Кіріспе

Литвадағы телекоммуникациялар интернет, радио, теледидар және телефон байланысын қамтиды. Литва Республикасының Коммуникацияларды реттеу органы (RRT) елдің электрондық коммуникация саласының тәуелсіз реттеушісі болып табылады. Телекоммуникация туралы заң мен Еуропалық Одақтың директиваларына сәйкес құрылған оның міндеті – салада бәсекелестік ортаны дамытуға көмектесу. Еуропалық комиссияның 2022 жылғы Цифрлық экономика және қоғам индексі (DESI) есебі Литваның 27 ЕО елдері арасындағы цифрлық прогресін бағалайды. Жалпы байланыс деңгейі бойынша 23-орында тұрған Литва, жоғары сыйымдылық желісі (VHCN) және үйге дейін талшықты желі (FTTP) жағынан ерекше көзге түседі. Адам капиталы бойынша Литва 20-шы орында, цифрлық дағдыларының артықшылығымен ерекшеленеді. Цифрлық технологияларды енгізуде Литва 13-ші орында, шағын және орта бизнесте (СME) және электрондық коммерцияда жетістіктерге қол жеткізген. Цифрлық мемлекеттік қызметтер 10-шы орында, 2026 жылға қарай негізгі мемлекеттік қызметтердің 100% онлайн форматқа көшуі жоспарлануда. Бұған қоса, ел кеңжолақты инфрақұрылымды, әсіресе қалалық емес аймақтарда жақсартуға баса назар аударды. Киберқауіпсіздікті қамтамасыз ету және «ақылды қала» шешімдерін дамыту жұмыстары да маңызды бағыттар болып табылады.

Пайдаланушылар мен дағдылар

2022 жылы Литвада жеке тұлғалар арасында интернет қолдану 87%-ға жетті, бұл Еуроодақтың 89%-дық орташа көрсеткішінен аздап төмен. Ел цифрлық біліктілікті арттыруда үлкен қадам жасады, бірақ 2030 жылға белгіленген «Цифрлық онжылдық» мақсаттарына жетуде әлі де қиындықтарға тап болып отыр. 2022 жылғы мәліметтерге сәйкес, халықтың 49%-ы кемінде негізгі цифрлық біліктілікке ие, бұл Еуроодақтың 54%-дық орташа көрсеткішінен сәл төмен, ал негізгі деңгейден жоғары цифрлық біліктілікке ие адамдардың үлесі 23%-ды құрады, бұл Еуроодақтың 26%-дық көрсеткішінен аздап кем.

Тұрақты кең жолақты байланыс

Литвада 2022 жылы кемінде 100 Мбит/с жылдамдықпен кең жолақты қызметтерді пайдалану деңгейі 52% құрады, бұл Еуропалық Одақтың (ЕО) 55% орташа көрсеткішінен сәл төмен. Тұрақты өте жоғары сыйымды желі (VHCN) мен үйге дейін талшықты оптикалық желіні (FTTP) қамту деңгейі 78% болды, бұл сәйкесінше ЕО орташа көрсеткіштерінен (73% және 56%) асып түседі. 2018-2023 жылдарға арналған Еуропалық аймақтық даму қорынан (ЕАДҚ) қаржыландырылған «Келесі буынға арналған қолжетімді инфрақұрылымды дамыту» жобасы 1235 шақырым оптикалық талшықты желілерді орнатуға және телекоммуникациялық мұнаралар құрылысын бастауға мүмкіндік берді. Сонымен қатар, жаңартылған Ұлттық кең жолақты байланыс жоспарының аясында «Сандық тұрғыдан осал пайдаланушылар үшін гигабиттік кең жолақты инфрақұрылымды дамыту» жобасы, қалпына келтіру және төзімділік механизмінен (RRF) 49 миллион еуро көмекпен қаржыландырылып, жеке компаниялар, коммерциялық емес және мемлекеттік ұйымдар, муниципалитеттер және муниципалдық компаниялар арқылы 5000 пайдаланушыға қосылу мүмкіндігін ұсынады. Инфрақұрылымға қатысты Литва байланыс мұнараларын салуға және оптикалық талшықты желілерді орнатуға 75 миллион еуро бөлді, мақсаты 2025 жылға қарай үй шаруашылықтарының 95% осы жоғары жылдамдықты интернет қызметтеріне қол жеткізуіне қол жеткізу. Көлік және коммуникация министрлігі елдің 5G дамуына бағыт-бағдар беріп отыр. 2020 жылы бекітілген нұсқаулар негізгі көлік дәліздері бойындағы үздіксіз 5G қызметтерін қоса алғанда, келесі буын мобильді желілерді енгізуге бағытталған. Елдің әртүрлі аймақтарында қайталау станциялары бар көптеген жеке меншік коммерциялық телерадиокомпаниялар бар (2007). Конституцияда сөз және баспасөз бостандығы кепілдік берілген, және үкімет осы құқықтарды іс жүзінде құрметтейді. Тәуелсіз баспасөз, тиімді сот жүйесі және жұмыс істейтін демократиялық саяси жүйе осы бостандықтарды нығайтуға көмектеседі. Дегенмен, сөз бостандығының конституциялық анықтамасы ұлттық, нәсілдік, діни немесе әлеуметтік жеккөрушілікке, зорлық-зомбылыққа және кемсітушілікке, жамандауға және дезинформация таратуға шақыру сияқты әрекеттерді қорғамайды. Литваға немесе оның азаматтарына қарсы кеңестік немесе нацистік Германияның қылмыстарын жоққа шығару немесе «ауырлатпау», геноцидті, адамзатқа қарсы қылмыстарды немесе соғыс қылмыстарын жоққа шығару қылмыс болып саналады. 2012 жылдың алғашқы 11 айында билік 259 жеккөрушілікке және 6 дискриминацияға шақыру фактісі бойынша тергеу бастады, олардың көпшілігі интернет арқылы жасалған. Билік 69 істі сотқа жіберді, 68-ін жапты, 113-ын дәлел жетіспеуіне байланысты тоқтатты, ал қалғандары тергеуде. Жеккөрушілікке қатысты көптеген шағымдар нәсілшілдік немесе антисемиттік көріністерге, жыныстық бағдарына, гендерлік идентификациясына немесе ұлтына қатысты ашық жаулыққа байланысты болды. Адамның абыройы мен қадір-қасиетіне зиян келтіретін жалған ақпаратты тарату қылмыс болып саналады. Жамандау, егер ол бұқаралық ақпарат құралдары арқылы таратылса, бір жылға дейін айыппұл салуға немесе бас бостандығынан айыруға әкеп соғуы мүмкін, ал жамандау материалы үшін екі жылға дейін жазалануға болады. «Кішкентайлардың денесіне зиян келтіретін» немесе олардың ойлау процесіне әсер ететін материалдарды жариялау заңсыз болса да, кішкентайлардың жыныстық зорлауын және мазақтауын, кішкентайлар арасындағы жыныстық қатынасты немесе «жыныстық қатынасты» насихаттайтын ақпаратты таратуға қатысты заң көбінесе қолданылмайды және ол БАҚ бостандығына кері әсер етеді деген көрсеткіштер жоқ. Конституция жеке адамның жеке хат-хабарларына немесе жеке және отбасылық өміріне кездейсоқ араласуға тыйым салады, бірақ үкімет бұл тыйымды іс жүзінде сақтамайды деген хабарлар бар. Заң бойынша, жеке тұлғаның үйін іздестіру үшін соттан рұқсат алу қажет және үкімет немесе басқа тараптардың азаматтардың хат-хабарларын немесе байланыстарын бақылауына тыйым салынған. Алайда, отандық адам құқықтары жөніндегі ұйымдар үкімет заңды тиісті түрде орындамайды деп айыптайды.