Кіріспе
Атыс қаруларына керек-жарақтар мен құрылғыларды бекіту жүйесі (RIS; сондай-ақ рельс қосымша жүйесі (RAS), рельс интерфейсі жүйесі, рельс жүйесі, тақта, негіз, қару рельсі немесе жай ғана рельс деп аталады) – атыс қаруларына керек-жарақтарды бекітудің стандартталған жүйесін білдіретін жалпы термин. Рельс жүйелері – қарудың қабылдағышында, қолды қорғауында немесе алдыңғы бөлігінде орналасқан тік тіректер (әдетте металл немесе полимерден жасалған), олар керек-жарақтарды жылдыруға немесе орналасуын өзгертуге мүмкіндік береді. Көптеген рельс ұяларының артықшылығы – пайдаланушының қалауынша әрбір керек-жарақтың оңтайлы орналасуын реттеуге және көздің рельефіне байланысты әртүрлі керек-жарақтарды әртүрлі орындарда ауыстыру мүмкіндігі. Рельс жүйелерімен үйлесімді немесе оларға арналған атыс қаруларының керек-жарақтарына тактикалық шамдар, лазерлік нысаналар, тік алдыңғы тұтқалар, телескопиялық нысаналар, голографиялық нысаналар, рефлекстік нысаналар, қосалқы темір нысаналар, биподтар/үш аяқтар, иық тіреуі және штыктар жатады. Атыс қарулары үшін рельс жүйелерінің кең таралған түрлері – бұл тісті рельс (соның ішінде Варшава шартының рельсі деп аталатын кеңестік үлгісі), Уивер рельсі, Пикатинни рельсі, SOPMOD және M-LOK. Сонымен қатар, ату спортында иық тіреулерін және биподтарды бекіту үшін қолданылатын әртүрлі әскери емес конструкциялар да бар, мысалы, UIT рельсі, Zeiss рельсі және Freeland рельсі.
A rail integration system (RIS; also called a rail accessory system (RAS), rail interface system, rail system, mount, base, gun rail, or simply a rail) is a generic term for a standardized system for attaching accessories to firearms. Rail systems are straight mounting brackets (usually made of strips of metal or polymer) on the gun's receiver, handguard, or fore end stock to allow sliding or variable position attachments. An advantage of the multiple rail slots is the moveable positions to adjust for optimal placement of each item for a user's preferences, along with the ability to switch different items at different placements due to varying eye reliefs on gun sights. Firearm accessories commonly compatible with or intended for rail systems include tactical lights, laser sights, vertical forward grips, telescopic sights, holographic sights, reflex sights, backup iron sights, bipods/tripods, slings, and bayonets. The common types of rail systems for firearms are the dovetail rail (including the Soviet variant known as the Warsaw Pact rail), the Weaver rail, the Picatinny rail, the SOPMOD, and the M LOK. There are also various non military designs used in shooting sports to attach slings and bipods such as the UIT rail, Zeiss rail, and Freeland rail.
Тарих
Бастапқы рельстер – бүйірлері ойысқан, көгершін құйрықты рельстерге қарағанда стандарты төмен, тек сығу арқылы жабдықты жылжытуға және бекітуге мүмкіндік беретін, жоғары орналасқан металл жолақтар болған.
Дизайн
Рельстік жүйелер әдетте қарудың қол қорғанысына және/немесе жоғарғы қабылдағышына негізделеді. Қазіргі тапаншалардың ұңғысының төменгі жағында рельстік жүйелер болады. Мылтықтардағы рельстер әдетте жоғарғы өлі нүктеден басталады ("12 сағат"), ал басқа жиі кездесетін орналасулар төменгі 180° ("6 сағат") және бүйірлерде 90° ("3 сағат" және "9 сағат") болады; кейбір рельстер 90° емес, 45° бұрышта диагональды түрде орналасқан, бірақ олар сирек кездеседі. Әрбір 45° бұрыштық позицияда қол қорғанышының ұзындығы бойынша жартылай немесе толықтай созылатын қосымша бекіту рельстері немесе тесіктер болуы мүмкін. Калашников мылтықтарында Варшава рельсі артқы жағынан қарағанда қабылдағыштың сол жағына бекітіледі. Жаңа нұсқаларында мылтықтардың қол сақшыларының бүйірлеріне қосымша жабдықтарды орнату үшін Пикатини стиліндегі рельстер қосылады. Жабдықтарды жаңартуға байланысты, кейбір Варшава шартының қаруларында екі стиль де кездесуі мүмкін. Қазіргі заманғы атыс қаруларында рельстер көбінесе денеге енгізілген, қосымша модификация ретінде емес. Ескі атыс қаруларына рельс бөлімдерін қаруға бекіту үшін тесіктерді бұрғылау және бұрандалы жіптер жасау қажет болуы мүмкін. Бұл мылтық нысанасының бөліктерін орналастыру үшін көгершіннің құйрығының ойығын жасаудан оңай. Телескоптық, рефлекторлық, голографиялық көзқарастар, қызыл нүктелі лупалар, түнгі көру құрылғылары немесе жылу көзқарастар сияқты оптикалық құралдарды темір көзқарастардың арасына орналастыруға болады. Рельс бөлігі жабдықты туралауға көмектесетін әртүрлі биіктікте болуы мүмкін, бұл бастапқы темір көзқараспен бірқатар немесе жарықтандырылған оптиканың орталық нүктесінен, сақинасынан немесе шевронынан төмен болуы мүмкін. Бұл сәйкестіктің абсолютті немесе төменгі 1/3 деңгейі деп аталады. Биіктік вариацияларына қоса, кейбір рельс тіректері әртүрлі дәрежеде ығыстырылуы мүмкін. Аспаптарды және/немесе қосалқы бүгілетін темір көзқарастарды қарудың жоғарғы жағында көзден тыс жерге орналастыру және/немесе сыртқы контурдың өлшемін кішірейтетін 22.5°, 45° және 90° ең көп таралған. Сондықтан, бастапқы көзқарастар электронды оптика бұзылған жағдайда резервтік болып табылады. Рельс бөлігі қаруға орнатылған шамдарды алға жылжытуға мүмкіндік береді, бұл шамның тікелей қаруға түсіп, көлеңкелер жасауын болдырмайды. Рельс кеңістігінің мөлшері пайдаланушыға бекітілген әрбір құрылғы мен құралды жеке баптауға және оңтайландыруға мүмкіндік береді. Дизайн жетілген сайын, орын көлемі орналасу кеңістігінің нақты қажеттілігін асып түседі. Сондықтан, жабдыққа жабысудың алдын алу үшін рельс қақпақтары мен қорғағыштары қосылуы мүмкін. Болашақтағы рельс жүйелерінде атушыға көмектесу үшін орнатылған электрониканың қажеттіліктерін қамтамасыз ету үшін батареялар немесе басқа электр жүйелерін орнату мүмкіндігі болуы мүмкін. Бұл жүйелер үшін стандарттар әлі әзірленуде. Мысалы, НАТО стандарты NATO Accessory Rail – бұл Пикатини рельсін үздіксіз жетілдіру және стандарттау.