Кіріспе

Ерлер контрацепциясының әдісі

Ерлер контрацепциясының баламалы әдісі – ұрықтарды қыздыру арқылы олардың сперма өндіру мүмкіндігін тоқтату. Сперма ең жақсы түрде дене температурасынан сәл төмен температурада өндіріледі. Ер адамның ұрық жиегінің айналасындағы бұлшық еттер дене температурасы төмендегенде инстинктивті түрде жирылады, ал дене температурасы көтерілгенде босаңсып, ұрықтардың төмен түсуіне мүмкіндік береді. Бұл – организмнің сперманы оптималды температурада ұстау тәсілі. Осылайша, температураның жоғарылауы сперма өндірісін бұзуы мүмкін. Кейбір мамандардың пікірінше, жоғары температураға (116°F = 47°C) ұзақ уақыт бойы ұшырау фертильділікке бірнеше айға әсер етуі мүмкін. Ерлерге арналған термиялық контрацепция әдістері (ТКӘ) ұрық жиегінің терморегуляциялық функциясын өзгерту арқылы тиімділігін көрсетеді. Бұл функция тығыз іш киім кию, жоғары сыртқы температураға ұшырау немесе қызба пайда болу арқылы өзгерген кезде фертильділік бұзылуы мүмкін. Қолданылатын әдістерге ұрық жиегіне ыстық су қою, ультрадыбыс арқылы жылу шығару және арнайы трустарды қолдана отырып, жасанды крипторхизм (ұрықтарды ішкі қуысқа орналастыру) жатады. Алғашқы тәжірибелердің бірі төрт жылдан астам уақытқа созылған жартылай бедеулікке әкелді. Бастапқы тәжірибелер бұл әдістің тиімді және қауіпсіз екенін көрсетсе де, кері қайтарудан кейін организмге қандай жанама әсер ететінін анықтау үшін ұзақ мерзімді зерттеулер жүргізілмеген.

Тарих

Гипертермияның ерлердің өнімділігіне зиянды әсері ежелгі заманнан бері белгілі. Бірақ 19 ғасырдан бастап ғылыми қауымдастық осы құбылысты жақсырақ түсіну үшін зерттеулер жүргізе бастады. 1930 жылдары дәрігер Марте Воегели ерлерді стерильдеуде жылудың қандай рөл атқаратынын зерттеді. Ол жылу мен сперматогенез арасындағы байланысты зерттеумен айналысты. Ол ыстық ваннада жоғары температураға ұрықтарды ұшырату өнімділікті өзгертетінін анықтады. Еріктілердің сперматозоидтарының концентрациясы соншалықты төмендеді, олар өнімсіз деп есептелді. Ол ерлерге арналған осы баламалы контрацепция әдісін таныстырған алғашқы ғалым болды. Сперматогенездің температураға тәуелділігі 1950-1970 жылдар аралығында докторлар Ватанабе мен Робинсон жүргізген түрлі зерттеулерде расталды. Температураның әсері алдымен 40°C-тан жоғары температурадағы ыстық ванналар немесе сауналар сияқты сыртқы факторлармен, қысқа мерзімді әсер ету арқылы зерттелді. Тестікулалардың дұрыс түспеуі (крипторхизм) немесе кәсіби қызмет нәтижесінде ұрық қуысының температурасының көтерілуі, тіпті қызба да өнімділікті төмендетуге бейім факторлар ретінде анықталды. Зерттеулер ұрықтарды күнделікті түрде аздап жылуға, шамамен 37°C температураға, яғни дене температурасына жақын температураға ұшырату арқылы жүргізілді. 1999 жылы Schopp Andreas дене жылуын пайдаланатын контрацепциялық құрылғыны патенттеді.

Қалай жұмыс істейді

Жылудың жоғарылауы сперматозоидтардың өндірісін бұзуы мүмкін. Термиялық әдістер ұрықтарды қыздыру арқылы сперматозоидтар өндірісін баяулатуды қамтиды. Сперматозоидтар дене температурасынан сәл төмен температурада, яғни 37 °C-тан 1–2 °C төмен температурада өндіріледі. Кремстер бұлшық еті ұрықтарды жауып тұрады және ол еріксіз жұмыс істейді. Оның қызметі – дене температурасы көтерілген кезде ұрықтарды төмен түсіру, ал дене температурасы төмендесе – көтеру. Бұл процесс ұрықтардың температурасын реттеуге және оны дене температурасынан бірнеше градусқа төмен ұстауға мүмкіндік береді, бұл сперматогенездің қалыпты жүруіне жағдай жасайды. Сонымен қатар, сперматозоидтардың қозғалыс белсенділігінің төмендеуі және морфологиялық ерекшеліктерінің өзгеруі сияқты басқа да әсерлер байқалды. Кейбір мамандар жоғары температураға (47 °C) ұзақ уақыт бойы ұшырау сперматозоидтардың өндірісін бірнеше айға тоқтатуы мүмкін екенін айтады, бұл тиімді контрацепцияның шегінен төмен. Бұл контрацепция шегі 2007 жылы ерлерге арналған термиялық, химиялық және гормоналды контрацепция әдістері үшін анықталды және ол бір эякулятта 1 миллилитрде 1 миллион сперматозоидқа тең. Термиялық контрацепцияның тиімділігін растау үшін жеткілікті еріктілерге сынақтан өткізілген жалғыз әдіс – арнайы құрылғыны пайдалана отырып, ұрықтарды көтеру арқылы жасалма крипторхизм әдісі. Клиникалық зерттеулер барысында,

Жасанды крипторхизм немесе ұрықтарды жылу оқшаулау кезінде дене температурасына жақын температураны (37 °C) қолдану, сперматогенез процесін баяулату үшін әсер ету уақытын ұзартуға мүмкіндік берді, бұл процестің ұзақтығы 4 жылға дейін созылуы мүмкін. Қазіргі уақытта контрацепция кезеңінде ұрықтардың көлемі бірнеше пайызға ғана төмендегені байқалды. Ұрықтардың бұрылу қаупінің жоғарылағанына дәлел жоқ. Алайда, сперматогенезді тежеу кезеңінде сперматозоидтардың ядролық сапасының өзгергені, бірақ жасанды крипторхизмді тоқтатудан кейін 3 ай өткен соң бұл өзгерістер кері қайтарылатыны анықталды. Осы тұжырымды осы контрацепция әдісін қолданғанда, тежеу кезеңінде және емді тоқтатқаннан кейін 3 ай бойы ескеру қажет.

Жасанды крипторхизм

Жасанды крипторхизм немесе еркектерге арналған термиялық контрацепция, мүшелерді көтеру арқылы жасалатын, қарапайым принципке негізделген. Күн сайын бірнеше сағатқа мүшелерді ішкі жамбас қуысына (ингвиналды қапқа) жақын ұстап, дене жылуымен қыздыру сперматозоидтардың өндірісін 1 млн/мл контрацепциялық шегінен төмендетеді. Құрылғының тиімді болуы үшін оны кем дегенде 3 ай бойы (күнде шамамен 15 сағат) үздіксіз кию қажет, бұл сперматозоидтардың өмірлік циклына сәйкес келеді. Бұл сперматозоидтардың 1 миллилитріне шамамен 1 миллионға дейін төмендеуіне мүмкіндік береді (орташа көрсеткіш 15-60 миллион). Дәрігерлер қолдану алдында және кейін сперматозоидтар санын тексеру үшін зерттеулер жүргізуі тиіс.

Жылыту іш киімдері

Жылыту трустары қолжетімді құрылғылардың бірі. Бұл әдісті Тулуза университетінің ауруханасында дәрігер Миюссет ойлап тапты және тағайындады. 2019 жылы француз жаңалық арнасы "Францияда бұл контрацептивтік киімді шамамен жиырма ер адам ғана киеді" деп хабарлады.

Силиконды сақина

Тағы бір қолжетімді құрылғы – силикон сақина. Француз медбикесі Максим Лабрит ойлап тапқан және патенттелген, ол "сперматогенезді уақытша немесе тұрақты түрде тоқтатуға мүмкіндік береді, сонымен бірге адамға ешқандай мазасыздық тудырмайды". "Бұл аппарат еркектердің ұрықтарына ультрадыбыстық дірілдерді бақылап беру арқылы, жыныстық құштарлығына, жыныстық белгілеріне немесе жалпы денсаулығына әсер етпей, қалауынша уақытша немесе тұрақты сүйексіздікке (стерильділікке) әкеледі".