Кіріспе

Спектрлік сызықтар принципі

Ридберг-Ритц комбинациясы принципі – 1908 жылы Уолтер Риц ұсынған эмпирикалық ереже. Ол барлық атомдар үшін спектрлік сызықтардың қатынасын сипаттау мақсатымен, Иоганнес Ридбергтің сутек атомы және сілті металдары үшін бұрынғы ережесінің жалпылануы ретінде жасалған. Принципке сәйкес, кез келген элементтің спектрлік сызықтарында басқа екі сызықтың жиіліктерінің қосындысы немесе айырмасы болатын жиіліктер кездеседі. Элементтер спектрінің сызықтарын қолданыстағы сызықтардан болжауға болады. Жарықтың жиілігі толқын санымен немесе толқын ұзындығының кері шамасымен пропорционалды болғандықтан, принципті екі басқа сызықтың толқын сандарының қосындысы немесе айырмасы түрінде де беруге болады. Тағы бір ұқсас түрі – әрбір спектрлік сызықтың толқын саны немесе толқын ұзындығының кері шамасы екі мүшенің айырмасы ретінде жазылуы мүмкін. Ең қарапайым мысал – Ридберг формуласымен сипатталатын сутек атомы:

мұндағы λ – толқын ұзындығы, R – Ридберг тұрақтысы, ал n және m – оң бүтін сандар, мұндағы n > m. Бұл түріндегі екі мүшенің айырмасы болып табылады, ал n – сан (қазіргі кезде n деп аталады), ал R және m – тұрақты шамалар.

Кванттық теориямен байланысы

Комбинация принципі кванттық теория арқылы түсіндіріледі. Жарық энергиясы E жиілігі ν және жарықтың толқын санына пропорционал фотондардан тұрады: (мұнда h – Планк тұрақтысы, c – жарық жылдамдығы, λ – толқын ұзындығы). Жиіліктердің немесе толқын сандарының комбинациясы энергиялардың комбинациясына тең. Нильс Бордың 1913 жылы ұсынған сутек атомының кванттық теориясына сәйкес, атомның белгілі бір энергия деңгейлері ғана болуы мүмкін. Жарық немесе фотон бөлшегінің сіңірілуі немесе шығарылуы екі мүмкін энергия деңгейінің арасындағы ауысуға сәйкес келеді, ал фотон энергиясы олардың екі энергиясының айырмасына тең. hc-ге бөлгенде, фотонның толқын саны екі терминнің айырмасына тең, олардың әрқайсысы hc-ге бөлінген энергияға немесе толқын саны бірліктерінде (см–1) берілген энергияға тең. Атомдар мен молекулалардың энергия деңгейлері қазіргі кезде олардың кванттық сандарын көрсететін термин белгілері арқылы сипатталады. Сондай-ақ, бастапқы энергия деңгейінен соңғы энергия деңгейіне көшу, бір қадамда немесе аралық күй арқылы екі қадамда жүзеге асырылса да, энергияның бірдей өзгеруін қамтиды. Бір қадамдағы ауысу энергиясы екі қадамдағы ауысу энергияларының қосындысына тең: NIST деректер базасының спектр сызықтарының кестелерінде байқалған сызықтар және Риц комбинация принципі арқылы есептелген сызықтар бар.

Тарих

Сутегінің спектрлік сызықтары талданып, Балмер сериясында математикалық байланысы бар екені анықталды. Кейіннен бұл Ридберг формуласы деп аталатын жалпы формулаға дейін дамытылды. Алайда, бұл формула тек сутек тәрізді атомдарға ғана қолданылатын. 1908 жылы Риц барлық атомдарға қолданылатын қатынасты шығарды, бұл есептеулер 1913 жылғы алғашқы кванттық атом моделінен бұрын жасалған және оның идеялары классикалық механикаға негізделген. Бұл принцип, Ридберг-Ритц комбинациялық принципі, бүгін де атомдардың өту сызықтарын анықтау үшін пайдаланылады.