Кіріспе

Индияның штаттық үкіметі

Карнатака үкіметі, қысқартылған түрі GoK немесе GOKA, немесе жай ғана Карнатака үкіметі, бұрынғы Майсур үкіметі немесе Майсур штатының үкіметі – Индияның оңтүстік-батысындағы Карнатака штатын басқаруға арналған, губернатордың рәсімдік басшы ретінде сайланған демократиялық мемлекеттік орган. Бес жылға тағайындалатын губернатор бас министрді тағайындайды және бас министрдің ұсынысы бойынша министрлер кабинетін бекітеді. Губернатор штаттың рәсімдік басшысы болып қала берсе де, үкіметтің күнделікті басқаруын бас министр және оның кабинеті жүзеге асырады, оларға көптеген заң шығару өкілеттіктері берілген.

Аудандық жауапты министрлер

№ Аудан Ауданының басшысы Партия Қызмет мерзімі 01 Бағалкот Харшитхтп Һинд ұлттық конгресі 2023 жылдың 13 мамыры Қазіргі лауазымда 02 Бангалор қалалық Д. К. Шивакумар 2023 жылдың 13 мамыры 03 Бангалор ауылдық Белгісіз 2023 жылдың 13 мамыры 04 Белағави Белгісіз 2023 жылдың 13 мамыры 05 Баллари Б. Нагендра 2023 жылдың 13 мамыры 06 Бидар Белгісіз 2023 жылдың 13 мамыры 07 Бижапур Белгісіз 2023 жылдың 13 мамыры 08 Чамаражанагар Белгісіз 2023 жылдың 13 мамыры 09 Чиккабаллапура Белгісіз 2023 жылдың 13 мамыры 10 Чикмагулур Белгісіз 2023 жылдың 13 мамыры 11 Читтрадурга Белгісіз 2023 жылдың 13 мамыры 12 Дақшина Каннада Динеш Гундурао 2023 жылдың 13 мамыры 13 Даванагере Белгісіз 2023 жылдың 13 мамыры 14 Дхарвад Сантош Лад 2023 жылдың 13 мамыры 15 Гадаг Белгісіз 2023 жылдың 13 мамыры 16 Калабураги Белгісіз 2023 жылдың 13 мамыры 17 Хассан Белгісіз 2023 жылдың 13 мамыры 18 Хавери Белгісіз 2023 жылдың 13 мамыры 19 Кодагу Белгісіз 2023 жылдың 13 мамыры 20 Колар Бирати Суреш 2023 жылдың 13 мамыры 21 Коппал Белгісіз 2023 жылдың 13 мамыры 22 Мандья Белгісіз 2023 жылдың 13 мамыры 23 Майсур Белгісіз 2023 жылдың 13 мамыры 24 Райчур Белгісіз 2023 жылдың 13 мамыры 25 Раманагара Белгісіз 2023 жылдың 13 мамыры 26 Шивамогга Белгісіз 2023 жылдың 13 мамыры 27 Тумакуру Г. Парамешвара 2023 жылдың 13 мамыры 28 Удупи Лакшми Хеббалкар 2023 жылдың 13 мамыры 29 Уттара Каннада Белгісіз 2023 жылдың 13 мамыры 30 Виджаянагара Белгісіз 2023 жылдың 13 мамыры 31 Ядгир Белгісіз 2023 жылдың 13 мамыры

Әкімшілік бөлімшелер

Карнатака штаты әкімшілік мақсаттар үшін 4 кіріс бөліміне, 49 кіші бөліміне, 31 ауданға, 237 талуққа, 747 хобли/кіріс округіне және 6022 ауылдық округке бөлінген. Штатта 281 қала және 7 муниципалитет бар. Бангалор – ең ірі қалалық агломерация. Ол әлемдегі ең қарқынды дамып келе жатқан қалалардың бірі.

Саяси және әкімшілік қайта ұйымдастыру

Карнатака өзінің қазіргі түрін 1956 жылы Майсур және Куорг (Кодагу) штаттары, бұрынғы Бомбей және Хайдарабад штаттарының каннада тілінде сөйлейтін аудандарымен, сондай-ақ Мадраспен біріктірілген кезде алды. Майсур штаты 10 ауданнан тұрды: Бангалор, Колар, Тумкур, Мандия, Майсур, Хасан, Чикмагалур (Кадур), Шимога және Читрадурга. Беллари 1953 жылы Мадрас штатынан Майсурға көшірілді, осы кезде Мадрастың солтүстік аудандарынан жаңа Андхра штаты құрылды. Кодагу жеке ауданға айналды, ал Дакшина Каннада (Оңтүстік Канара) ауданы Мадрас штатынан, Уттара Каннада (Солтүстік Канара), Дарвад, Белгаум және Биджапур аудандары Бомбей штатынан, ал Бидар, Калабурги және Райчур аудандары Хайдарабад штатынан көшірілді. 1989 жылы Бангалор ауылдық ауданы Бангалор ауданынан бөлінді. 1997 жылы Багалкот ауданы Виджаяпура ауданынан, Чамрайнагар Майсурдан, Гадаг Дарвадтан, Хавери Дарвадтан, Коппал Райчурдан, Удупи Дакшина Каннададан және Ядгир Калабурагиден бөлінді. Даванагере ауданы Беллари, Читрадурга, Дарвад және Шимога аудандарының бір бөлігінен құрылды. 2020 жылы Виджаянагара ауданы Баллари ауданынан бөлініп, штаттың 31-ші ауданы болды. Осының нәтижесінде, Виджаянагара империясының бұрынғы астанасы болған және әлемдік мұра саналатын Хампи қаласы енді Виджаянагараның жаңа ауданының құрамына кіреді.

Заң шығарушы орган

Мемлекеттік заң шығарушы орган екі палаталы және Заң шығарушы Ассамблея мен Заң шығарушы Кеңестен тұрады. Заң шығарушы Ассамблея 224 мүшеден тұрады, соның ішінде губернатор англо-индий халқының өкілі ретінде бір мүшені тағайындайды. Мүшелердің қызмет мерзімі бес жылды құрайды, ал Кеңеске сайланған мүшелердің мерзімі алты жылға созылады. Заң шығарушы Кеңес – тұрақты орган, оның үштен бірі екі жыл сайын отставкаға шығады.

Министрлік

Үкіметке губернатор басшылық етеді, ол бас министрді және олардың министрлер кеңесін тағайындайды. Губернатор бес жылға тағайындалады және мемлекеттің конституциялық басшысы болып табылады. Губернатор мемлекеттің рәсімдік басшысы болып қала берсе де, үкіметтің күнделікті жұмысын бас министр мен олардың министрлер кеңесі атқарады, оларға көптеген заң шығару өкілеттіктері берілген.

Губернатордың хатшысы басқаратын хатшылық министрлер кеңесіне көмектеседі. Министрлер кеңесі кабинет министрлерінен, мемлекеттік министрлерден және министрлердің орынбасарларынан құралады. Бас министрге әкімшілік қызметтердің басшысы бас хатшы көмек көрсетеді. 2021 жылдың тамыз айының мәліметі бойынша, Карнатака үкіметі бас министрді қоса алғанда 30 министрден тұрады.

Бас министр

Карнатаканың бас министрі – Үндістанның Карнатака штатының бас атқарушысы. Үндістан Конституциясына сәйкес, штаттың заңды басшысы – губернатор, бірақ іс жүзінде атқару билігі бас министрде болады. Карнатака заң шығарушы жиналысына сайлау өткеннен кейін, штат губернаторы көбінесе көп мандатқа ие партияны (немесе коалицияны) үкімет құруға шақырады. Губернатор бас министрді тағайындайды, ал оның министрлер кабинеті жиналысқа жауапты болады. Егер жиналыс бас министрге сенім білдірсе, оның өкілеттігі бес жылға созылады және мерзімі шектеусіз.

Атқарушы

Үндістанның бір штатының ауданы – әкімшілік бірлік болып табылады, оның басшысы Индия әкімшілік қызметіне жататын офицер, комиссардың орынбасары немесе аудандық судья болып табылады. Аудандық судьяға немесе комиссардың орынбасарына Карнатака мемлекеттік қызметінен және басқа да Карнатака мемлекеттік қызметтерінен бірнеше офицерлер көмек көрсетеді. Ауданның құқық тәртібін сақтау және оған байланысты мәселелерге жауапты Полиция бастығы – Индия полиция қызметінің офицері. Аудандық полиция бастығына Карнатака полиция қызметінің офицерлері және басқа да Карнатака полиция қызметкерлері көмектеседі. Орманды сақтау жөніндегі комиссардың орынбасары, Индия орман қызметіне жататын офицер, ауданның орман шаруашылығы, қоршаған орта және жануарлар дүниесіне қатысты мәселелерді басқаруға жауапты. Оған Карнатака орман қызметінің офицерлері және басқа да Карнатака орман және жануарлар дүниесі қызметкерлері көмектеседі. Салалық дамуды ЖҚТБ, денсаулық сақтау, білім беру, ауыл шаруашылығы, мал шаруашылығы сияқты даму департаменттерінің аудандық басшылары бақылайды. Бұл офицерлер мемлекеттік қызметкерлер болып табылады.

Полиция басқармасы

Мемлекет 30 полиция ауданына, 77 бөлімшеге, 178 округке бөлінген. Мемлекеттік полиция 20 полиция ауданынан, Бангалор, Майсур, Мангалор, Белагави, Хабли Дхарвад және Калабурги қалаларындағы 6 полиция комиссарынан, 77 бөлімшеден, 178 округтен, 927 полиция бекетінен және 317 полиция заставасынан тұрады. Жеті аймақ бар: Бангалор қаласындағы Орталық аймақ, Даванагердегі Шығыс аймақ, Белагавидегі Солтүстік аймақ, Майсурдағы Оңтүстік аймақ, Мангалордағы Батыс аймақ, Солтүстік-Шығыс аймағы Калабурги және Баллари аймақтары. Мемлекеттік теміржол полициясына полицияның бас инспекторы басшылық етеді. Заң мен тәртіпті сақтауға көмектесетін бөлімшелерге Қылмыстық тергеу департаменті (орман бөлімі, той жасауға қарсы бөлім және т.б.), иттер бригадасы, азаматтық құқықтарды қорғау бөлімі, полиция байланыс және полиция автокөлігі ұйымы, сондай-ақ арнайы бөлімдер кіреді. Ауылдық қорғаныс отряды ауылдағы адамдар мен мүлікті қорғайды және қажет болған жағдайда полицияға көмектеседі. Полиция күші кейде үй күзетшілерімен толықтырылады.

Саясат

Карнатака саясатында Үндістан Ұлттық Конгресі (INC), Бхаратия Жаната партиясы (BJP) және Жаната Дал (Secular) үстемдік етеді. 2023 жылдың мамыр айында өткен сайлауда Үндістан Ұлттық Конгресі 135 орын алып, үлкен жеңіске жетті. Бхаратия Жаната партиясы және Жаната Дал (Secular) жеңілісті мойындап, тиісінше екінші және үшінші орындарда қалды. Алдында, 2018 жылғы Әлемдік сайлауда BJP 104 орынмен ең ірі партия болып шықты, INC 79, JDS 38, BSP 1 және 2 тәуелсіз депутатты қалдырды. Б.С. Йеддьюраппа үкімет құру ниетімен губернатордан жеткілікті саны болмаса да, үкімет құруға рұқсат сұрады. Губернатор оған 2018 жылдың 17 мамырында Бас министр ретінде ант беруге рұқсат берді, бірақ оның қуанышы қысқа болды, себебі Жоғарғы Сот губернатор берген сенімсіздік дауысы үшін берілген мерзімді 2 күнге дейін қысқартты. Ол көпшіліктің қолдауын дәлелдей алмағандықтан отставкаға кетті. Оның отставкасынан кейін Х.Д. Кумарасами 2018 жылдың 23 мамырында Конгрестің 117 дауысымен Бас министр болып ант берді. Кейінгі қосымша сайлауларда JDS+Конгресс коалициясы 5 орынның 4-ін жеңіп алды, оның ішінде 3 депутат және 2 халық депутаты орыны бар, нәтижесінде олардың саны 119-ға жетті. 2019 жылдың 23 шілдесінде Х.Д. Кумарасами басқаратын үкімет Конгресс пен JDS-тан 17 депутаттың отставкаға кетуіне байланысты сенімсіздік дауысында көпшілік дауысқа ие бола алмады. Б.С. Йеддьюраппа 2019 жылдың 26 шілдесінде төртінші рет Бас министр болып ант берді.