Кіріспе

Сұлтан Әли Искандар Шах I ибни әл-мархум Сұлтан Ахмад Хусейн Муаззам Шах I – Жохордың 20-шы сұлтаны, ол әкесі Сұлтан Хусейннің 1835 жылы табиғи себептерден қайтыс болғаннан кейін таққа отырды. Келесі жиырма жыл бойы Сұлтан Әлидің Жохор сұлтандығына деген талаптарын тек бірқатар саудагерлер мен азандаған малайлар ғана мойындады. Әкесі сияқты, Сұлтан Әли де қуыршақ сұлтан болды және Теменггонг пен британдықтардың басқаруына өткен мемлекеттің әкімшілік істерінде шешімді рөл атқармады. 1855 жылы Сұлтан Әли Жохордың егемендік құқықтарын (Кесангтан басқа) Теменггонг Даенг Ибрагимге, британдықтардың оны "Жохор сұлтаны" деп ресми мойындауы және ай сайынғы үлестік төлем алуы шартымен берді. Жохордың бөлінуінен кейін Сұлтан Әлиге 1877 жылы қайтыс болғанға дейін Муардың әкімшілік басқаруы тапсырылды, және көптеген әкімшілік мәселелерде ол "Муар сұлтаны" деп аталатын.

Алғашқы жылдар

Тенгку Али 1835 жылы әкесінен кейін Жохор сұлтаны болды, бірақ билігінің алғашқы жылдары Жохор сұлтаны ретінде мойындалмады. 1840 жылдары Жохорға алғашқы қытай иммигранттары (көбінесе Сватов және Чаочжоудан келгендер) көшіп келе бастады. Жас Теменггонг Тун Даэнг Ибрагим мемлекеттік басқару міндеттерін өз мойнына алды. Ол осы қоныс аударушылардан салық жинады, ол Теменггонгтың қаражатына түсті. Дегенмен, Теменггонгтан өзгеше, Сұлтан Әли мемлекеттік істерге араласуға құлшынбады, бірақ сонымен бірге британдықтардан жеткіліксіз үлестеме алатынына шағымданатын. Ол жосықсыз өмір салтымен танымал болды және 1850 жылдары үлкен қарыздар жинады. Осы уақытта Жохордағы жергілікті малайлардың билеуші топқа деген адалдығы патшалар мен ақсүйектер арасында бөліне бастады. 1852 жылы Сингапурдың резиденттік кеңесшісі Томас Черч Малай түбегінің шығыс жағалауындағы малайлардың жағдайын былай сипаттады:

«Бұл аймақта екі топ бар: бір жағынан Линга сұлтаны, Тренггану сұлтаны және Жохордың жас ханзадалары, екінші жағынан Пахан Раджа Бендахарасы және Теменггонг Шри Махараджасы». Алайда, патшалар мен ақсүйектер арасындағы адалдықтың бөлінуі салдарынан ірі қақтығыс болған жоқ. Осы саудагерлердің экономикалық және саяси қысымының нәтижесінде губернатор Сұлтан Әлиді Жохордың заңды билеушісі ретінде ресми мойындауды қарастырды, бірақ осы процесте Теменггонг Даэнг Ибрагим мен оның жас ұлы Әбу Бакардан күшті наразылық келді. 1850 жылдардың басына қарай Жохор тиімді түрде Теменггонгтың бақылауында болды; Сұлтан Әлидің мүддесін қорғауға тырысқандар Теменггонгтың жақтастарымен күшпен қуылды.

Джохордың бөлінуі

Сұлтан Әли мен Теменггонг арасындағы келіссөздер ағылшын отаршылдық үкіметінің делдалдық қызмет атқаруымен жалғасты, себебі Сұлтан Әли Теменггонгтың мемлекеттік кірістерді өзіне қамап қою құқығын сұраққа ұшыратты. Бастапқыда Теменггонг Сұлтан Әлидің Жохорға қатысты егемендік талаптарынан бас тартуы шартымен Жохордың сауда кірісін бөлісуді ұсынды. Сұлтан Әли бұл шартты қабылдамады. Екі тарап та британ үкіметінің тікелей араласуын қалады, оның ішінде, британдық губернатор полковник Уильям Джон Баттерворт және оның ізбасары Эдмунд Бланделл делдалдық қызмет атқаруға шақырылды. Британдықтар Теменггонгтың Жохорды Сұлтаннан басқаруды қолға алу мүмкіндігіне үміттенді. Сұлтан Әлидің егемендік талаптары британдықтар мен Теменггонгтар тарапынан тез жоққа шығарылды. Теменггонг Сұлтанның қайтыс болған әкесі, Сұлтан Хусейннің 1824 жылғы ағылшын-голландиялық шартта британдықтар тарапынан мойындалғанына қарамастан, Жохордағы егемендік құқығын белсенді түрде талап етпегенін атап өтті. Сол кезде Жохор, Паханг сияқты, Бендахараның басқаруында болды, ал Паханг Бендахараның бақылауында болған. Қосымша құжаттарда Жохор монархтың басқаруында болса, де-юре егемендік Лингга сұлтаны Махмуд Музаффар Шахқа тиесілі болар еді, Сұлтан Әлиге емес екені көрсетілді. Теменггонг пен Сұлтан Әли 1854 жылғы сәуір айында өз ұсыныстарын британдық губернаторға ұсынды. Теменггонг Сұлтанның Жохор сұлтаны ретінде мойындалуына келісті, бірақ Жохордың барлық жерін толық басқаруын қалады. Ал Сұлтан Әли губернаторға Кесанг аумағын (Муар маңында) тікелей өзі басқаруын қалатынын білдірді, себебі оның ата-бабаларының бір бөлігі сол жерде жерленген. Британдықтар Теменггонгты Сұлтан Әлидің өтінішіне мойынсұнуға көндірді және көп ойланғаннан кейін қабылдады. 1855 жылғы 10 наурызда келісім жасалды, онда Сұлтан Әли Жохордағы егемендік құқықтарын Теменггонгқа тұрақты түрде берді, Кесанг аумағын (Муар маңында) қоспағанда. Қарсылығында, Сұлтан Әлиге Теменггонг пен британ үкіметінен «Сұлтан» атағының мойындалуы кепілдік берілді және өтемақы ретінде 5000 доллар ақша алды. Сұлтан Әлиге сондай-ақ, губернатор Эдмунд Бланделлдің (Сингапурдың британдық губернаторы) қысымымен, Сұлтан Әлидің қаржылық шағымдары мен проблемаларын шешуді үміттене отырып, Теменггонгтан ай сайын 500 доллар жәрдемақы алуға уәде берілді. (Теменггонг Падука Туан Муар деген атақпен де белгілі) және уақытының көп бөлігін Малаккада өткізді. 1855 жылы Муарда халық тығыз болған жоқ, онда 800 адам тұрды және ресми үкіметтік құрылым құрылмаған. 1860 жылы Сұлтан Әли шеттиарлық ақша несиегері Кавана Чана Шеллападан 53 600 доллар қарыз алды. Сұлтан Әли Шеллапамен ай сайынғы жәрдемақысының бір бөлігін қарызын өтеуге жұмсауға келісім жасады. Алайда, Сұлтан Әли қарыздарын уақытында төлей алмады, сондықтан ашуланған Шеллапа 1866 жылы британ үкіметіне хат жазды. Қарызын уақытында өтеуге қысым көрсетілген Сұлтан Әли Шеллапаға қарызын өтей алмаса, Муарды Теменггонгқа кепіл ретінде беру құқығын берді. Оның Теменггонг Даэнг Ибрагиммен қарым-қатынасы шиеленісіп қалды; 1860 жылы Сұлтан Әли Бугис авантюристеріне, Рембау және Сунгей Уджонның басшыларына Муарда тұруға және Жохорға шабуыл жасауға дайындалуға рұқсат берді. Сұлтан мен Теменггонг Даэнг Ибрагим арасындағы бұл жағдай Теменггонгтың ұлы Әбу Бакарға, оның әкесі 1862 жылы қайтыс болғаннан кейін мұрагерлік еткенге жетті. Әбу Бакар Жохордың Теменггонг болғаннан кейін көп ұзамай ол Сұлтан Әлиге Жохордың Сегаматқа билігін қайта орнату үшін хат жолдады. Сегаматтың егемендігі туралы даулар Теменггонг пен Сұлтанның адамдары арасында соғысқа әкеп соқты. Он бір жылдан кейін, 1873 жылы, Суливатангтың Муар сағасындағы тұрғындардан кедендік салықтарды жинау әрекеті Әбу Бакардың (1868 жылы Махараджа болған) адамдарымен одан әрі қақтығысқа әкелді. Сұлтан Әли билігінің қалған жылдарында Муарда экономикалық белсенділік байқалған жоқ. Дегенмен, ол Муардан түсетін табысты жинау міндетін Суливатанг пен оның агенттеріне тапсырды, олардың барлығы кейіннен Муардың Теменггонг Падука Туан уландырып өлтірді. 1868 жылы Сұлтан Әли тамилдік мектеп мұғалімі Бабу Рамасамиді Муардан түсетін табысты жинау міндетіне тағайындады. 1872 жылы еуропалық шахтер Сұлтан Әлиге келіп, оған бес жылға бүкіл Кесанг аумағына эксклюзивті тау-кен өндіру құқығын берді. Үш жылдан кейін, американдық саудагер Сұлтанға келіп, оған Кесанг аумағында 45 шаршы миль (117 км²) жерді сатып алуға жеңілдік берді. Ол өзіне сарай салып, үшінші әйелі, Чик Сембукпен бірге тұрды, ол 1877 жылдың маусымында қайтыс болды және Умбай мешітінің ішіндегі мавзолейге жерленді. Өліміне аз уақыт қалғанда Сұлтан Әли Кесанг аумағын өзінің 11 жасар ұлы Тенгку Махмудқа, Чик Сембукпен болған ұлына мұра етіп берді. Оның шешімі Сингапурдағы кейбір малайлардың наразылығын тудырды, олар Тенгку Алам Кесанг аумағының мұрагері болуы керек деп ойлады, себебі ол Даэнг Ситимен болған ең үлкен ұлы еді, ал Чик Сембук қарапайым адам еді. Сұлтан Әли қайтыс болған кезде Кесанг аумағының қорғаушысы Сұлтан Әлидің ағасы Унку Жалил болды. Унку Жалил Кесанг аумағының қорғаушылығын Махараджа Әбу Бакарға тапсырды, британ үкіметі Муардың Теменггонг Падука Туан және аумақтың басшыларына Кесанг аумағының тағдырын шешу үшін сайлау өткізгеннен кейін және олар бірауыздан Махараджа Әбу Бакарды өздерінің басшысы ретінде таңдағаннан кейін. Британдық губернатор Кесанг аумағының басқаруын Махараджаға тапсырды, бұл Тенгку Алам мен оның көптеген жақтастарының наразылығын тудырды. Олардың Кесанг аумағына қатысты жалғасқан талаптары 1879 жылы Жемента азаматтық соғысының басталуына әкеп соқты.