Кіріспе

Цигн (Аққу) шоқжұлдызындағы қызған және иондалған газ және шаңнан тұратын бұлт.

Цигн тұмандығы – Цигн шеңберінің көрінетін бөліктерін құрайтын, көптеген бөліктері жеке атаулар мен каталог идентификаторларын алған супернованың қалдықтары. Супернованың бастауы Күннен 20 есе салмақты жұлдыз болған, ол 10 000 – 20 000 жыл бұрын жарылған. Қалдықтар содан бері аспанның шамамен 3 градус диаметрді алып жатқан аймағын қамтыған (толық Айдың диаметрінің 6 есесі және ауданының 36 есесі). Цигн шеңбері радио толқындары мен рентген сәулелерін де күшті шығарады. Үш негізгі визуальды компоненті бар: Колдуэлл 34 деп те аталатын Батыс тұмсығы, NGC 6960 («Солдақ сыпырғысы», «Торлы тұмандық», «Жіпті тұмандық») және IC 1340-тан тұрады; және Пикеринг үшбұрышы (немесе Пикеринг үшбұрышты жалт), шеңбердің солтүстік-орталық жиегінде ең жарқын, бірақ шеңбердің орталық аймағына қарай жалғасатын суреттерде де көрінеді. NGC 6974 және NGC 6979 – NGC 6992 мен Пикеринг үшбұрышы арасындағы солтүстік жиегіндегі әлсіз тұмандылықтағы жарқын түйіндер.

Байқау

Бұл тұмандықты 1784 жылдың 5 қыркүйегінде Уильям Гершель ашқан. Ол тұмандықтың батыс жағын "Кеңейген; 52 Cygni жұлдызының арқылы өтеді, ұзындығы шамамен 2 градус" деп сипаттады, ал шығыс жағын "Тармақтанған тұмандық" деп атады. Келесі бөлігі оңтүстікке қарай бірігіп кететін бірнеше ағыстарға бөлінеді. Жақсы қарағанда, тұмандықтың кейбір бөліктері арқан сияқты жіптерге ұқсайды. Қалыпты түсіндіру бойынша, соққы толқындары өте жұқа, радиустың 50 000-нан бір бөлігіне дейін, сондықтан қабық тек қана шетінен қарағанда ғана көрінеді, бұл қабыққа жіп сияқты түс береді. 2400 жарық жылы қашықтықтағы тұмандықтың радиусы 65 жарық жылы (диаметрі 130 жарық жылы) шамасында. Әрбір жіптің қалыңдығы радиустың 1/50 000-і, яғни шамамен 4 миллиард миль, Жерден Плутонға дейінгі қашықтыққа жуық. Қабықтың бетіндегі толқындар бір-бірімен араласып жатқандай көрінетін көптеген жіп тәрізді бейнелерге әкеледі. Тұмандықтың жалпы шамасы 7 болғанымен, ол өте үлкен аумаққа таралып кеткендіктен, беткі жарықтығы өте төмен, сондықтан астрономдар арасында көру қиын деп белгілі. Дегенмен, бақылаушы O III астрономиялық фильтрі бар телескоп арқылы (қос иондалған оттегінің жарық толқын ұзындығын бөліп шығару арқылы) тұмандықты анық көре алады, өйткені осы тұмандықтан шығатын жарықтың барлық дерлік бөлігі осы толқын ұзындығында шығарылады. O III фильтрі бар телескоп фотосуреттерде көрінетін нәзік өрнектерді көрсетеді. O III фильтрі бар кішкентай телескоптар да тұмандықты көрсете алады, ал кейбіреулер оны көзге ұстап, O III фильтрінен басқа ешқандай оптикалық құралсыз көруге болады деп санайды. Тұмандықтың жарық бөліктері Жаңа жалпы каталогта NGC 6960, 6974, 6979, 6992 және 6995 деп белгіленген. Ең оңай табатын бөлігі – 6960, ол 52 Cygni жұлдызының артында орналасқан, оны қарусыз көзбен көруге болады. NGC 6992 және 6995 – бұл шығыс жағындағы нысандар, оларды көру де оңай. NGC 6974 және NGC 6979 солтүстік жиегі бойындағы тұмандылық аймағындағы түйіндер ретінде көрінеді. Пикеринг үшбұрышы әлдеқайда әлсіз және оның NGC нөмірі жоқ (бірақ оны көрсету үшін кейде 6979 қолданылады). Оны 1904 жылы Уильямина Флеминг фотосурет арқылы ашқан (Жаңа жалпы каталог жарияланғаннан кейін), бірақ сол кездегі әдет бойынша, оның обсерваториясының директоры Эдвард Чарльз Пикерингке авторлық құқығы берілді. Пәрделі тұмандық сағатына шамамен 1,5 миллион километр жылдамдықпен кеңейіп жатыр. 1997 және 2015 жылдар аралығында Хаббл ғарыш телескобы түсірген суреттерді пайдалану арқылы Пәрделі тұмандықтың кеңеюі тікелей байқалды.