшін жылжытатын орын ретінде жиі қолданылады. Жұмыс орындарында қоқыс жәшігін эвфемизм ретінде "дөңгелек файл", "шеңбер файл" немесе "үстемешінің файлы" деп атауға болады. Құнды құжаттар тіктөртбұрышты мұрағатқа сақталынады, ал мақсатсыз хаттар мен басқа да құнды емес заттар көбінесе дөңгелек болып келетін қоқыс шелегіне "сақталады". "Қалдық" термині кейде таксономияда классификация мәселелерін тудыратын, формалды емес (көбінесе парафилетикалық) топтамаларды атау үшін қолданылады (мысалы, ұсынылған Insectivora (Құрлықашалар) отряды "қалдық таксоны" деп есептеледі, себебі ол басқа таксондарға толық сәйкес келмейтін кішкентай сүтқоректілерді біріктіреді), ал Нило-Сахара тілдер отбасы кейде "Гринбергтің қалдық себеті" деп аталады, өйткені ол Африка тілдерін басқа топтарға – Афроазиялық, Нигер-Конго және Хойсан тілдеріне жатпайтын тілдерді топтастыру үшін жасалған.