Кіріспе

Данияның Адольф немесе Голштейн-Готторптың Адольф (25 қаңтар 1526 – 1 қазан 1586) – Олденбург әулетінің Голштейн-Готторп тармағынан шыққан Голштейн-Готторптың тұңғыш герцогы. Ол Дания королі Фредерик I мен оның екінші әйелі София Померанияның үшінші ұлы болды. Король Фредерик I өзінің ұлын Гессен ландграфы Филипп I-ге білім беруді тапсырды. Ол төрт жыл Гессен ландграфының Кассельдегі сарайында тұрды. 1544 жылы Адольф, оның інісі Иоганн және олардың жартылай бауыры Дания королі Кристиан III Шлезвиг және Холштейн герцогтықтарын бөлісті. Аймақтар шамамен тең салық түсіміне сәйкес бөлінді. Адольф ең кіші болғандықтан, алғашқы таңдау құқығына ие болды. Ол Готторп қамалы бар бөлігін таңдағандықтан, оның құрған Олденбург әулетінің тармағы Шлезвиг-Голштейн-Готторп деп аталды.

Холштейн мен Шлезвигтің бөлінуі

23 мамыр 1544 жылы Шпейер келісіміне дейін Адольфтің жартылай ағасы Кристиан III Данияның бүкіл Холштейн және Шлезвиг герцогтігін сол кездегі кәмелетке толмаған Адольф пен оның ағасы Джон Ескі (Ханс ден Эльдр) атынан басқарды. Олар кіші інісі Фредериктің лютерандық әкімшілікте мансап табуын қалады. 1551 жылы Фредерик Хилдесхайм князь-епископтығының әкімшісі болды. 1544 жылы үш аға мен герцогтықтардың ақсүйектері арасындағы келіссөздерден кейін, ағалар Холштейн мен Шлезвиг герцогтіктерін өздері арасында бөлуге келісті. Герцогтықтардан түскен кірістер ағалардың әрқайсысына белгілі бір аймақтар мен жерлердің кірістерін бөлу арқылы үш тең үлеске бөлінді. Қалалардан алынатын салықтар мен кедендік баждар сияқты басқа да жалпы кірістер бірге жиналып, бауырластар арасында бөлісті. Қаржылық жағынан бөлінген герцогтықтардағы дүниелік билік ағалар арасында бөлісті. Холштейн мен Шлезвиг герцогтары ретінде үш аға "Шлезвиг, Холштейн, Дитмарш және Стормарн герцогтары" деген ресми атақты алды. Адольф Данияның Ольденбург корольдік үйінің Голштейн-Готторп үйі деп аталатын тармақша бөлімшесін құрды. Джон Ескі, Шлезвиг герцогі Хадерслевтің балалары болған жоқ, сондықтан одан ешқандай тармақ пайда болмады. 1580 жылы ол қайтыс болғаннан кейін, Адольф пен оның шөбере інісі Данияның Фредерик II Джонның үлесін екіге бөлісті. Адольф елді басқаруды Йохан Ранцауга сеніп, саяхатқа шықты. Адольф Аугсбург диетасына қатысып, император V Карлдың өкіметінің биік нүктесін көрді. 1553 жылы Адольф туған жеріне оралды. 1556 жылы Адольф кіші ағасы Фредериктің орнына Шлезвиг епископы болды.

Көркем шығармаларда

Герцог Адольф – Стефан Хаймның 1981 жылғы «Ахасвер» кітабының кейіпкері (ағылшын тілінде «The Wandering Jew» деп жарияланған). Хайм герцогты өте сатирикалық және жағымсыз бейнелейді. Герцог түнгі құмарлық пен маскүнемдікке берілген күйде, Гольштейн мен Шлезвигтің Готторп бөлігіндегі лютеран шіркеуінің суперинтенданты Пол фон Эйценді өзінің герцогтығында «Құдайдың Патшалығын» құруға, яғни жаңадан қалыптасқан лютерандық ортодоксияны таңуға және меннониттер сияқты «еретиктерді» қуғындауға айыптайды. Сонымен қатар, герцог саяси тиімділік үшін Испанияның ынталы католик Филипп II-нің герцогтың протестанттары бастаған Голландия көтерілісін басуға жасаған әрекеттеріне көмектесу үшін әскер жібереді.