Кіріспе

GTP байланыстырушы ақуыздар отбасы

Динамин – эукариоттық жасушадағы эндоцитоз процесіне жауапты GTPаза. Динамин классикалық динаминдер, динаминге ұқсас ақуыздар, Mx ақуыздары, OPA1, митофузиндер және GBP-лерді қамтитын "динаминдер суперотбасының" бір бөлігі болып табылады. Динамин отбасының мүшелері негізінен жаңа түзілген көпіршіктердің бір жасушалық бөлімшенің мембранасынан айырылып шығуына, сондай-ақ олардың басқа бөлімшеге бағытталып, бірігуіне қатысады. Бұл процестер жасуша бетінде (әсіресе кавеолалардың енгізілуі) және Гольджи аппаратында жүзеге асады. Динамин отбасының мүшелері органеллалардың бөлінуі, цитокинез және микроби патогендерге қарсы тұру сияқты көптеген процестерде де маңызды рөл атқарады.

Құрылымы

Динаминнің өзі 96 кДА фермент, және алғаш рет зерттеушілер сиыр миынан микротубулаға негізделген жаңа моторларды бөліп алуға тырысқанда оқшауланды. Динамин клеткалық мембранадан клатринмен қапталған везикулалардың бүршікленуі контекстінде кеңінен зерттелді. N-терминалынан бастап, Динамин GTPase доменінен тұрады, ол иілгіш мойын аймағы арқылы спираль тәрізді сабақ доменімен байланысқан, аталған мойын аймағында Bundle Signalling Element және GTPase эффектор домені бар. Сабақ доменінің қарсы жағында мембранаға байланысатын Плекстрин гомология доменіне жалғасатын иілгіш бөлік орналасқан. Ақуыз тізбегі содан кейін GTPase доменіне қарай қайта оралып, көптеген ақуыздардың Src гомология домендеріне байланысатын пролинге бай доменмен аяқталады.

Функция

Клатриндік эндоцитоз кезінде жасуша мембранасы ішке қарай тартылып, бүршік көпіршік пайда болады. Динамин эндоциттік көпіршіктің мойнына байланысып, оның айналасын жиналап, спиральді тіректерде GTPаза домендері асимметриялық түрде димеризацияланатын спиральді полимер құрайды. Көпіршік мойнының тарылуы геми-фиссиялық мембраналық күйдің қалыптасуына алып келеді, нәтижесінде мембрана бөлінеді. Тарылу динаминнің бұралу әрекетінің салдары болуы мүмкін, бұл динаминді бұралу әрекетіне ие жалғыз молекулалық мотор етеді.

Аурудың әсері

Динамин II-дегі мутациялар доминантты аралық Шарко-Мари-Тот ауруына себеп болатыны анықталды. Динаминдегі жаңа туындаған мутациялар эпилептикалық энцефалопатияны тудырады және синаптылық везикула эндоцитозы кезінде везикуланың бөлінуіне қатысты бұзылыстарға әкелуі мүмкін деген болжам бар.