Кіріспе
Садбери ( /ˈsʌdbəri/) – Ұлыбританияның, Лондон қаласының Брент округінде, солтүстік-батыс бөлігінде орналасқан қалашық. Бұл қалашық Уэмблидің батыс жағын құрайды және Уэмбли орталық теміржол станциясынан батысқа қарай шамамен 1 километр қашықтықта орналасқан. Садбери – тарихи аймақ, ол бұрын "Оңтүстік Манор Садбериден" (Харроу төбесінде болған деген болжам бар) қазіргі Уэмбли орталығы деп белгілі аймаққа дейін созылған. 1930 жылға дейін Садбери орманының бір бөлігін құраған жердің көп бөлігі қазір Лондонның салыстырмалы түрде жасыл тұрғын айманы ретінде дамыған. Садберидің көп бөлігі бұрын Бархам отбасының меншігінде болған, олар өздерінің есімін жергілікті маңызды орындарға, соның ішінде Бархам мектебі мен Бархам паркіне берген. Бүгінде Садбери шығысында Уэмбли, солтүстігінде Солтүстік Уэмбли, батысында Садбери төбесі және оңтүстігінде Лондонның Илинг округіндегі Солтүстік Гринфорд қалашығымен шектеседі. Оның Харроу округіндегі бөлігі Садбери Корт Драйв маңында орналасқан, ол техникалық тұрғыдан Солтүстік Уэмблиге жатады. Тарихи тұрғыдан Миддлсекс графтығының құрамында болған.
Ерте тарих
Садбери, Харроу қауымында, тарихи Миддлсекс графтығындағы Горе жүздігіне қарасты болды және Кентербери архиепископының екі Харроу иелігінің ішіндегі үлкенін құраған он шағын елді мекеннің бірі еді. Лондонға қарайтын жол және Харроу мектебіне жақын орналасқандығы оның мәртебесін арттырды. Оның күтілуіне Гарроу мектебінің негізін қалаушы сэр Джон Лион көмектесті. 1842 жылы басты теміржол станциясы – Садбери станциясы ашылды. 1882 жылдың 1 мамырында станция "Садбери және Уэмбли" деп қайта аталды. Кейін, 1910 жылы "Садбери және Уэмбли" станциясы "Уэмблиге Садбери үшін" деп өзгертілді. Соңында, 1948 жылы станция "Уэмбли Централ" деп аталды және осы атаумен бүгінге дейін сақталып келеді.
Георгий дәуірі
Бай әйел бауырлар және жергілікті қайырымдастықтар Копленд әйел бауырлары, олардың есімімен көшелерден бастап мектептерге дейінгі көптеген жергілікті ескерткіштер аталды, 1846 жылы Сэр Джордж Гилберт Скоттқа, кейіннен Альберт ескерткіші мен Сент-Панкрас вокзалын жобалаған сәулетшіге, Сент-Джон шіркеуін салуды тапсырды. Бұл Садберидің шығыс шекарасын белгілейді. Шіркеудің қарсы жағында Копланд үйі орналасқан, қазір ол қарттар үйі. Копландтар өз әкелерінің Краббс Хаус үйінің аумағында Садбери Лоджын салды. Кейіннен бұл үйді тағы бір бай және қайырымды отбасы – Бархэмдер иеленді. Кеш Георг дәуірінде Садбериде Бархэм отбасы басқарған Express Dairy Company Limited компаниясы орналасқан. Бұл компания Ұлыбританияда алғаш рет шыны сүт бөтелкелерін, сүт айналдырғыштарын және 30 000 галлон сүтті пойызбен Лондонға тасымалдау үшін шыны қапталған цистерналарды пайдаланды, сондай-ақ сүтті стерильдеу үшін пастеризацияны енгізушілердің бірі болды. Олар тіпті Виктория патшайымды да сүтпен қамтамасыз етті. Оның қызметтері үшін 1904 жылы компанияның иесі және бас директоры Джордж Бархам аға рыцарь атағына ие болды. 1913 жылы қайтыс болып, бизнесін ұлы Титус Бархэмге қалдырды.
XIX ғасырдан қазіргі уақытқа дейін
Титус Бархам 1937 жылы 77 жасында қайтыс болды. Ол қайтыс болған күні жаңа округтің тұңғыш мэрі атанғалы жатқан еді. Ол осы ауылдық аймақтың халқының игілігі үшін көптеген жерді мұра етіп қалдырды. Оның Бархам паркіндегі бұрынғы үйі 1956 жылы бұзылды. Бастапқыда сүт шаруашылығына арналған егістік жерлердің көп бөлігі екі дүниежүзілік соғыс аралығында жойылды. Қала құрылысы 19 ғасырдың соңында теміржол келгеннен бастау алды. Садбери қаласы Лондон қаласының маңындағы тұрғын аймағының бір бөлігіне айналды. Тұрғын үйге деген қажеттілік соншалықты күшті болды, екі соғыс аралығындағы қысқа мерзімде аймақтың көп бөлігі қалалыққа айналды. Осыған қарамастан, қатаң жоспарлау ережелерінің арқасында бұл аймақ көбінесе жасыл болып сақталып келеді. 1928 жылы "Вейл ферма" спорт алаңдары үшін жер бөлінді. 1932 жылдан бері осы жерде жүзу бассейні бар.
Саябақтар мен демалыс
Бархам паркі – 18 ғасырдан бастау алатын көркейтілген бақ. «Экспресс-сүтхана» компаниясын құрған Джордж Бархамның бұрынғы үйі болған Садбери резиденциясының негізі әлі де оның қоршалған бақтарының арасында сақталған. Паркте сонымен қатар бұрынғы Крабб үйі болған, қазір кітапхана ретінде қолданылатын, сақталған георгиан стиліндегі ғимарат бар. Паркте гүлзар, үш көл, қылқан жапырақты ағаштардан тұратын алқап, үлкен әрі заманауи балалар ойын алаңы мен соғыс ескерткіші орналасқан.
Спорт
Садбери 1923 жылы көшіп келген «Лондон Уаспс» регби клубының бұрынғы үйі болған. 1990-жылдардың соңында олар «QPR» командасымен стадионды бөлісу үшін «Лофтс Роудқа» көшіп, кейін 2001 жылы Бэкингемширге, ал 2014 жылы Ковентриге көшкен. Судберидегі стадионның орнына тұрғын үйлер салынды. Клуб үйі әлі де тұр және клубтың рухани ортасы саналады. «Вейл Фармда» үлкен жүзу бассейні, ашық теннис корттары, крикет алаңдары мен торлары, «АстроТурф» алаңдары және спорт кешені орналасқан. Бұл кешенде «Уэмбли Ф.К.» клубының да үйі орналасқан, онда 2000 орындық стадион бар. Ауданның басқа спорт клубтарына Судбери гольф клубы, Судбери сквош және теннис клубы, Судбери корт жүгіру клубы кіреді. «Лионс» спорт клубы 1948 жылғы жазғы Олимпиада ойындарының хоккей іріктеу турнирін қабылдады.
Тарихи ғимараттар
XIX ғасырда Садбери Уэмблиден Харроу Хиллге дейін созылған кең шалғындық алап болды. Онда көптеген шаруа үйлері мен салтанатты резиденциялар шашырап жатты. Осы кезеңнен сақталған бірнеше ғимараттардың ішінде ең танымал мысалы – Садбери қаласының солтүстігіндегі Элмс-Лейн көшесіндегі Жүз Елмс фермасы. Қазір ол тұрғын үйі болып пайдаланылып жатыр, ғимарат жақсы күйде сақталып тұр, бірақ жалпы жұртқа ашық емес.
Діни ғимараттар
Судбери методистік шіркеуі Батлерс Гриннің қарама-қарсысында орналасқан, ал Англиялық Әулие Андрей шіркеуі, Әулие Георгий католик шіркеуі және Жақсы Жаңалықты уағыздаған Әулие Жохан шіркеуі Харроу жолынан бірнеше жүз метр жоғары орналасқан. Әулие Георгий – Леонард Уильямс жобалаған II санаттағы ескерткіш. Әулие Андрей шіркеуі 1904 жылы Харроу шіркеуі үшін миссионерлік шіркеу ретінде құрылды. Жаңа шіркеуді Арнольд Митчелл (1863–1944) Харроу шіркеуін кеңейту жоспарының аясында жобалады, құны 2,000 фунт стерлингті құрады. Жаңа миссионерлік шіркеу 1905 жылғы 10 мамырда сәрсенбі күні Ислингтонның суфраган епископымен қасиеттендірілді, ал алғашқы пастор 1910 жылдан 1922 жылға дейін қызмет еткен А.М. Башфорд болды. Шіркеу 1926 жылға дейін құдайға табыну орны ретінде пайдаланылды, қазір ол шіркеу залы ретінде қолданылады. 1911 жылдың маусым айында 500 парталануға қабілетті жаңа шіркеу салу жоспарланды, іргетасы 1925 жылғы 4 сәуірде қаланды, ал жаңа Әулие Андрей шіркеуі 1926 жылғы 20 наурызда Лондон епископымен қасиеттендірілді. Алғашқы пастор 1922 жылдан 1930 жылға дейін шіркеуге қызмет еткен А. Стоун болды. Әулие Андрей – II санаттағы ескерткіш. Әулие Жохан шіркеуін Гилберт Скотт жобалаған және ол 1800 жылдары салынған. Одан бері кем дегенде үш рет кеңейтілді. Соңғы жыл ішінде Әулие Жохан шіркеуінде ауқымды жұмыстар аяқталды. Уэмблимен шектесетін Садберидің шығыс жиегінде орналасқан бұл шіркеу георгиан дәуірінен бастау алады. 1980-жылдардың соңы мен 1990-жылдардың ортасында ол құлдырауға ұшырады. Маңызды шөгуі оның негізін қауіпсіздікке түсірді. Қайырымдылық көмегінің арқасында тарихи шіркеудің негізін нығайту жұмысы аяқталды, осылайша ол болашақ ұрпақтар үшін сақталды. "БРИКСТОН" құрылыс компаниясымен жасалған келісім бойынша жүргізілген қайта жаңарту жобасының 2-ші кезеңінде тот басқан және сынған әшекейлі қоршаулар мен қақпалар бұрынғы сұлулығына қайта келтірілді. Личгейттің 3-ші кезеңін қайта жаңарту жұмысы 2009 жылғы естелік күні қала әкімінің сапары қарсаңында аяқталды.
Демография
2011 жылғы халық санағы бойынша, ең көп кездесетін этникалық топ – 31% Азиялық/Азиялық британдықтар: Үндістандықтар, одан кейін 17% Азиялық/Азиялық британдықтар: Басқа азиялықтар, ал 11% – ақ: ағылшын, уэльс, шотланд, Солтүстік Ирландия және британдықтар. 7643 адам сөйлейтін ағылшын тілінен кейін, ең көп таралған екінші тіл – гужарати тілі, оны 2072 адам қолданады.
Тұрғындар қауымдастығы
Судбери қаласы тұрғындарының бірлестігінің (СТРА) мақсаты мен міндеттері – Судберидегі таза және қауіпсіз ортаны қалпына келтірудегі қоғамдық қатысуды (сауда орындарын қоса алғанда) қолдау және кеңейту. СТРА аймақтағы жағдайды және қауіпсіздікті жақсарту үшін Брент кеңесімен және басқа да уәкілетті органдармен тығыз байланыс орнатып жұмыс істейді. СТРА – саяси және діни бағытталмаған ұйым.