Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Француз сәулетшісі (1901–1984)
French architect (1901–1984)
Жан Прове (ʒɑ̃ pʁuve; 8 сәуір 1901 – 23 наурыз 1984) – француз металл жұмысшысы, өзіндік білімімен сәулетші және дизайнер болған. Ле Корбюзье Прувені архитектура мен инженерияны үйлестіретін конструктор деп атады. Проведің ең маңызды жетістігі – өндірістік технологияны архитектураға эстетикалық сапасын жоғалтпай көшіру болды. Оның дизайн шеберлігі бір ғана саламен шектелмеді. Мансабында Жан Прове архитектуралық дизайн, өнеркәсіптік дизайн, конструкциялық дизайн және жиһаз дизайны салаларында жұмыс істеді.
Jean Prouvé (ʒɑ̃ pʁuve; 8 April 1901 – 23 March 1984) was a French metal worker, self taught architect and designer. Le Corbusier designated Prouvé a constructeur, blending architecture and engineering. Prouvé's main achievement was transferring manufacturing technology from industry to architecture, without losing aesthetic qualities. His design skills were not limited to one discipline. During his career Jean Prouvé was involved in architectural design, industrial design, structural design and furniture design.
Алғашқы жылдар
Проуве Франциядағы Нанси қаласында суретші Виктор Проуве мен пианист Мари Духамельдің жеті баласының екіншісі болып дүниеге келді. Проувелер әйнек шебері Эмиль Галле және жиһаз дизайнері Луи Майореллді қамтитын жандара көркемдік ортада өмір сүрді. Жан әкесінің кіретін Нанси мектебінің идеалдары мен күшімен өрбіген. Оның мақсаты – өнерді баршаға қолжетімді ету, өнер мен өнеркәсіпті, сондай-ақ өнер мен қоғамдық сананы байланыстыру болатын. Олардың қағидалары оның барлық туындыларына зор ықпал етті. "Мен суретшілер мен ғалымдар ортасында өстім, ол орта менің санама дән берді", – дейді Проуве.
Prouvé was born in Nancy, France, the second of seven children of the artist Victor Prouvé and the pianist Marie Duhamel. The Prouvés belonged to a lively artistic circle, which included the glass artist Emile Gallé, and the furniture designer Louis Majorelle. Jean grew up surrounded by the ideals and energy of the École de Nancy, the art collective to which his father belonged. Its goals were to make art readily accessible, to forge links between art and industry, as well as between art and social consciousness. Their tenets became ultimately a powerful influence on his body of work. "I was raised," Prouvé says, "in a world of artists and scholars, a world which nourished my mind."
Орта жастары
1914-1917 жылдар аралығында Жан Пруве Нансидегі көркем өнер мектебінде үш жыл оқыды. Содан кейін, ол алдымен Эньендегі (Париж маңында) Эмиль Роберт атты теміршінің шәкірті болды, кейін Париждегі Альдаберт Сабоның металл шеберханасында тәлім алды. 1923 жылы Нансиде ол өзінің алғашқы шеберханалары мен студияларын ашты. Ол балқытылған темірден шамдар, люстралар, қоршаулар жасады және 1924 жылы «Кейін иіліп тұратын кресло» сияқты жиһазды жобалай бастады. 1923-1939 жылдар аралығында ол Жан Бургон, Пьер Ле Буржуа, Рафаэль Удевиль немесе Альфред Томас сияқты жергілікті сәулетшілердің арт-деко жобаларына қатысты. Ол сол кездегі сәнді стильден бірте-бірте бас тартып, бүктелген металл пластиналарынан жасалған тегіс беттерді ұнатты. Ол бұл материалды дүкендердің витриналарын, лифттерді немесе жиһаздарды (мысалы, 1932 жылғы студенттер үйі үшін) жобалау үшін пайдаланды. Жан Пруве 1923-1927 жылдар аралығында архитектор Жак Андре және суретші Этьен Курномен бірге Париждің Нанси комитетінің жұмысына қатысты. 1926 жылы ол комитет мүшесі болды. Ол 1928 жылы Верден ескерткішінің қақпаларын жасады және Париждегі бірнеше ғимараттардың бөліктерін, соның ішінде Роберт Маллет Стивенс жобалаған ғимараттар үшін қоршаулар мен торларды жасады. 1930 жылы Пруве «Заманауи суретшілер одағын» құруға көмектесті, оның манифесінде «Біз логиканы, тепе-теңдікті және тазалықты жақсы көреміз» делінген, бірақ ол өзінің бейнесін нақты эстетикаға бағынбаған адам ретінде қалыптастырды. 1931 жылы ол «Жан Пруве шеберханаларын» ашып, француз сәулетшілері Эжен Боден және Марсель Лодспен Клишидегі «Халық үйі», авиация клубы және әскери лагері сияқты жобалар бойынша бірлесе жұмыс істеді. Ол сонымен қатар Шарлотта Перриан және Пьер Жаннеремен әртүрлі жиһаз дизайнында жұмыс істеді. Соғыс кезінде «шеберханалар» велосипедтер мен кез келген отынмен жағатын «Пиробал» пешінің өндірісімен айналысты. Ол денсаулық сақтау, білім беру және басқару салаларындағы мемлекеттік секторды жақтады, бұл әлеуметтік идеалды көрсетті, сонымен қатар масштабты үнемдеуді ұсынды. 1936 жылы ол ауруханалар, мектептер және кеңселер үшін стандартты модельдер каталогын жариялады. Жаппай өндіріс мүмкіндігі Прувені ғимараттар салу үшін бүктелген металл пластиналарын пайдаланатын өнеркәсіптік өнімдерді әзірлеуге және патенттеуге шабыс тартты. Бұған жылжымалы бөлімдер, металл есіктер және лифт шахталары кірді. Француз үкіметі жұмысшыларға ақылы демалыс беру туралы жариялағанда, Пруве BLPS (1937–39) – жиналмалы болат демалыс үйімен жауап берді. Салмағы екі тоннадан кем, 3,3 шаршы метрлік құрылысты бес жұмысшы төрт-бес сағат ішінде жинап немесе бөлшектей алатын болды. 1939 жылы ол француз армиясы үшін жиналмалы казармаларды жобалады. Кейіннен «Жан Пруве шеберханалары» қайта құру министрлігінен босқындарға арналған үйлерді көптеп өндіруді тапсырды. Әлемде арзан, жылдам салынатын тұрғын үйлер қажет болған кезде, Пруве солтүстік америкалық дизайнер Р. Бакминстер Фуллермен бірге осы саладағы көшбасшы ретінде танылды. 1947 жылы Пруве Максевильдегі зауықты салып, онда жиһаз өндірді және алюминийді пайдалану туралы кең көлемді архитектуралық зерттеулер жүргізді. Ферембалдың жиналмалы үйінде (1948), атауды қола бұйымдарын өндірушінің кеңселері ретінде жобаланған, болат порталдар конструкциялық ядроны құрайды. 1949 жылы Пруве мен оның ағасы Анри Париждің сыртында, Меудонда 14 учакелік ауданын салу үшін қайта құру және қала құрылысы министрлігінің келісімшартын жеңіп алды. Бұл оның жеңіл металлдан жасалған құрылыс жүйесінің прототипі болды. «Тропикалық үйлер» Францияның Африкадағы колонияларында тұрғын үй және азаматтық ғимараттардың жетіспеушілігін жою үшін жобаланды. Пруве 1949-1951 жылдар аралығында Батыс Африка үшін үш прототипті «Тропикалық үйлерді» жобалап, жасады. Бірін Нигердің астанасы Ниамейге, ал екіншісін Орта Конгоның француз колониясының астанасы Браззавильге жөнелтті. Браззавильге кеткен екеуі бір жерде жиналды, екіншісі алюминий өнімдерін, соның ішінде Пруве құрылымдарын сататын француз компаниясының кеңсесі болды. Браззавильдегі ғимараттардың бірі мен Ниамейдегі үй ақырында бөлшектеліп, Парижге қайтарылды. Екінші, үлкен Браззавиль үйі бүктелген болат және алюминий пластиналарынан жасалған. Көлікті жеңілдету үшін барлық бөлшектер тегіс, жеңіл және жүк ұшағына тығыз орналастырылуы мүмкін. 1952 жылы Пруве бизнесі күйреп кетті, бірақ оның ерте клиенттерінің бірі болған Ле Корбюзье одан техникалық мәселелер бойынша кеңес алуын жалғастырды. 1956 жылы оқу орны үшін жасалған, оңай бөлшектелетін және көшірілетін мектепке тапсырыс берілгенде, Пруве асимметриялық Вильжюиф жиналмалы үйін (1956) жасады. Бұл жеңіл конструкция, оның болат пластиналарынан жасалған тіректері консольдік ағаш шатырын ұстап тұрады. Ол сол кездегі Баухаус стиліндегі болат жиһаздан өзгеше, болат түтіктерді пайдаланудан бас тартты. Пруве металл пластиналарының беріктігіне және пішініне көбірек сенді, «бүгілген, басылған, қысылған, емес дәнекерленген». Оның дизайны материалдарды білу, суретшілер мен шеберлер арасындағы ынтымақтастыққа берілгендік, техникалық дамуларға назар аудару және «шешімдерді кейінге қалдырмау қағидасын» қамтитын жұмыс философиясын көрсетеді. Пруве көшпелі архитектура идеясын дамытуға ықпал етті, креслоны үйге теңеді және екеуін де тасымалдауды ескере отырып жобалады. 1957 жылы Пруве «Индустриалды көлік құралдары компаниясын» құрды және Роттердам медицина мектебін, Гренобльдегі көрме орталығын және Орли әуежайы терминалының фасадын салды. 1958 жылы ол «Сахара үйінің» дизайнында қатысты, бұл экстремалды климаттық жағдайлар үшін салынған заманауи үйдің прототипі. 1952-1962 жылдар аралығында ол Жан Димитриевичпен бірге Гаврдегі «Көркем өнерлер мұражайын» жобалады, бұл шыны, болат және алюминийден жасалған құрылыс, ол 1962 жылы Рейнольдс жүлдесін алды.
Between 1914 and 1917, Jean Prouvé spent three years in the school of fine arts of Nancy. Then, he was first apprenticed to a blacksmith, Émile Robert in Enghien (near Paris), and then to the parisian metal workshop of Aldabert Szabo. In Nancy in 1923 he opened what would be the first in a string of his own workshops and studios. He produced wrought iron lamps, chandeliers, hand rails and began designing furniture like his "Chaise inclinable" of 1924. As a craftsman in wrought iron, he was commissioned between 1923 and 1939 by local architects as Jean Bourgon, Pierre Le Bourgeois, Raphaël Oudeville or Alfred Thomas to contribute to their Art deco projects. He abandoned gradually the decorative style of that time to prefer smooth surfaces of folded metal plates. He used this material to design storefronts, elevators or furniture (for student housing in 1932, for example). Jean Prouvé was also involved in the activity of the Comité Nancy Paris between 1923 and 1927 with the architect Jacques André or the painter Etienne Cournault. He became a member of the committee in 1926. He supplied the gates for the Verdun Memorial in 1928 and various parts for a number of buildings in Paris, including those designed by Robert Mallet Stevens, for whom he produced the railings and gratings for the private mansions in Rue Mallet Stevens in 1926. In 1930 Prouvé helped establish the Union of Modern Artists whose manifesto read, "We like logic, balance and purity," although he shaped his public image around the idea that he was not married to a specific aesthetic. He opened the successful "Ateliers Jean Prouvé" in 1931 and began collaborating with French architects Eugène Beaudoin and Marcel Lods on projects such as the Maison du Peuple in Clichy, an aviation club and an army camp. He also collaborated with Charlotte Perriand and Pierre Jeanneret on a variety of furniture designs. The war kept "Ateliers" in business manufacturing bicycles and a stove called "Pyrobal" that could burn on any fuel. He favored the public sector in the growing areas of health, education and administration, which reflected a social ideal but also offered the economies of scale. By 1936 he was producing a catalogue of standard models for hospitals, schools and offices. The potential for mass production inspired Prouvé to develop and patent industrial products using folded sheet metal for the construction of buildings. These included movable partitioning, metal doors and elevator cages. When the French government announced the initiation of paid vacations for workers, Prouvé responded with the BLPS (1937–39), a prefabricated steel vacation home. Weighing less than two tons, the 3.3 square meter (35.5 square feet) structure could be put up or taken down by five workers in four to five hours. In 1939 he designed portable barracks for the French army. Later, "Ateliers Jean Prouvé" were commissioned by the Reconstruction Ministry to mass produce frame houses for refugees. At a time when cheap, speedily built housing was needed all over the world, Prouvé was recognized as a leader in the field, alongside the North American designer R. Buckminster Fuller. In 1947 Prouvé built the Maxéville factory where he produced furniture and undertook extensive architectural research on the uses of aluminum. In the Ferembal Demountable House (1948), designed as the offices of the eponymous tin goods manufacturer, steel portal frames form a structural core. In 1949, Prouvé and his brother Henri won a contract by the Ministry of Reconstruction and Urbanism to build a 14 lot subdivision at Meudon, just outside Paris, to demonstrate his prototype lightweight prefabricated metal building system. The Maisons Tropicales were designed to address the shortage of housing and civic buildings in France's African colonies. Prouvé designed and manufactured three prototype Maisons Tropicales for West Africa between 1949 and 1951. One was shipped to Niamey, capital of Niger, and two to Brazzaville, then capital of the French colony of Middle Congo. The two that went to Brazzaville were assembled on the same property—one as the house, the other as an office for a French company that sold aluminum products, including Prouvé structures. One of the Brazzaville structures and the house in Niamey were eventually disassembled and shipped back to Paris. The second, larger Brazzaville house is made from folded sheet steel and aluminium. For ease of transport all the parts were flat, lightweight and could be neatly packed into a cargo plane. Prouvé's business failed in 1952, although Le Corbusier, one of his early clients, continued to consult him on technical matters. Prouvé's response to a 1956 commission for a schoolhouse that could be easily dismantled and relocated, the asymmetrical Villejuif Demountable House (1956) is a lightweight project whose sheet steel props support a cantilevered wooden roof. The style is set apart from the Bauhaus steel furniture of the time by his rejection of the steel tube technique. Prouvé had more faith in the durability and form of sheet metal, "bent, pressed, compressed than welded". His designs speak of a work philosophy that includes knowledge of the materials at hand, a commitment to collaboration between artists and craftsmen, an attention to evolving technical developments, and "the principle of never postponing decisions so as neither to lose the impetus nor indulge in unrealistic forecasts". Prouvé was influential in the development of the idea of nomadic architecture, likening a chair to a house, and designing both with portability in mind. In 1957 Prouvé started the Industrial Transport Equipment Company and built the Rotterdam Medical School, the Exhibition Center in Grenoble and the Orly Airways Terminal façade. In 1958 he collaborated on the design of La maison du Sahara, a modern prototype of a house built for extreme climate conditions. Between 1952 and 1962 he collaborated with Jean Dimitrijevic on the Musée des Beaux Arts du Havre, a glass, steel and aluminum structure that received the prix Reynolds in 1962.
Соңғы жылдары
1957 жылдан 1970 жылға дейін Пруве Париждегі Өнеркәсіп және қолөнер консерваториясында дәріс берді. Өмірінің соңғы жылдарындағы ең маңызды жобасы – 1970 жылғы Білім министрлігінің ғимараты, Ла Дефенс ауданында салынуы тиіс, үлкен ішкі ауласы бар металл қабатты үй. Миуччия Прада мен Ричард Принцтің де Maison Tropicale үлгілері бар. Танымал жеке коллекционерлердің ішінде актер Брэд Питт, галерея иесі Ларри Гагосян және сәнді дизайнер Марк Джейкобс та бар. Марта Стюарт өзінің Нью-Йорк кеңсесінде француз поштасы үшін Пруве жасаған сөрелер мен орындықтарды пайдаланады.
From 1957 to 1970 Prouvé lectured at the Conservatoire des Arts et Métiers in Paris. The most ambitious project he worked on during the last years of his life was the building for the Ministère de l’Éducation Nationale (1970), a metal skyscraper designed around a vast internal patio, which was to be built at La Défense. Miuccia Prada and Richard Prince also both have versions of Maison Tropicale. Other notable private collectors include actor Brad Pitt, the gallery owner Larry Gagosian, and the fashion designer Marc Jacobs. In her New York office, Martha Stewart uses shelves and stools Prouvé designed for the French postal service.
Қоғамдық коллекциялар
Проуведің туындылары бүкіл әлемдегі жеке және мемлекеттік коллекцияларда сақталған, оның ішінде Париждегі Помпиду орталығы мен Нью-Йорктегі Заманауи өнер мұражайы бар. Проуве шығармашылығына арналған тұрақты галереялар Нансидегі Әдемі өнерлер мұражайында (Musée des beaux arts) және Темір тарихы мұражайында (Musée de l’Histoire du Fer) ашылды. 2012 жылы Нанси мектебі мұражайында (Musée de l’École de Nancy) оның темір жұмыстарының көрмесі, Лотарингия мұражайында (Musée Lorrain) екінші дүниежүзілік соғыс кезінде және одан кейін қалаға тигізген әсері талданды, сондай-ақ Әдемі өнерлер мұражайында (Musée des beaux arts) Африкада қолдану үшін жобаланған алдын ала құрастырылған «Тропикалық үйлердің» (Maisons Tropicales) бірі орнатылды.
Prouvé's work is included in private and public collections worldwide, including Centre Pompidou, Paris and the Museum of Modern Art, New York. Permanent galleries devoted to Prouvé's work have been installed at the Musée des beaux arts and Musée de l’Histoire du Fer in Nancy. In 2012, there were an exhibition of his ironwork at Musée de l’École de Nancy, an analysis of his impact on the city during and after World War II at Musée Lorrain and the installation of one of the prefabricated Maisons Tropicales he designed for use in Africa at Musée des beaux arts.