Фолкленд аралдары саяхаты: 1982 жылғы соғысқа дейінгі және одан кейінгі оқиғалар

Кіріспе

2002 жылғы британдық телеспектакль.

"Фолклендтер ойыны" – 1982 жылғы Фолкленд соғысына дейін және оның кезінде болған саяси оқиғалардың драмалық баяны. Пьесаны тәжірибелі жазушы Иан Куртис жазған, ол телекарьерасын драма жанрында бастап, кейін тарихты драмалық тұрғыдан қайта жаңғыртуға маманданған. Бұл пьеса 1983 жылы BBC арнасымен тапсырыс берілген, 1986 жылы өндіріске қойылып, көрсетілуі жоспарланған, бірақ BBC One арнасының бақылаушысы Майкл Грейд Маргарет Тэтчерді қолдағандығы және оның ұлттық сезімге құштар тонына байланысты кейіннен тоқтатылды. Бұл оқиға бұқаралық ақпарат құралдарының әділдігі мен цензура мәселелеріне байланысты баспасөзde қызу пікірталас тудырды. Пьеса 2002 жылға дейін сахнаға қойылмады, ол BBC теледидары мен радиосында жекелеп бейімделген нұсқаларымен көрсетілді. Соңғы рет көрсетілгеннен кейін 18 жылдан астам уақыт өткен соң, 2020 жылдың 1 желтоқсанында BBC4 арнасында қайтадан көрсетілді.

Сюжет

Пьеса британ премьер-министрі Маргарет Тэтчер мен британ үкіметінің 1956 жылғы Суэц дағдарысынан бері Ұлыбританияның ең үлкен сыртқы істер төтенше жағдайы болған Фолкленд аралдарына (аргентиналықтар үшін Islas Malvinas) Аргентинаның басып кіруіне байланысты дипломатиялық қарым-қатынастың үзілуін басқаруына бағытталған. Ерекше назар Тэтчердің консервативті үкіметінің ішіндегі, сондай-ақ әскерилерімен, АҚШ және Аргентина үкіметтерімен арадағы жасырын келіссөздерге тоқталады, осы дипломатиялық үзіліс соғысқа және британдық жеңіске әкелді. Аргентинаның басып кіруіне жауап ретінде Тэтчер үкіметі аралдардың айналасында толық теңіздік шектеу аймағын құруды талап етеді және үлкен теңіз күштерін аралдарға жол қояды. Лорд Кэррингтон басып кіруді болжамағаны үшін жауапкершілікті мойындап, Сыртқы істер министрі лауазымынан кетуге мәжбүр болады, Тэтчер бұл отставканы көңілі толмай қабылдайды; оның орнына тағайындалған Фрэнсис Пим соғыс кабинетінің тартымды емес мүшесі болып табылады және Александр Хейг пен американдық делегацияның қатысуында әскери жауап шараларына қарсы Тэтчерді ескертеді. Хейг Тэтчер мен Аргентина тарапы арасындағы дауды реттеуге тырысады, соңғысын әскери диктатор Леопольдо Галтиери басқарады. Қорғаныс министрі Джон Нотт өзінің үкіметі атынан БҰҰ 502 қаулысына сәйкес Аргентина гарнизондарының толықтай шығарылуын талап етеді. Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас хатшысы Перес де Куэльардың іс-қимылдарына британдық жауап та бейнеленген. Басқа да маңызды эпизодтарға соғыс кабинетінің ішкі динамикасы және үкіметтің Парламенттегі ұсыныстары кіреді. Бұл Аргентинаның Оңтүстік Георгия аралына түсуіне және британдық күштердің оны қайтарып алуына, аргентиналық әскери крейсер ARA General Belgrano-ның батып кетуіне, сондай-ақ британдық HMS Sheffield зымырандық эсминеці аргентиналық экзосет зымыранының соққысына ұшыраған кезде британдықтардың қаза болуына жауап ретінде көрсетілген. Драма Тэтчердің Парламентте жауынгерлік әрекеттердің аяқталғанын жариялауымен аяқталады.

The play focuses on the British Prime Minister Margaret Thatcher and the British government's handling of the diplomatic breakdown over the Argentinian invasion of the Falkland Islands (the Islas Malvinas to the Argentines), which was United Kingdom's largest Foreign Affairs emergency since the Suez Crisis of 1956. In particular, it charts the behind the scenes dealings within Thatcher's Conservative government and between it and its military and the United States and Argentine governments, in the diplomatic breakdown that gave way to war and an eventual British victory. In response to the Argentinian invasion, the Thatcher government calls for a total maritime exclusion zone around the islands, and directs a large naval force to set sail for the islands. Lord Carrington resigns as Foreign Secretary, taking responsibility for the failure to foresee the invasion, a resignation which Thatcher reluctantly accepts; his replacement, Francis Pym, is a reticent member of the war cabinet, and cautions Thatcher against a military response, including in the presence of Alexander Haig and an American delegation. Haig enters the affair to attempt to mediate the dispute between the Thatcher and Argentinian sides, the latter led by the military dictator Leopoldo Galtieri. Secretary of State for Defence John Nott, acting on behalf of his government, demands total withdrawal of Argentinian garrisons, in compliance with UN Resolution 502. British response to the involvement of United Nations Secretary General Pérez de Cuéllar is also portrayed. Other dramatic elements include portrayal of the internal dynamics of the war cabinet and the government's representations in the House of Commons—in response to Argentine landings on the British island of South Georgia and their subsequent reclaiming by British forces, the sinking of the Argentine naval cruiser, the ARA General Belgrano, and the losses of British life when the British guided missile destroyer HMS Sheffield was struck by an Argentine exocet missile. The drama ends with Thatcher's declaration of the end of hostilities in the House of Commons.

Өндіріс

1982 жылғы 22 қазанда Writer's Luncheon Club кездесуінде BBC бас директоры Аласдейр Милн сөз сөйлеп, Куртистің Суэц 1956 телеспектаклін (үш жыл бұрын көрсетілген) мақтады. Бұл спектакль Суэц дағдарысын саяси және дипломатиялық тұрғыдан қарастырған, жердегі "қимылдарды" емес. Кездесуге қатысқан Куртис Милнеге пьесаның басылып шыққан нұсқасын жіберіп, кейін: "Бірнеше жылдан соң Фолкленд дағдарысы туралы ұқсас пьеса жазуды қалаймын" деді. Милн пьесаны бірден тапсырыс берді, және бірнеше айлық мұқият келіссөздерден кейін 1983 жылғы 6 сәуірде келісімшартқа қол қойылды. Куртис пен BBC пьесалар бөлімінің басшысы Кит Уильямс арасындағы талқылаулар барысында Седрик Мессина продюсер болып тағайындалды. Бірақ соғысқа байланысты, әсіресе BBC-нің осы кезеңдегі әрекеттеріне қатысты, жағдайдың әлі де шиеленісіп тұрғаны анық болды, сондықтан жобаны уақытша тоқтатты. Куртис 1985 жылдың басында пьеса жұмысын қайта бастады, көптеген маңызды тұлғалармен кездесіп, пьесада бейнеленетін көптеген орындарды аралады. Оның зерттеулері соғыс туралы жарияланған материалдардың көп бөлігін, басты кейіпкерлердің өмірбаяндарын, тиісті парламенттік дебаттардың стенограммаларын (Hansard), ресми есептерді және сол кездегі баспасөз материалдарын қарастыруды қамтыды. 1986 жылғы сәуірде ол сценарийдің төртінші нұсқасын BBC-ге тапсырды. 1 миллион фунт стерлингтік бюджет мақұлданды, Мессина продюсер, ал Дэвид Джайлс режиссер болып ресми тағайындалды. BBC Television Centre-дегі (Еуропадағы ең ірі телестудиялардың бірі) TC1 студиясы 1987 жылғы 24 қаңтардан 8 ақпанға дейін брондалды, ал Аргентинаның басып кіруінің бесінші жылдығына арналған 2 сәуірде көрсетуге жоспарланған. Спектакльдің үш сағатқа созылуы және сағат тоғыздағы жаңалықтарға арналған жарты сағаттық үзіліс қарастырылған. 1986 жылғы 2 маусымда Милнмен болған кездесуде Куртис келесі жылы өтетін жалпы сайлау туралы сұрақ көтерді және бұл спектакльдің жоспарланған көрсету күніне кедергі келтіруі мүмкін бе деп сұрады. Милн 1987 жылдың күзінен бұрын сайлау бола қоймасын айтты және: "Сәуірде көрсетуге ешқандай қиындық көрінбейді", - деді. Шілде айының басында жаңа драма бөлімінің басшысы Питер Гудчайлд (оның тәжірибесі драма емес, деректі фильмдерде болды) сценарийге маңызды өзгерістер енгізуді сұрады. Олардың ішінде Тэтчердің "жеке және инстинктивті жағын" бейнелеуге қарсылық білдірді, "қоғамдық сахналардағы соғысқа бейім темір ханымнан" өзгеше, сондай-ақ 1983 жылғы жалпы сайлауға соғыстың ықпалы туралы үкімет мүшелері арасындағы талқылауларды қосуды сұрады. Куртис бұл сұраныстан бас тартты, себебі ол сұхбат берген ешбір адам мұндай әңгімелер туралы айтпаған және олардың басқа жазбалары да жоқ еді. Сонымен қатар, ол мұндай ойдан шығарылған диалогты нақты адамдарға жатқызу жала жабуға әкелуі мүмкін деп есептеді, бірақ Аргентина хунтасының мүшелері, американдық елші Александр Хейг және Рим папасы арасындағы әңгімелер үшін осылай істеуге дайын болған. 21 шілдеде Куртис Ирландияда демалыста болғанда BBC алдағы жалпы сайлауға сілтеме жасай отырып, спектакльді тоқтатты. Куртис қарсылық көрсетті, ал қыркүйектің соңында баспасөз мәселеге араласқанда BBC-ге қысым күшейді, әсіресе Чарльз Вудтың "Tumbledown" спектаклін жалғастыратыны белгілі болғанда. Бұл спектакль "Тэтчер ханымның үкіметіне қарсы" бағытталған деп айтылды, бірақ Вудтың сценарийі жарияланбаған және оны көбісі оқи алмады. "Tumbledown" 1987 жылғы қазан айында көрсетуге жоспарланған, бұл Куртистің спектаклінің жоспарланған көрсетуінен бұрын немесе оған сәйкес келуі мүмкін еді. BBC телеарнасының директоры Билл Коттон: "Иан Куртис өзінің Фолкленд спектаклінің алғашқы нұсқасын біз тапсырыс бергеннен кейін үш жарым жыл өткен соң аяқтады. Біздің кәсіби пікіріміз бойынша, бұл аяқталған тапсырма емес" деді. Ол сондай-ақ "Ел сайлауға жақын тұрғанда BBC премьер-министр, басқа да министрлер мен депутаттарды бейнелейтін спектакль шығаруы жауапкершіліктен тыс" деп атап өтті. Ол спектакльдің басқа себептермен тоқтатылғанын жоққа шығарды және Гудчайлд сценарийдің саяси бағытын өзгертетін түзетулер енгізуді сұрап отырғанын жоққа шығарды. BBC өкілінің екінші мәлімдемесінде де Куртистің "сценарий жобасы" туралы айтылып, "студиялық уақытқа ешқандай бронь жасалмады. Бұл үшін әлі ерте еді. Бұл спектакльді шығаруға ешқандай келісім болған жоқ" делінді. Бұл мәлімдемелер фактілерді бұрмалаған немесе Милннің Куртеиске берген уәделеріне мүлдем қайшы келді. Коттон кейіннен 1987 жылғы 22 ақпандағы The Sunday Telegraph газетіне жазған хатында осы мәлімдемелердің көп бөлігін қайталады, сондай-ақ BBC басқа телеарнаға спектакль құқықтарын беруге дайын екенін, бірақ ешқандай сұраныс түспегенін мәлімдеді. Шындығында, Англия Телевидениесі (Anglia Television) спектакль құқықтарын сатып алу туралы өтініш жасаған, бірақ Майкл Грейд, BBC One бақылаушысы, бұл өтінішті "жасырын түрде" бірден қабылдамаған. Грейд бұл мәлімдемені 2002 жылғы телеинтервьюде жоққа шығарды. "Tumbledown" спектаклінің көрсетілуіне рұқсат берілгенімен (бірақ кейін 1988 жылғы 31 мамырға дейін кешіктірілді), бұл оқиға BBC-де цензуралық шектеулер мен солшыл көзқарастарға бейімділік туралы айыптауларға әкелді, әсіресе спектакль Тэтчерді күшті де жаны ашық тұлға ретінде бейнелегендіктен. Куртис бұрынғыдай, 1987 жылы спектакльді Hutchinson баспасының жұмсақ мұқабалы нұсқасы ретінде жариялады, бірақ оған автордың оқиғаға қатысты түсініктемелері қосылды. 1991 жылы цензура туралы бағдарламалар жинағының аясында Channel 4 телеарнасы "The Liberal Conspiracy" атты деректі фильмде спектакльден алынған диалогтарды оқыды, сондай-ақ Куртиспен сұхбат жүргізді. Channel 4 кейіннен "Right to Reply" бағдарламасында осы спектакльдің толық нұсқасын көрсетпегені үшін сынға ұшырады, өйткені олар басқа тыйым салынған BBC бағдарламасымен (Duncan Campbell-дің "Secret Society" эпизодымен) осылай істеген. Фолкленд спектаклі 2002 жылғы 6 сәуірде BBC Radio 4 және 10 сәуірде BBC Four телеарнасында дерлік бірдей актерлік құраммен радио және теледидар үшін бірдей уақытта өндірілді. Телевизиялық нұсқасы сценарийдің 90 минуттық қысқартылған және өңделген нұсқасы болды, хунта мен Рим папасына қатысты материалдар алынып тасталды. Телевизиялық көрсетімге түпнұсқа өндіріс туралы дауға қатысты жарты сағаттық бағдарлама алдын ала көрсетілді, содан кейін спектакльдің өзі және оның қоздырған мәселелері туралы студиялық дебат өтті.

On 22 October 1982, at a meeting of the Writer's Luncheon Club, BBC Director General Alasdair Milne gave a speech during which he praised Curteis's TV play Suez 1956 (shown three years earlier), which had dealt with the Suez Crisis from the political and diplomatic perspective, rather than the "action" on the ground. Curteis – who was present at the meeting – then sent Milne a copy of the published play, and as an afterthought said: "In a few years' time, I would like to write a similar sort of play about the Falklands Crisis." Milne immediately commissioned the play, and after months of careful negotiation the contract was signed on 6 April 1983. During discussions between Curteis and Keith Williams, the BBC Head of Plays, Cedric Messina was chosen as producer, but it was quickly realised that tempers were still running high about the War, particularly in relation to the BBC's conduct during it, and so it was mutually agreed to put the project on hold. Curteis recommenced work on the play at the start of 1985, meeting many of the key players and visiting most of the locations that would be portrayed in the play. His research also involved reading most of what had already been published about the War, biographies of the chief protagonists, Hansard for the relevant Parliamentary debates, official reports, and the contemporary press coverage. He delivered the fourth draft of the script to the BBC in April 1986. The budget of £1 million was approved, Messina officially appointed as producer, and David Giles as director. Studio time was booked in TC1 at BBC Television Centre (one of the largest television studios in Europe) for 24 January to 8 February 1987 inclusive, with a planned transmission date of the following 2 April, the fifth anniversary of the Argentinian invasion. It was planned to last for around three hours, with a half hour break for the Nine O'Clock News. At a meeting with Milne on 2 June 1986, Curteis raised the question of the general election that was expected to happen the following year, and asked whether it might compromise the planned transmission date of the play. Milne dismissed the possibility of an election before the Autumn of 1987 at the earliest, and stated: "I don't see that transmission in April presents any problem." In early July the new Head of Plays Peter Goodchild (whose background was in documentaries, rather than drama) requested considerable modifications to the script, amongst them objecting to the portrayal of Thatcher's "private and instinctive self" – as opposed to the "bellicose Iron Lady of the public scenes" – and requesting the inclusion of discussions between members of the government about the possible effect of the War on the 1983 general election. Curteis declined the latter on the grounds that none of the relevant people he had interviewed had alluded to such conversations, and that there was no other record of them. In addition, he considered that attributing such fictional dialogue to real people could be libellous, although he had been quite willing to do exactly that for conversations between – variously – members of the Argentinian Junta, American envoy Alexander Haig, and the Pope. On 21 July, while Curteis was on holiday in Ireland, the BBC cancelled the play, citing the forthcoming General Election. Curteis mounted a robust defence, and as the press became involved at the end of September, pressure mounted on the BBC, especially when it was discovered that they were going ahead with Charles Wood's Tumbledown, which was claimed to have an "anti Mrs Thatcher's Government theme," even though at that point Wood's script had not been published and few people could have read it. Tumbledown had a planned transmission date in October 1987, closer to – if not coinciding with – the General Election than the planned broadcast of Curteis's play. Bill Cotton, the BBC's Managing Director of Television, issued a statement claiming: "Ian Curteis completed the first draft of his Falklands Play three and a half years after we had commissioned it In our professional opinion, it is not a completed commission." He also said it would be "irresponsible of the BBC at a time when the country is leading up to an election to embark on a play portraying a Prime Minister in office, other serving ministers and MPs." He finished by denying the play had been cancelled for any other reason, and refuted suggestions that Goodchild had asked for amendments that would change the political slant of the script. A second statement by a BBC spokesman also referred to Curteis's "draft script," and claimed: "No bookings had been made for studio time. It was too early for this to be done. There had been no commitment to the production of this play." All of these claims either misrepresented the facts, or were completely contrary to either them or the assurances Milne had previously given to Curteis. Cotton later reiterated most of these points in a letter to The Sunday Telegraph on 22 February 1987, in which he also claimed that the BBC would be quite happy to release their rights to the play to another broadcaster, but they had had no such requests. In fact, there had been an approach from Anglia Television to buy the rights on the day the cancellation was announced, but it had been categorically refused "off the record" by Michael Grade, then Controller of BBC One. This was denied by Grade in a TV interview in 2002. Coupled with the decision to continue with Tumbledown (although its transmission was eventually delayed until 31 May 1988), the whole furore led to accusations of censorship and left wing bias at the BBC, particularly as the play depicted Thatcher as both a strong and sympathetic character. As arranged prior to the cancellation, the play was published in 1987 as a paperback by Hutchinson, but with the addition of an introduction by Curteis in which he gave his account of the whole affair. In 1991, as part of a wider season of programmes about censorship, Channel 4 included a reading of some dialogue from the play in the documentary The Liberal Conspiracy, in which Curteis was also interviewed. Channel 4 was subsequently criticised on its viewer comment programme Right to Reply for not having made their own full production of the play for the same season, as they had done with another banned BBC programme (an episode of Duncan Campbell's Secret Society). The Falklands Play was eventually produced simultaneously for both radio and television with almost identical casts, broadcast by BBC Radio 4 on 6 April and the digital TV channel BBC Four on 10 April 2002. The television version was an amended and abridged 90 minute version of the script, omitting all of the material involving the Junta and the Pope. The TV transmission was preceded by a half hour programme on the controversy surrounding the original production, and was followed by a studio debate on the issues raised by both the cancellation and the play itself.

DVD-нің шығарылуы

BBC Video 2007 жылдың 26 наурызында 2-ші аймақ DVD форматында жарыққа шығарды. Бұл серия "Фолкленд аралдарының" 25 жылдығына арналған жинаққа, "Тумблдаун" сериасымен бірге қосылды.