Кіріспе

Ағылшын өнертабыстары мен жаңалықтары – Англияда ағылшынның өзі ойлап тапқан, жаңартқан немесе ашқан заттар, процестер немесе техникалар. Көбінесе, алғаш рет ашылған нәрселер де өнертабыс деп аталады, және көп жағдайда екеуінің арасында айқын шекара жоқ. Дегенмен, Англиядағы ғылым мен технология абсолюттік көрсеткіштер бойынша қарқынды дамыды. Сонымен қатар, жапондық зерттеу компаниясының мәліметінше, әлемдегі өнертабыстар мен жаңалықтардың 40% астамы Ұлыбританияда жасалған, одан кейін Франция – 24%, ал АҚШ – 20% құрайды. Төменде ағылшын екені белгілі немесе жалпы мойындалған өнертабыстардың, жаңалықтардың немесе ашылулардың тізімі келтірілген.

Керамика

1748: Лондонның Боу фарфор фабрикасының Томас Фрай (1710–1762 жж.) жасаған жоғары сапалы фарфор. "Челси" фарфор фабрикасындағы Фрайдың бәсекелестерімен салыстырыңыз. 1770 жылдар: Жосия Веджвуд (1730–1795) жасаған жаспер ыдыстар. 1789–1793: Жосия Спод (1733–1797) жасаған сүйек фарфоры. 1813: Чарльз Джеймс Мейсон (1791–1856) темір тас фарфорын ойлап тапты.

Сағат жасау

Англо-саксон дәуірі: Ұлы Альфред (849–899) ойлап тапқан шам сағатының түрі. 1657 жыл шамасында: Роберт Гук (1635–1703) якорлық тетік құрылғысын ойлап шығарған болуы мүмкін. 1657 жыл шамасында: Роберт Гук (1635–1703) теңгерім дөңгелегіне серіпке қосылды. 1722 жыл шамасында: Джон Харрисон (1693–1776) шыбын-шіркей тетігін ойлап тапты; Харрисон H1, H2, H3 және H4 сағаттарын жасады (бойлықты өлшеу мәселесін шешу үшін). 1726 жыл шамасында: Джон Харрисон (1693–1776) gridiron маятнигін ойлап тапты. 1955 жыл: Луи Эссен (1908–1997) тұңғыш дәл атомдық сағатты ойлап тапты. 1976 жыл: Джордж Дэниелс (1926–2011) коаксиалды тетік механизмін ойлап тапты.

Киім өндірісі

1589 ж. Уильям Ли (1563–1614) ойлап тапқан тоқыма өнеркәсібінде қолданылатын механикалық тоқу станогы. 1733 ж. Джон Кей (Уолмерсли) (1704–1779 ж. шамамен) өнертапқысы – тоқуды индустрияландырудағы маңызды қадам – Ұшатын шаттл. 1759 ж. Джедедия Струтт (1726–1797) сақ (жоғары сапалы тоқыма) өндірісіне арналған Дерби Риб машинасын ойлап тапты. 1764 ж. Джеймс Харгривс (1720–1778 ж. шамамен) орау машинасы – «Дженни» ойлап тапты. 1767 ж. Уоррингтондық Джон Кей айналушы станокты ойлап тапты. 1769 ж. Ричард Аркрайт (1732–1792) сумен жұмыс істейтін айналушы станок – «Су фреймі» жасады. 1775–1779 ж. Сэмюэл Кромптон (1753–1827) орамал тоқуға арналған станок – «Мюль» ойлап тапты. 1784 ж. Эдмунд Картрайт (1743–1823) тігіш станокты ойлап тапты. 1790 ж. Томас Сент тігін машинасын ойлап тапты. 1808 ж. Джон Хиткоат (1783–1861) тоқыма станогының жетілдірілген түрі – бобинетті ойлап тапты. 1856 ж. Вильям Генри Перкин (1838–1907) алғашқы синтетикалық органикалық бояу – маувеинді ашты. 1941 ж. Джон Рекс Уинфилд (1901–1966) полиэстерді ойлап тапты.

Байланыс

1565 жылға дейін: Сеатхейтте, Борроудейл, Камбрияда Grey Knotts графитін пайдаланып жасалған қарындаш. 1588: Тимоти Брайт (1551?–1615) қазіргі стенографияны ойлап тапты. 1661 ж. Ағылшын пошта бастығы Генри Бишп (1611–1691/2) «Епископ таңбасы» деп аталатын пошта маркасын енгізді. 1667 ж. Роберт Гук (1635–1703) ұзын сым арқылы дыбысты механикалық дірілдермен жеткізетін консервілі телефонды ойлап тапты. 1714: Генри Миллге (шамамен 1683–1771) алғашқы жазу машинасы саналатын аппаратқа патент берілді. 18 ғасыр: Валентин күніне арналған карточкалар кеңінен танымал болды. 1822 ж. Сэмпсон Мордан (1790–1843) және Джон Исаак Хокинс (1772–1855) механикалық қарындашқа патент алды. 1831: Электромагниттік индукция және Фарадейдің индукция заңы. Бұл Майкл Фарадейдің (1791–1867) тәжірибелері сериясымен басталды; кейіннен радио толқындарын ашу және радиону дамытудағы алғашқы тәжірибелердің біріне айналды. 1837 ж. Чарльз Уиттстон (1802–1875) және Уильям Фотэржилл Кук (1806–1879) коммерциялық тұрғыдан сәтті алғашқы электр телеграфын жасады. 1843 ж. Сэр Генри Коул (1808–1882) Рождестволық карточканы коммерциялық түрде таныстырды. 1873: Виллоуби Смит (1828–1891) селен элементінің фотоөткізгіштігін ашты. Смиттің жұмысы фотоэлектрлік жасушаларды (күн панельдерін) ойлап табуға әкелді, соның ішінде ең алғашқы теледидар жүйелерінде пайдаланылғандарын да. 1879: Дэвид Э. Хьюз (1831–1900) жасаған алғашқы радио хабарламасы (шамамен 500 метрлік қашықтыққа жететін) ұшқындық таратушы арқылы жіберілді. 1888: Луи Ле Принс (1841 – 16 қыркүйек 1890 ж. жоғалып кетті) Раундхей бағындағы және Лидс көпіріндегі әлемдегі алғашқы қозғалмалы сурет фильмін түсірді. 1897 ж. Әлемдегі алғашқы радиостанция Уайт аралының батыс ұшындағы Идлс батареясында орналасқан; оны Маркони құрды. 1899: Эдвард Реймонд Тернер (1873–1903) әлемдегі алғашқы түсті кинофильмді түсірді. 1902: Оливер Хевисайд (1850–1925) Жердің қисықтығы бойынша радио толқындарын керітіп бейнелейтін иондалған газ қабаты – Кеннелли–Хевисайд қабатының бар екендігін болжады. 1912: Уильям Экклз (1875–1966) радиобайланысты дамытуды бастады. 1914: Ағылшын туған Джордж Джулиус (1873–1946) әлемдегі алғашқы автоматты тотализаторды ойлап тапты. 1922 жылдың 2 желтоқсаны: Сорбоннада (Франция) ағылшын Эдвин Белин механикалық сканерлеу құрылғысын (қазіргі теледидардың алғысы) көрсетті. 1930: Англиядағы Plessey компаниясы Baird Televisor қабылдағышын шығара бастады: жұртшылыққа сатылған алғашқы теледидар қабылдағышы. 1931: Стереофониялық дыбыс немесе, көбінесе, стерео, Алан Блумлейн (1903–1942) Миддлсекстің Хейс қаласындағы EMI-де ойлап тапты. 1933 ж.: 405 желілік теледидар жүйесі (тұрақты хабар таратуда пайдаланылатын алғашқы толық электронды теледидар жүйесі) Сэр Исаак Шоенбергтің жетекшілігімен Алан Блумлейн (1903–1942) жасады. 1936 ж. BBC телеарнасы Солтүстік Лондондағы Александра сарайынан жоғары сапалы теледидарды тұрақты түрде хабарлауды бастады. 1930 жылдар: Радарды шотландтық Роберт Уотсон Уотт (1892–1973) және ағылшын Генри Тизард (1885–1939) Баудси Манорында жасады. 1945 ж. Артур Кларк (1917–2008) телекоммуникациялық релелерді пайдалану үшін геостационарлық спутниктер тұжырымын танымал етті. 1964 жылдан бастап: Телекоммуникацияда талшықты оптиканы қолдануды ағылшын Джордж Хокхэм (1938–2013) және қытайлық Чарльз К. Као бастады. 1960 жылдардың соңы: Сұйық кристалл дисплейлерді мүмкін ететін ұзақ өмір сүретін материалдарды әзірлеу. Сэр Бринмор Джонс басқарған команда; шотландтық Джордж Грей және ағылшын Кен Харрисон Корольдік радарлық мекемемен және Халл университетімен бірлесіп әзірледі, олар LCD-де қолданылатын кристаллдарды тапты. 1970: Сэр Клайв Синклер (1940–2021) жасаған MTV 1, алғашқы шағын қалта көлеміндегі теледидар. 1973 ж. Британдық радио хабар тарату корпорациясы телетекст ақпараттық қызметінің алғашқы хабарларын таратты. 1992: Сағаттық радионы Тревор Бейлис (1937–2018) ойлап тапты. 1992 жылдың 3 желтоқсаны: әлемдегі алғашқы мәтіндік / SMS хабарламасы ("Merry Christmas") Vodafone GSM желісі арқылы Нил Папворт (1969 ж. т.) жіберді. 2016: BBC жасаған голографиялық теледидар құрылғысы.

Есептеу

1822: Шарль Бэббидж (1791–1871) ұсынған айырмашылық машинасы – полиномдық функцияларды кестелеуге арналған автоматты механикалық калькулятор. 1837: Шарль Бэббидж (1791–1871) жобалаған аналитикалық машина – механикалық, жалпы мақсаттағы компьютер. 1842: Шарль Бэббидж (1791–1871) және Ада Лавлейс (1815–1852) жасаған аналитикалық қозғалтқыштың реттік коды – алғашқы бағдарламалау тілі. 1854: Джордж Буль (1815–1864) тұжырымдаған Буль алгебрасы – цифрлық логиканың негізі. 1912: Артур Полен (1866–1937) ойлап тапқан арго жүйесі – әлемдегі алғашқы электр қуатымен жұмыс істейтін механикалық аналогтық компьютер. 1918: Уильям Экклз (1875–1966) және Ф. У. Джордан (1882–?) ойлап тапқан флип-флоп тізбегі – компьютерлердегі электрондық жадтың (Random access memory) негізі. 1936–1937: Алан Тьюринг (1912–1954) ойлап тапқан Универсалды Тьюринг машинасы. 1943–1944: Томми Флауэрс (1905–1988) жасаған Colossus компьютері – әлемдегі алғашқы бағдарламаланатын, электрондық, цифрлық компьютер. 1946–1950: Алан Тьюринг (1912–1954) жасаған ACE және Pilot ACE. 1949: Фредерик Калланд Уильямс (1911–1977) және Том Килберн (1921–2001) әзірлеген Манчестер Mark 1 компьютері; индекстік тіркегіштерді енгізудегі алғашқы қадамдары үшін тарихи маңызы бар. 1949: Морис Уилкс (1913–2010) құрастырған EDSAC – фон Нейман архитектурасына негізделген, барлық заманауи компьютерлердің негізі болған алғашқы толыққанды, жұмыс істейтін компьютер. 1940-жылдардың соңы/1950-жылдардың басы: Джеффри Даммер (1909–2002) тұжырымдап, жасаған интегралды схема, әдетте микрочип деп аталады. 1951 жылғы ақпан: Фредерик Калланд Уильямс (1911–1977) және Том Килберн (1921–2001) ойлап тапқан Ferranti Mark 1 (сондай-ақ Манчестер электрондық компьютері) – әлемдегі алғашқы коммерциялық, жалпы мақсаттағы электрондық компьютер. 1951: Кристофер Стречи (1916–1975) жобалаған бағдарламаны пайдаланып, Ferranti Mark 1 компьютерінде компьютерлік музыканың алғашқы жазбалары орындалды. 1951: LEO, J. Lyons and Co компаниясы үшін алғашқы бизнес-қосымшаны (еңбекақы жүйесін) іске қосып, тарихқа енді. Морис Уилкс (1913–2010) кеңесімен, LEO-ны Джон Пинкертон (1919–1997) және Дэвид Каминер (1915–2008) жобалады. 1951: Морис Уилкс (1913–2010) микропрограммалау тұжырымдамасын жасады, компьютердің орталық процессор (CPU) жоғары жылдамдықты ROM-дағы шағын, арнайы компьютерлік бағдарламамен басқарылатынын түсінді. 1952: Алик Гленни (1925–2003) Манчестер Mark 1 компьютері үшін Autocode-ты жасады; Autocode алғашқы компьютерлік компилятор саналады. 1952: Кембридж университетіндегі EDSAC-те А. С. Дугластың (1921–2010) диссертациясының бөлігі ретінде бағдарламаланған алғашқы графикалық компьютерлік ойын – OXO немесе Noughts and Crosses. 1952: Том Кранстон, Фред Лонгстафф және Кенион Тейлор (1908–1996) жасаған алғашқы трекбол; 1947 жылы Ральф Бенджамин ойлап тапты. 1956 жылдан бастап: Манчестердегі Metropolitan Vickers компаниясы жасаған алғашқы коммерциялық транзисторлық компьютер – Metrovick 950. 1958: Морис Уилкс (1913–2010) басқарған команда әзірлеген EDSAC 2 – микропрограммаланған (Микрокод) басқару блогына және біт-слайдты аппараттық архитектураға ие алғашқы компьютер. 1961: Sumlock ANITA калькуляторы – Uxbridge-тегі Bell Punch компаниясы жобалап, жасаған әлемдегі алғашқы электрондық үстел калькуляторы. 1962: Том Килберн (1921–2001) басқарған команда жасаған Атлас компьютері – әлемдегі алғашқы суперкомпьютер және әлемдегі ең жылдам компьютер. Заманауи архитектуралық тұжырымдамаларды енгізді: катушка, үзілістер, нұсқаулар құбырлары, аралас жады, виртуалды жады және парақтандыру. 1960-жылдардың соңы: Кристофер Стречидің (1916–1975) еңбегінде пайда болған денотациялық семантика – бағдарламалау тілінің дизайнының алғашқы қадамдарының бірі. 1970: Уэльстің инженері Дональд Дэвис (1924–2000) және поляк туған Пол Баран ойлап тапқан пакеттік коммутациялау; пакеттік коммутациялау терминін Лондонның Ұлттық физикалық зертханасында Дэвис енгізді. 1972: Сэр Клайв Синклер (1940–2021) жасаған Sinclair Executive – әлемдегі алғашқы шағын электрондық қалталық калькулятор. 1979: Билл Моггридж (1943–2012) жобалаған GRiD Compass – алғашқы ноутбук компьютері. 1979: Кейн Крамер (туған 1956) ойлап тапқан сандық аудио ойнатқыш (MP3 Player). Оның алғашқы инвесторы Сэр Пол Маккартни болды. 1980–1982: Сэр Клайв Синклер (1940–2021) шығарған Sinclair ZX80, ZX81 және ZX Spectrum үй компьютерлері. 1981: Ағылшын-американдық Адам Осборн (1939–2003) жасаған Осборн 1 – алғашқы коммерциялық сәтті портативті компьютер, ноутбук компьютерінің алғысы. 1982: J. K. Greye идеясынан әзірленген және Малькольм Эванс (туған 1944) бағдарламалаған 3D Monster Maze – кеңінен танылған алғашқы өмір сүру қорқынышты компьютерлік ойын. 1984: Лондондық Psion PLC ұсынған әлемдегі алғашқы қалталық компьютер – (Psion Organiser). 1984: Дэвид Брэбен (туған 1964) және Иэн Белл (туған 1962) жасаған Elite – әлемдегі алғашқы 3D графикасы бар компьютерлік ойын. 1985: Кембриджтік компьютерлік өндіруші Acorn Computers ұсынған ARM архитектурасы; ARM процессорының дизайны барлық смартфондардың және 98% мобильді телефондардың микропроцессор архитектурасы болып табылады. 1989: Сэр Тим Бернерс-Ли (туған 1955) ойлап тапқан World Wide Web. 1989: Сэр Тим Бернерс-Ли жасаған HTTP қосымша протоколы және HTML белгілеу тілі. 1989: Иэн Х. С. Каллимор жобалаған алғашқы PC-мен үйлесімді ладоньдық компьютер – (Atari Portfolio). 1989: Лондондық Psion PLC-нің Psion MC 200/400/600/WORD сериясы үшін жасалған алғашқы тачпад нұсқау құрылғысы. 1990: Сэр Тим Бернерс-Ли (туған 1955) ойлап тапқан әлемдегі алғашқы веб-браузер. Бастапқыда WorldWideWeb деп аталған, ол NeXTSTEP платформасында жұмыс істеді және World Wide Web-пен шатасуды болдырмау үшін Nexus деп өзгертілді. 1990: Сэр Тим Бернерс-Ли жасаған әлемдегі алғашқы веб-сервер. Бастапқыда WWWDaemon деп аталған, ол NeXTSTEP платформасында жұмыс істеді және 1991 жылы жарияланды; кейін ол дамып, CERN httpd деп белгілі болды. 1991 жылдан бастап: Linux ядросын дамыту мен күтіп ұстауға Англияда туған Эндрю Мортон (туған 1959) және Алан Кокс (туған 1968) үлкен үлес қосты. 2002: Лондондық Стивен Вольфрам (туған 1959) ұсынған Wolfram-ның 2 күйлі 3 символді Тьюринг машинасы. 2012: Білім беру мақсатындағы заманауи бір тақтайлы компьютер Raspberry Pi ұсынылды, оны Кембриджширдегі Raspberry Pi Foundation қайырымдылық қоры жобалап, жасады.

Криминология

1836: Джеймс Марш (1794–1846) ойлап тапқан Marsh сынағы (арсендік улануды анықтауға қолданылады). 1888–1895: Фрэнсис Галтон (1822–1911) жасаған саусақ іздерін жіктеу әдісі; криминалистикадағы маңызды жаңалық. 1910: Қылмыскер доктор Криппенді ұстау үшін алғаш рет сымсыз телеграф қолданылды. 1984: Алек Джеффрис (1950 ж.т.) ДНК саусақ іздерін ашты. 1987: Алек Джеффрис (1950 ж.т.) ДНК профильдеу процесін жасады. 1941: Кодтарды бұзушы Билл Тютте (1917–2002) Гитлердің Екінші дүниежүзілік соғыста генералдарымен байланысу үшін қолданған Лоренц шифрын криптоанализ жасады. 1973: Клиффорд Кокс (1950 ж.т.) GCHQ-да RSA шифры деп белгілі болған нәрсені алғаш рет жасады, бұл MIT-де Ривест, Шамир және Адлеман тапқаннан шамамен үш жыл бұрын болды.

Инженерлік

1600 ж. Бірінші электрлік өлшеу құралы – электроскопты Уильям Гилберт (1544–1603) ойлап тапты. 1676–1678 жж.: Роберт Гук (1635–1703) жасаған алғашқы жұмыс істейтін әмбебап буын. 1698 ж.: Томас Севери (шамамен 1650–1715) тұңғыш жұмыс істейтін бу сорғысын ойлап тапты. 1709 ж.: Авраам Дарби I (1678–1717) тұңғыш рет коксты тұтынатын биік пешті жасады. 1739 ж.: Генри Хиндли (1701–1771) бұрандалы кескіш токарлық станогын ойлап тапты. 1780 ж.: Джеймс Пикард (күні белгісіз) Ньюкомен қозғалтқышының модификацияланған нұсқасын (Пикард қозғалтқышы) әзірледі. 1781 ж.: Ыбырайым Дарби III (1750–1789) құйып, салған алғашқы металл көпір – Темір көпір. 1831 ж.: Майкл Фарадей алғашқы электр генераторын (немесе динамоны) – Фарадей дискісін ойлап тапты. 1840 жж.: Чарльз Уиттстон көп фазалы ауыспалы ток (AC) электр моторын ұсынды; 1940 жж.: Эрик Лейтвейт (1921–1997) әзірледі. 1868 ж.: Роберт Форестер Мушет (1811–1891) алғашқы коммерциялық болат қорытпасын өндірді. 1869–1875 жж.: Уильям Крукс (1832–1919) ойлап тапқан Крукс түтігі – алғашқы катодты сәулелі түтік. 1880–1883 жж.: Джеймс Вимшёрст (1832–1903) жоғары кернеуді өндіруге арналған электростатикалық генератор – Вимшёрст машинасының құрастырушысы. 1884 ж.: Чарльз Алгернон Парсонс (1854–1913) бу турбинасын ойлап тапты. 1940-жылдардың соңы / 1950-жылдардың басы: Джеффри В. А. Даммер (1909–2002) микрочипті ойлап тапты. 1963 ж.: Корольдік әуе кемелері мекемесінде жоғары беріктігі бар көміртек талшығы ойлап табылды. 1969 жылдың қаңтары: Carr Reinforcements (Стокпорт, Англия) әлемдегі алғашқы көміртекті матаны тоқыды. 2007 ж.: Бат университетінде әзірленген RepRap жобасы – алғашқы өзін-өзі қайталайтын 3D принтер.

Өнеркәсіптік процестер

1740: Бенджамин Хантсман (1704–1776) әзірлеген ағылшын балқыма болат. 1743: Томас Боулсовер (1705–1788) ойлап тапқан күміс пен мыстың қабатты комбинациясы – Шеффилд пластинасы. 1746: Джон Роубк (1718–1794) ойлап тапқан күкірт қышқылын көп мөлшерде өндіруге арналған қорғасын камерасы процесі. 1760–1840: Өнеркәсіптік революцияның пионерлері – Изамбард Кингдом Брунелл (1806–1859); Абрахам Дарби I (1678–1717); Абрахам Дарби II (1711–1763); Абрахам Дарби III (1750–1789); Роберт Форестер Мушет (1811–1891). 1769: Ричард Аркрайт (1732–1792) ойлап тапқан сумен жұмыс істейтін айналдыру машинасы – су фреймі. 1770 жылдар шамасында: Элеонора Коуд (1733–1821) жасаған жоғары сапалы тас бұйым – Коуд тасы. 1784–1789: Эдмунд Картрайт (1743–1823) жасаған электр тоқыма станогы. 1795: Джозеф Брама (1748–1814) ойлап тапқан гидравликалық пресс. 1820: Томас Хэнкок (1786–1865) ойлап тапқан резеңке қайта өңдеуге арналған машина – резеңке мастикаторы. 1824: Жозеф Аспдинге (1778–1855) тиесілі Портленд цементінің патені. 1840: Георгий Элкингтон (1801–1865) патент алған электроплатиналау процесі. 1843: Табиғи каучукты берік ету процесі – каучук вулканизациясы, Томас Хэнкок (1786–1865) патенттеген. 1850: Александр Паркс (1813–1890) ойлап тапқан, қорғасыннан күмісті бөліп алу процесі – Паркс процесі. 1850–1855: Генри Бессемер (1813–1898) әзірлеген болат өндірісінің Бессемер процесі. 1862: Александр Паркс (1813–1890) ойлап тапқан алғашқы жасанды пластик – Нитроцеллюлоза (Паркезин бренді). 1912: Гарри Брирли (1871–1948) ойлап тапқан тот баспайтын болат. 1933: Эрик Фосетт пен Реджинальд Гибсон (Нортвич) 1933 жылы кездейсоқ түрде тапқан алғашқы өнеркәсіптік полиэтилен. 1952: Алястер Пилкингтон (1920–1995) ойлап тапқан жоғары сапалы жалпақ шыныны өндіруге арналған жүзу шынысы процесі. 1950 жылдар: Питер Уилсон (күні белгісіз) ойлап тапқан Уилсон жіп тазартқышы. 2001: Пилкингтон компаниясы өздігінен тазаланатын шыныны әзірледі.

Әскери

1718: Пакл мылтығы немесе қорғаныс мылтығы, Джеймс Пакл (1667–1724) ойлап тапқан үш аяқты тұғырға орнатылған көп оқ атар мылтық. 1784: Генри Шрапнел (1761–1842) әзірлеген шрапнель снаряды, жеке құрамға қарсы артиллериялық оқ-дәрі. 1804: Сер Уильям Конгрев (1772–1828) ойлап тапқан Конгрев зымыраны. 1830-шы жылдар: Уильям Бикфорд (1774–1834) ойлап тапқан қауіпсіз фитиль. 1854: Сэр Джозеф Уитвуорт (1803–1887) ойлап тапқан Уитвуорт мылтығы, дәлдігіне байланысты «нұсқаушы» деп аталды және снайперлік мылтықтың алғашқы үлгілерінің бірі саналады. 1854–1857: Сэр Уильям Армстронг (1810–1900) әзірлеген Армстронг пулеметі, ерекше конструкцияланған және ауыр қару. 1866: Роберт Уайтхед (1823–1905) ойлап тапқан алғашқы тиімді өздігінен қозғалатын теңіз торпедасы. 1875: Уильям Ансон мен Джон Дили Бирмингемдегі Вестли Ричардс компаниясы үшін ойлап тапқан, екі ұңғылы мылтықтарда жиі қолданылатын боксолокты механизм. 1884: Сэр Хирам Максим (1840–1916) ойлап тапқан Максим пулеметі, алғашқы автоматты пулемет. Америкада туған Максим 1881 жылы АҚШ-тан Англияға көшіп, (табиғиланған) британдық азамат атанды. Максим пулеметін Альберт Викерс (Vickers Limited) қаржыландырып, Лондонның Хаттон Гарден қаласында өндірді. Ол «Британ империясының жаулауымен ең байланысты қару» деп аталады. 1891: Кордит, 19-шы ғасырдың соңында кеңінен қолданысқа енген «дымсыз ұнтақтардың» біріншісі, ағылшын Фредерик Абель (1827–1902) және шотланд Джеймс Дьюар ойлап тапты. 1901: Bullpup атыс қаруының конфигурациясы алғаш рет Thorneycroft карабинінде қолданылды, оны ағылшын қаругер патент ретінде әзірледі, № 14,622, 1901 жылдың 18 шілдесі. 1906: Дредноут – 20-шы ғасырдың басындағы ең басты соғыс кемесі, оның құрылысы бірінші теңіз лорды адмирал Джон «Джеки» Фишерге (1841–1920) еңбек еткен. 1914: Арчибальд Лоудың (1888–1956) жобасы бойынша жасалған Vickers F. B.5 («Gunbus») – алғашқы жеделдеуге арналған ұшақ. 1916: Танк, Бірінші дүниежүзілік соғыста британдықтар траншеялық соғыстың тосқауылдарын бұзу мақсатымен алғаш рет қолданды. Басты өнертапқыштарға майор Уолтер Гордон Уилсон (1874–1957) және сэр Уильям Триттон (1875–1946) жатады. 1916: Герберт Тейлордың жобасы бойынша жасалған алғашқы тиімді тереңдік заряды, суастына қарсы қару. 1916: Уильям Говард Ливенс (1889–1964) жасаған Ливенс проекторы. 1917: Норман Уилкинсон (1878–1971) жасаған жасырын маскировка. 1917: ASDIC белсенді сонары, су астындағы дыбысты табудың алғашқы практикалық құралы, канадалық физик Роберт Уильям Бойл мен ағылшын физигі Альберт Бомонт Вуд (1890–1964) әзірлеген. 1940-жылдар: Сэр Чарльз Деннистон Берни (1888–1968) ойлап тапқан жарылғыш снаряд, оқ-дәрінің бір түрі. 1941: Уильям Эварт Фэрберн (1885–1960) және Эрик А. Сайкс (1883–1945) ойлап тапқан Фэрберн-Сайкс ұрыс пышағы. 1941–1942: Дональд Бейли (1901–1985) ойлап тапқан Бейли көпірі – портативті, алдын ала жасалған, фермалық көпірдің бір түрі. Филдмаршал Монтгомери Бейли көпірінің Ұлыбританияның соғыста жеңіске жетуіне маңызды екенін атап өтті. 1943: Барнс Уоллис (1887–1979) ойлап тапқан секіретін бомба. 1943: Алан Блумлейн (1903–1942) ойлап тапқан H2S радары (бомбаларды нысанаға алуға көмектесетін әуе радары). Блумлейн H2S жүйесінің құпия сынағы кезінде ұшақ апатынан қаза тапты. 1950: Командир Колин С. Митчелл RNR әзірлеген бу катапульті, ұшақтарды ұшақ тасушылардан ұшыруға арналған құрылғы. 1960-жылдар: Кобхэм бронясы, көлік бронясының бір түрі, Суррейдегі Кобхэм Коммондағы танк зерттеу орталығында FVRDE-нің Гилберт Харви басқаратын командасы әзірлеген. 1960: 1957 жылы Бристоль әуе компаниясының ұсынысы бойынша Темзадағы Кингстонның Хокер ұшағы жасаған Harrier секіру реактивті ұшағы. 1970-жылдардың соңы: Британ армиясының SAS жасақтаған шоқ гранаталары.

Тау-кен өндірісі

Шамамен 1780 ж.б.э. Бірінші заманауи қазық (shovel) 1780 ж.б.э. Чеширдегі Олдерли Эдж кеніштерінде табылған. 1712: Томас Ньюкомен (1664–1729) ойлап тапқан Ньюкомен машинасы; шамамен 1705 жылдан бастап Ньюкомен кеніштерден су шығару үшін алғаш рет сәулелі (beam) қозғалтқышты қолданды. 1815: Хамфри Дэви (1778–1829) ойлап тапқан қауіпсіздік шам – Дэви лампасы. 1815: Джордж Стивенсон (1781–1848) ойлап тапқан қауіпсіздік шам – «Георди» лампасы.

Музыкалық аспаптар

1695: Нортумбриялық кішкентай сырнайлар (сондай-ақ Нортумбриялық сырнайлар) Нортумберленд және Тайн-энд-Уэрмен байланысты. 1711: Джон Шор (шамамен 1662–1752) ойлап тапқан камертон. 1798: Эдвард Лайт (шамамен 1747–1832) ойлап тапқан арфа лютня; Лайт аспапты 1816 жылы патенттеген. 19 ғасырдың басында: Ирландия флейтасы – Ирландияға тән аспап емес; оның дамуында маңызды рөл атқарған ағылшын өнертапқышы және флейташы Чарльз Николсон (1775–1810). 1829: Чарльз Уитстон (1802–1875) ойлап тапқан концертина.

Физика

1600: Уильям Гилберт (1544–1603) Жердің алып магнит екенін анықтады, оның алты кітаптан тұратын «Де Магните» еңбегі; «Де Магните» бүкіл Еуропаға танымал болды және Галилейге әсер еткені сөзсіз. 1660: Роберт Гук (1635–1703) серпімділікті сипаттайтын Гук заңын ұсынды. 1897: Дж. Дж. Томсон (1856–1940) электронды ашты. 1911: Эрнест Резерфорд (1871–1937) атомның Резерфорд моделін ашты. 1912: Дж. Дж. Томсон (1856–1940) массалық спектрометрді ойлап тапты. 1912: Уильям Генри Брэгг (1862–1942) және Уильям Лоуренс Брэгг (1890–1971) Брэгг заңын және заттардың кристалдық құрылымын анықтауға маңызды құрал болған рентген кристаллографиясын ашты. 1913: Дж. Дж. Томсон (1856–1940) изотоптарды ашты. 1917: Эрнест Резерфорд (1871–1937) протонды ашты. 1924: Эдвард Виктор Апплтон 1924 жылы жүргізілген тәжірибелерде ионосфераның бар екенін дәлелдегені үшін 1947 жылы физика саласындағы Нобель сыйлығына ие болды. 1928: Пол Дирак (1902–1984) антиматерияның болуын болжады; Дирак кванттық механиканың дамуына зор үлес қосты. 1932: Атомды бөлу, толыққандай жасанды ядролық реакция және ядролық трансмутация, алғаш рет ағылшын физигі Джон Коккрофт (1897–1967) және ирландиялық Эрнест Уолтонға қол жеткізді. 1932: Джеймс Чадвик (1891–1974) нейтронды ашты. 1935: Радардың мүмкіндігі алғаш рет «Давентри эксперименті» кезінде ағылшындық Арнольд Фредерик Уилкинс (1907–1985) және шотландтық Роберт Уотсон Уотт тарапынан дәлелденді. 1947: Венгрлік-британдық Дэннис Габор (1900–1979; 1933 жылы нацистік Германиядан қашқан) Англияның Регби қаласында голографияны ойлап тапты. Николас Дж. Филлипс (1933–2009) бұл құралды жетілдіріп, көп түсті рефлексиялы голограммаларды жазуға мүмкіндік берді. 1947: Сесил Фрэнк Пауэлл (1903–1969) пионды (пи-мезонды) ашты. 1964: Хиггс бозоны, Хиггс өрісімен байланысты элементарлық бөлшек, Питер Хиггс (1929 жылы туған) және басқалар фундаментальды бөлшектердің (теориялық тұрғыдан салмағы жоқ) Ұлы жарылыстан кейін массаға ие болу себебін түсіндіру үшін ұсынды. 1974: Стивен Хокинг (1942–2018) Хокинг сәулесін болжады.

Химия

Англо-саксон дәуірі: Англо-саксон алтын шеберлері цементтеуге ұқсас процесті қолданды; Стаффордшир қазынасы дәлелдейді. 1665: Роберт Гук (1635–1703) Micrographia еңбегінде жанудың дұрыс теориясын алғаш рет сипаттады; Гук ауадан бірдеңе (қазір оттегі деп аталады) алынатынын және оның болмаған жағдайда, қанша жылу қолданылса да, жану тез тоқтатылатынын байқады. 1766: Генри Кавендиш (1731–1810) сутегін ашты; Кавендиш оны түссіз, иіссіз, ауамен жарылғыш қоспа құрайтын жанатын газ ретінде сипаттады. 1775: Жозеф Пристли (1733–1804) оттегін ашты; Пристли оны "дефлогистикалық ауа" деп атады. 1791: Уильям Грегор (25 желтоқсан 1761 – 11 маусым 1817) титан металлын тапты. 1801: Чарльз Хатчетт (Charles Hatchett FRS) (2 қаңтар 1765 – 10 наурыз 1847[1]) ниобий элементін ашты. 1803: Уильям Хайд Волластон (William Hyde Wollaston PRS) (6 тамыз 1766 – 22 желтоқсан 1828) родий химиялық элементін ашты. 1803: Уильям Хайд Волластон (William Hyde Wollaston PRS) (6 тамыз 1766 – 22 желтоқсан 1828) палладий химиялық элементін ашты. 1803: Смитсон Теннант (Smithson Tennant FRS) (30 қараша 1761 – 22 ақпан 1815) иридий элементін ашты. 1803: Смитсон Теннант (Smithson Tennant FRS) (30 қараша 1761 – 22 ақпан 1815) осмий элементін ашты. 1803: Джон Далтон (1766–1844) қазіргі заманғы атом теориясын дамытты. 1807: Сэр Хамфри Дэви (1778–1829) натрийді оқшаулады. 1807: Сэр Хамфри Дэви (1778–1829) калийді оқшаулады. 1808: Сэр Хамфри Дэви (1778–1829) стронцийді оқшаулады. 1861: Уильям Крукс (1832–1919) талийді ашты. 1868: Норман Локкьер (1836–1920) спектроскопия арқылы күнде гелийді ашты; он жылдан кейін ғана ол Жерде табылды. 1868: Уильям Генри Перкин (1838–1907) Перкин реакциясы арқылы кумарин (алғашқы синтетикалық хош иістердің бірі) және цинамик қышқылын синтездеді. 1893: Англияда туған химик Эдвард Уэстон (1850–1936) Уэстон жасушасын жасады. 1894: Джон Струт, 3-ші барон Рейли (1842–1919) және Уильям Рамзи аргонды ашты. 1898: Моррис Траверс (Morris Travers) – ағылшын химигі, шотландтық сэр Уильям Рамзимен бірге ксенон, неон және криптонды ашты. 1901: Фредерик Киппинг (1863–1949) силиконды ашты және оған атау берді; қазіргі химия номенклатурасына сәйкес, силикон термині дұрыс емес, бірақ ол кеңінен қолданылады. 1913: Генри Мозли (1887–1915) атомдық сан тұжырымын енгізді, бұл Менделеевтің периодтық кестесінің атомдық салмаққа негізделген кемшіліктерін жоюға мүмкіндік берді. Айзек Азимов: "Оның [Мозлидің] тағы нелерге жете алатынын ескерсек, оның өлімі соғыс кезінде адамзат үшін ең қымбат өлім болуы мүмкін еді", - деп жазды. 1913: Фредерик Содди (1877–1956) алғаш рет изотоптардың бар екенін ұсынды. 1950: Ранжит Гош (Ranajit Ghosh) Портон Даунда VX (нервтік агент) - әлемдегі ең қауіпті химиялық қосылысты ойлап тапты. Өлімге әкелетін дозаға жету үшін 10 мг ғана қажет. 1952: Жеффри Уилкинсон (1921–1996) және басқалар ферроценнің құрылымын ашты. 1959: Фрэнсис Томас Бэкон (1904–1992) бірінші практикалық сутек-оттегі отын жасу элементін жасады. 1962: Нейл Бартлетт (1932–2008) алғашқы асыл газ қосылысын – ксенон гексафторплатинатын дайындады. 1985: Сэр Гарри Крото (1939–2016) бакминстерфуллеринды ашты.

Биология

1665 ж. Ұяшық биологиясы Роберт Гук (1635–1703) арқасында пайда болды, ол корк ішіндегі микроскопиялық құрылымдарды сипаттағанда алғашқы жасушаларды тапты. 19 ғасырдың басында: Мэри Аннинг қазбалардың не екенін бірінші болып анықтады. 1839 ж. Ботаник Джозеф Дальтон Хукер Кергелен аралдарында 150 түр мүк, лишай, бауыржан, гүлді өсімдіктер мен балдырларды анықтап, тапты. Кейін ол жинаған үлгілері туралы: «Менің ең жақсы лишайларымның көптерін шөпті қазып немесе ерігенше олардың үстінде отырып жинадым» деді. 1855 ж. Жозеф Дальтон Хукер алғашқы көмір шарын тапты, ал кейін серіктесі Уильям Биннимен бірге көмір шарының алғашқы ғылыми сипаттамасын жасады. 1859 ж. Чарльз Дарвиннің (1809–1882) «Түрлердің пайда болуы» еңбегінде табиғи және жыныстық таңдау арқылы эволюция теориясы жарияланды. 1883 ж. Фрэнсис Гальтон (1822–1911) эвгениканы дамытты, ол Чарльз Дарвиннің эволюция теориясын адамдарға қатысты қолданды. 1953 ж. Ағылшын Фрэнсис Крик (1906–2004) және америкалық Джеймс Уотсон ДНҚ-ның қос спиральді құрылымын анықтады. Крик молекулалық биология саласындағы пионер болды. 1958 ж. Сэр Джон Гурдон Xenopus бақасының соматикалық жасушаларының ядроларын пайдаланып алғашқы жануарды клондады. 1950 жылдан бастап: Сэр Джон Гурдон және оның әріптестері микроинъекцияланған хабаршы РНК молекулаларын аудару үшін Xenopus жұмыртқаларын пайдалануды бастады, бұл техника кодталған белоктерді анықтау және олардың функцияларын зерттеу үшін кеңінен қолданылады. 1960 жылдан бастап: Джейн Гудолл (1934 ж.т.) шампанзелердің (жануарлар әлеміндегі ең жақын туыстарымыздың) мінез-құлқына қатысты пионерлік зерттеулер жүргізді. 1977 ж. Фредерик Сэнгер (1918–2013) тізбектеу әдісін әзірледі. Сэнгер химия бойынша Нобель сыйлығын екі рет жеңіп алды. 1977 ж. Ричард Робертс (1943 ж.т.) эукариоттық ДНҚ-да интрон және гендердің тігілу механизмін ашты. 1996 ж. Ядролық трансфер нәтижесінде Долли қойы дүниеге келді, бұл клондаудың бір түрі, оны Иан Вилмут (1944 ж.т.) және Кит Кэмпбелл (1954–2012) жүзеге асырды. 2016 ж. Британдық биотехнологиялық компания Oxitec денге қызуының таралуын тоқтату мақсатында генетикалық түрлендірілген «көктемгі өлім» масасын жасады. Бұл маса жабайы масамен жұптасқаннан кейін, оның ұрпақтары ересекке дейін жетпейді және өлімге әкелетін ген анадан әрқашан атаға беріледі, осылай цикл жалғасады. Гранд Кайман аралдарында 3 019 000 маса жіберілді және үш айдан кейін мақсатты аймақтағы масалардың 80% жоғалып кетті.

Математика және статистика

1630–1632 жж. Уильям Оутред (1574–1660 жж.) ойлап тапқан есептеу сызғышы, Эдмунд Гюнтер (1581–1626 жж.) және Эдмунд Вингейт (1596–1656 жж.) еңбектерінің негізінде дамытылды. 1631 ж. Уильям Оутред (1574–1660 жж.) «Clavis Mathematicae» («Математика кілті») кітабында көбейту үшін «x» символын, ал синус және косинус функциялары үшін «sin» және «cos» аббревиатураларын енгізді. 1631 ж. Томас Харриот (шамамен 1560–1621 жж.) «Artis Analyticae Praxis» алгебралық мәтінінде «кішіден» және «үлкен» белгілерімен қатар басқа да жаңалықтар ұсынды (бұл мәтін автор қайтыс болғаннан кейін жарияланды). 1687 ж. Сэр Исаак Ньютон (1642–1726/7 жж.) «Principia Mathematica» еңбегінде жазғандай, интегралдық және дифференциалдық есептеулерді (калькулусты) дамытты. 1763 жылдан бастап статистиканы дамытуға үлкен үлес қосты: Томас Бейс (шамамен 1701–1761 жж.) (Бейс теоремасы); Флоренс Найтингейл (1820–1910 жж.) (статистикалық графика); Фрэнсис Гальтон (1822–1911 жж.) (стандартты ауытқу, корреляция, регрессия, сауалнамалар); Карл Пирсон (1857–1936 жж.) (корреляция коэффициенті, хи-квадрат); Уильям Госсет (1876–1937 жж.) (Студенттің t-үлестірілімі); Рональд Фишер (1890–1962 жж.) (дисперсиялық талдау); Франк Йейтс (1902–1994 жж.). 1854 ж. Джордж Буль (1815–1864 жж.) цифрлық логиканың негізі болып табылатын Буль алгебрасын ұсынды. 1876 ж. Уильям Кингдон Клиффорд (1845–1879 жж.) «Материяның кеңістіктік теориясы туралы» еңбегінде энергия, материя және кеңістіктің қисықтығы арасындағы байланыс туралы болжам жасады, бұл Эйнштейннің жалпы салыстырмалылық теориясынан қырық жыл бұрын болды. Шамамен 1880 ж. Джон Венн (1834–1923 жж.) Венн диаграммасын жасады. 1884 ж. Оливер Хевисайд (1850–1925 жж.) Максвелл теңдеулерін қазіргі таныс төрт теңдеуге қайта жазды. 1901 ж. Карл Пирсон (1857–1936 жж.) қазіргі заманғы математикалық статистика ғылымын дамытты.

Астрономия

1609: Томас Харриоттың телескоп арқылы Айды алғаш рет суреттеуі (шамамен 1560 – 1621); Харриот бұл жетістікті 1609 жылғы 26 шілдеде, Галилейден төрт ай бұрын қол жеткізді. 1610: Томас Харриот (шамамен 1560–1621) күн дақтарын ашқан. 1668: Сэр Исаак Ньютон (1642–1727) Ньютон телескобын ойлап тапты. 1705: Эдмонд Галлей (1656–1742) Галлей кометасының кезеңділігін анықтады. 1712–1717: Француз тегіндегі британдық Джон Теофилус Дезагульерс (1683–1784) планетарий жасады. 1758: Джон Доллонд (1706–1761) акроматикалық қос линзаға патент алды. 1781: Сэр Уильям Гершель (1738–1822) Уран планетасын ашқан; Гершель сондай-ақ Титания (1787), Оберон (1787), Энцелад (1789) және Мимас (1789) айларын да ашқан. 1783: Джон Мишел (1724–1793) алғаш рет қара тесіктердің бар екенін ұсынды; Мишел 1767 жылы қос жұлдыздардың бір-біріне тартылуы мүмкін екенін бірінші болып айтты және 1783 жылға дейін бұралу тепе-теңдігін ойлап тапты. 1843: Джон Коуч Адамс (1819–1892) математикалық есептеулер арқылы Нептунның бар екенін және орнын болжады. 1845: Уильям Парсонс, Росс 3-конты (1800–1867) спиральді галактикалардың табиғатын ашты. 1846: Уильям Ласселл (1799–1880) Тритонды ашқан; Ласселл сонымен қатар Гиперион (1848), Ариэль (1851) және Умбриел (1851) айларын да ашқан. 1924: Сэр Артур Стэнли Эддингтон (1882–1944) жұлдыздардың жарықтылығының табиғи шегі – Эддингтон шегін, немесе компактты объектіге аккреция арқылы пайда болатын сәулеленуді ашқан. 1930–1950 жылдар: Бернард Ловелл (1913–2012) радиоастрономияның дамуына маңызды үлес қосты. 1946–1954: Сэр Фред Хойл (1915–2001) ядролық синтездің (жұлдыздар мен суперноваларда химиялық элементтердің түзілуі) ізашарлық теориясын ұсынды; 1949 жылы Хойл «Ұлы жарылыс» терминін қолданды. 1966 жылдан бастап: Стивен Хокинг (1942–2018) космологияға және (1973 жылдан бастап) кванттық гравитацияға, әсіресе қара тесіктер контекстінде маңызды үлес қосты. 1967: Ағылшын радиоастрономы Антони Хьюиш (1924–2021) және оның аспиранттарының бірі, Солтүстік Ирландиялық Джоселин Белл пульсарларды ашқан. 1960 жылдардың соңы / 1970 жылдардың басында: Мартин Райл (1918–1984) және Антони Хьюиш (1924–2021) радиоастрономия саласындағы әлсіз радио көздерін дәл орналастыру және бейнелеу үшін қолданылатын апертуралық синтезді әзірледі.

Геология және метеорология

1802: Метеорологияның негізін қалаушы Люк Ховард (1772–1864) әзірлеген бұлттардың номенклатура жүйесі. 1815: Уильям Смит (1769–1839) жасаған Ұлыбританияның алғашқы геологиялық картасы; Смит сонымен қатар, қазбалардың тау жыныстары мен қабаттарының салыстырмалы жасын анықтау үшін қолданылуы мүмкін екенін анықтаған (Фауналық тізбектілік принципі). 1820: Джон Фредерик Дэниелл (1790–1845) ойлап тапқан, атмосферадағы ылғалды өлшеуге арналған шөл нүктесі гигрометрі. 1820-жылдар: Гидеон Мантелл (1790–1852) бастаған динозаврларды ғылыми тұрғыдан зерттеу. 1861: Фрэнсис Галтон (1822–1911) жасаған алғашқы ауа райы картасы. 1880: Жон Милн (1850–1913) ойлап тапқан сейсмограф, жер сілкінісін анықтау және оның күшін өлшеуге арналған. 1911 жылдан бастап: Артур Холмс (1890–1965) геохронологияның негізін қалаушы. 1938–1964: Гай Стюарт Каллендар (1898–1964) ұсынған, атмосферадағы көмірқышқыл газының концентрациясының өсуі мен жаһандық температураның (жаһандық жылыну) өсуі арасындағы байланысты қарастыратын Каллендар эффектісі.

Ғылым философиясы

1240 жылдары: Аристотельдік түсіндірмелерге негізделген ғылыми әдістің алғашқы негізі, ағылшын мемлекет қайраткері, ғалым және христиан дінтанушысы Роберт Гроссестест (шамамен 1175–1253) ұсынды. 1267 жыл: Роджер Бэконның "Opus Majus" еңбегінде (шамамен 1214–1292) баяндалған ғылыми әдістің ерте түрі. 1620 жыл: Фрэнсис Бэкон (1561–1626) "Novum Organum" еңбегінде ғылыми әдістің алға басушысы – бакондық әдіс ұсынды. 1892 жыл: Карл Пирсонның (1857–1936) "Ғылым грамматикасы" кітабында ғылымның көлемі мен әдісі ұсынылды; кітап жас Альберт Эйнштейнге зор әсер етіп, кейін оның теорияларының бір бөлігіне айналған бірнеше идеяларды қамтыды.

Ғылыми құралдар

1630-1632 жж. Уильям Оутред (1574-1660 жж.) ойлап тапқан есептеу сызғышы, Эдмунд Гюнтер (1581-1626 жж.) және Эдмунд Вингейт (1596-1656 жж.) еңбектерінің негізінде дамытылды. 1763: Питер Доллонд (1731-1820) үш ахроматты линзаны ойлап тапты. 1784: Джордж Атвуд (1745-1807) біркелкі үдемелі қозғалыс заңын көрсетуге арналған Атвуд машинасы ойлап тапты. 1805 ж. шамамен: Генри Модслей (1771-1831) – машина құралы технологиясының негізін қалаушы – "Лорд-канцлер" деп аталатын, он мыңнан бір дюймге дейін өлшеуге қабілетті алғашқы станоктық микрометрді ойлап тапты. 1833: Сэмюэл Хантер Кристи (1784-1865) Уитстон көпірін ойлап тапты; 1843 жылы Чарльз Уитстон (1802-1875) оны жетілдіріп, кеңінен танымал етті. 1972: Сэр Клайв Синклер (1940-2021) әлемдегі алғашқы шағын электрондық қалта калькуляторы – "Синклер Executive" ойлап тапты.

Спорт

1299 жылға дейін: Қасықтар немесе көгал қасықтар 13 ғасырдағы Англияға дейін жетеді. Әлемдегі ең көне сақталған боулинг алаңы – Саутгемптонның Ескі Боулинг алаңы, ол алғаш рет 1299 жылы қолданылған. 15 ғасырдың соңы: Раундерс stoolball деп аталатын ескі ағылшын ойынынан пайда болды. 16 ғасырдың басында: Қазіргі бокс гол қолмен жекпе-жектен немесе жүлделі жекпе-жектен, Англияда ежелгі грек боксын қайта жаңғыртудан дамыды. Алғашқы бокс матчы 1681 жылдың 6 қаңтарында Англияда, Кристофер Монк, 2-ші Альбемарл герцогы (1653–1688) ұйымдастырды. 1519 ж.: Әлемдегі ең көне спорттық жарыс, Киплинкоттс Дерби ат жарысы құрылды; ол жыл сайын үзіліссіз өткізіліп келеді. 1530-шы жылдар: Генрих VIII танымал еткен реальный теннис ойынының бастауы. 1598 ж.: Криккет туралы ең алғашқы нақты мәлімет; спорт 1301 жылға дейін, Эдвард I (Ұзынсаяқ) ұлы, Эдуард ханзадасы ойнаған крег деп аталатын ойынның жазба дәлелімен байланысты болуы мүмкін. 17 ғасырдың басында Aunt Sally ойыны пайда болды. 1660 жылдан кейін: 17-18 ғасырларда Англияда таза қанды ат жарыстары дамыды; Чарльз II-нің патшалық қолдауы, жарысқа құмар жарысқа қатысушы және иесі, ат жарыстарын көпшілік арасында танымал етті. 1673 ж.: Англиядағы ең көне ат емес жарысы – Скортон садақ ату турнирі, Йоркширдің Скортон ауылында құрылды. 1715 ж.: Әлемдегі ең көне ескек жарысы, Доггеттің пальтосы мен белгісі құрылды; Темаза өзеніндегі жарыс 1715 жылдан бері жыл сайын өткізіледі. 1744 ж.: Джон Ньюберидің "A Little Pretty Pocket Book" кітабында бейсбол туралы ең алғашқы сипаттама келтірілген (1713–1767); "Bass Ball" ойынының алғашқы жазбасы 1749 жылы Суррейде тіркелді. Уильям Брей (1736–1832) 1755 жылғы Пасха дүйсенбісінде Гилдфордта бейсбол ойынын жазды; ойынды Атлантика арқылы ағылшын эмигранттары алып кеткен деп есептеледі. 19 ғасырдың басында: Қазіргі далалық хоккей ағылшын мемлекеттік мектептерінде дамыды; алғашқы клуб 1849 жылы Лондонның Блэкхитте құрылды. 1820-жылдар: Канадада орналасқан британдық сарбаздар ойлап тапқан мұз үстіндегі хоккей, далалық хоккейдің бір түрі. Британдық сарбаздар мен Канада мен АҚШ-қа көшіп келгендер қысқы мұз бен қарда таяқпен және доппен ойнады; 1825 жылы Джон Франклин (1786–1847) Арктикалық экспедицияларының бірінде: "Мұз үстіндегі хоккей ойыны таңертеңгі спорт болды" деп жазды. 1823 немесе 1824 ж.: Вильям Вебб Эллис (1806–1872) регби футбол ойынын ойлап тапқандығы айтылады. 1850 ж.: Уильям Пенни Брукс (1809–1895) шабыттандырған қазіргі заманғы Олимпиада ойындарының форматы; Cotswold Olimpick ойындарын да қараңыз. 1850 ж. шамасында: Николас "Феликс" Ванострохт (1804–1876) ойлап тапқан крикетке арналған боулинг машинасы, Катапульта (питчинг машинасының алдағысы). 1857 ж.: Шеффилд ФК бұрынғы мемлекеттік мектеп оқушыларымен құрылды, бұл әлемдегі алғашқы және ең көне футбол клубы, оны Футбол қауымдастығы мен ФИФА мойындады. 1867 ж.: Кингстон, Суррейдегі кокос ұялысы. 1859–1865 жж.: Гарри Джем (1819–1881) және Аугурио Перера, Англияда тұратын испандық саудагер және спортшы газон теннисін ойлап тапты. 1874–1875 жж.: Үндістанда британдық армия снукер ойынын ойлап тапты. 1874 ж.: Хёрлингэм Поло Ассоциациясы құрған қазіргі заманғы поло ережелерін ресми түрде бекіту; поло 1834 жылы Хантс штатындағы Альдершотта 10-шы гусарлармен Англияға әкелді, ал 1862 жылы алғашқы поло клубы, Калькутта Поло клубы, екі британдық сарбаз, капитан Роберт Стюарт және (кейін генерал-майор) Джо Шерер құрды. 1880 жылдан бастап: Заманауи тау-кенге көтерілуді Уолтер Пэрри Хаскетт Смит (1859–1946), "тау-кенге көтерілудің әкесі" деп атаған. 1880-жылдар: Үстел теннисі немесе пинг-понг Викториялық Англияда теннистің жабық нұсқасы ретінде пайда болды; оны жоғары сынып кешкі астан кейін ойын ретінде ойнады. 1888 ж.: Лондон банк қызметкері Джозеф Ашетон Финчердің (1863–1900) Tiddlywinks патенттік өтініші; Tiddlywinks Викториялық Англияда ересектердің салондық ойыны ретінде пайда болды. 1893–1897 жж.: Нетбол Англиядағы Мадам Остерберг колледжінде әйелдер баскетболының алғашқы нұсқаларынан дамыды. 1895 ж.: Регби лигасы Англияның Регби футбол одағының (RFU) бөлініп шыққан бөлігі ретінде Солтүстік Регби футбол одағының (NRFU) құрылуымен құрылды. 1896 ж.: Дартс ойынында және кәсіби спорттық жарыста қолданылатын дартс тақтасының орналасуын Ланкаширдің ағаш ұстасы Брайан Гэмлин (шамамен 1852–1903) ойлап тапты; Гэмлин өзінің идеясына патент ала алмастан қайтыс болды. 1899 ж.: Аралас жекпе-жек өнері (MMA) Бартистуды Эдвард Уильям Бартон Райт (1860–1951) ойлап тапты. 1948 ж.: Бірінші Паралимпиадалық ойындар сайысы, бастапқыда Стоук Мандевилль ойындары, Англияда неміс туылған (1945 жылдан бастап натурализацияланған) британдық невролог Людвиг Гуттманн (1899–1980) құрды. 1954 ж.: Сэр Роджер Баннистер (1929–2018) 1954 жылдың 6 мамырында төрт минуттан төмен аралықта бірінші мильді жүгірді. 1979 ж.: Бристольдегі 250 фут (76 м) Клифтон аспалы көпірінен Оксфорд университетінің қауіпті спорт клубының мүшелері алғашқы заманауи банджи секірісін жасады.

Әуе қатынасы

1799: Сер Джордж Кейли (1773–1857) ұсынған, көтергіш, қозғалтқыш және басқару жүйелері бөлек дамыған тұрақты қанатты ұшу машинасы түріндегі қазіргі заманғы ұшақтың тұжырымдамасы; Кейли – аэронавтика және ұшу тарихындағы ең маңызды тұлғалардың бірі, оны кейде «авиацияның әкесі» деп атайды. 1804: Сер Джордж Кейли (1773–1857) жасаған, адамды көтеріп ұшыратын алғашқы желкенқанат. Кейли ұшудың төрт аэродинамикалық күшін ашты және анықтады: салмақ, көтеру, қарсылық және итеру; қазіргі заманғы ұшақ дизайны осы жаңалықтарға, сондай-ақ Кейли ашқан иісті қанаттарға негізделген. Райт ағайындарынан 55 жыл бұрын Стрингфеллоу және Уильям Сэмюэл Хенсон (1812–1888) 1842 жылы өздерінің өнертабысына патент алды. 19 ғасырдың соңы: «Әуе порты» термині алғаш рет Саутгемптон порты қаласын сипаттау үшін қолданылды, онда алғашқы ұшатын қайықтар қонды. 1929: Сер Фрэнк Уиттл (1907–1996) турбореактивті қозғалтқышты жеке өнертабыс етті. 1949: Де Хавиланд компаниясы жобалаған, дамытқан және өндірген алғашқы коммерциялық реактивті ұшақ – де Хавиланд Комета. 1954: Суперкруизге қабілетті алғашқы ұшақ – English Electric Lightning, English Electric компаниясы жобалаған, дамытқан және өндірген. 1959: Ғарыш инженері Джон Ходж (1929–2021) Американың экипажды ғарышқа жіберу бағдарламасы – Mercury жобасы үшін жауапты NASA-ның Ғарыш жұмыс тобының құрамына кіру үшін көшіп келді. 1960: VTOL (вертикальды ұшып көтерілу және қону) ұшағы (ең танымал – Harrier), Гордон Льюис (1924–2010), Ральф Хупер (1926–2022), Стэнли Хукер (1907–1984) және Сидней Камм (1893–1966) өнертабыс етті; жоба француз Мишель Вибольдың идеялары негізінде дамыды. 1965: Concorde – сер Джеймс Гамильтон (1923–2012) өнертабыс еткен әлемдегі алғашқы үстінкү дыбыстық жылдамдықпен ұшатын коммерциялық ұшақ (British Airways және Air France бірлесіп жасаған). Жобаны BAC және Sud Aviation өндірді. Concorde-тың Лондон Хитроудан Нью-Йорк JFK-ге ұшуы үш сағат он бес минутқа созылды.

Темір жолдар

1825: Стоктон және Дарлингтон темір жолының ашылуы, әлемдегі алғашқы жұмыс істейтін бумен жүретін жолаушылар темір жолы; ол 1863 жылы Солтүстік-Шығыс темір жолына өткізілді. 1830: Ливерпуль және Манчестер темір жолы ашылды, алғашқы қалааралық бумен жұмыс істейтін темір жол; темір жол 1845 жылы Grand Junction Railway компаниясымен біріктірілді. 1838: Ұлы Батыс темір жолының алғашқы учаскесі Лондон Паддингтон станциясынан (алғашқы) Мейденхед станциясына дейін ашылды, оны Изамбард Кингдом Брунел (1806–1859) инженерлік жобалады.

Локомотивтер

1802: Ричард Тревитик (1771–1833) салған алғашқы толық көлемді темір жол булы локомотиві. Бұл екі ағылшынның, инженер Томас Сэверидің (шамамен 1650–1715), Девонның ұлы, және 1712 жылы лондондық Томас Ньюкомен (шамамен 1664–1729) жасаған алғашқы практикалық булы қозғалтқыштың еңбектеріне негізделген. Джеймс Уатт бу машинасының авторы емес. Оның орнына, ағылшын демеушісі және өндіруші Мэтью Болтонның ықпалымен Уатт өнертабысты коммерциялық тұрғыдан тиімді ету үшін жеткілікті жақсартулар жасады. 1812: Алғашқы саудаға жарамды бу локомотиві, екі цилиндрлі «Саламанка», Мэттью Мюррей (1765–1826) Холбек қаласында жобалап, салдырды. 1813: Темір рельстерде темір дөңгелектердің жабысуына ғана сүйенетін алғашқы практикалық бу локомотиві, Уильям Хедли (1779–1843) салған «Пуфинг Билли». 1814: Джордж Стивенсон (1781–1848) салған алғашқы табысты фланцелі дөңгелекті жабысу локомотиві, «Блюхер». 1824: Қоғамдық теміржол желісінде жолаушыларды тасымалдаған алғашқы бу локомотиві, «Locomotion No. 1», Джордж Стивенсонның ұлы Роберт Стивенсон (1803–1859) салған. 1829: Джордж Стивенсон (1781–1848) және оның ұлы Роберт Стивенсон (1803–1859) жасаған «Стивенсоннің зымыраны»; «Ракета» бірінші бу локомотиві емес, бірақ ол өз заманындағы ең озық локомотивтерді жасау үшін бірнеше жаңалықты біріктірген алғашқы болды. 1829: Стивенсоннің «Ракетасына» қарағанда нашаррақ бәсекелес «Санс Парел», Тимоти Хакворт (1786–1850) салған. 1829: «Стоурбридж Лайоны», АҚШ-та жұмыс істеген алғашқы бу локомотиві, Фостер, Растрик және компаниясы Стёрбридж, Вустершир, қазір Батыс Мидлендс қаласындағы компаниясы салған; өндіріс компаниясын Джеймс Фостер (1786–1853) және Джон Урпет Растрик (1780–1856) басқарды. 1835: «Der Adler» – Германиядағы алғашқы бу локомотиві. Ньюкасл қаласындағы Джордж және Роберт Стивенсонның құрылыс компаниясы салған. 1923: Сэр Найджел Греслінің (1876–1941) жобасы бойынша салынған «Flying Scotsman»; «Flying Scotsman» 1934 жылы жолаушылар қызметінде рекордтық жылдамдыққа жеткен алғашқы бу локомотиві болды.

Басқа темір жол құрылыстары

1842 ж. Томас Эдмондсон (1792–1851) ойлап тапқан Эдмондсон теміржол билеті; Британдық темір жолы 1990 жылдың ақпанына дейін Эдмондсон билеттерін пайдаланды. 1852 жылдан бастап: Джон Рамсботтомның (1814–1897) теміржолдар үшін көптеген өнертабыстары, оның ішінде: екіге бөлінген поршень сақинасы (1852), Рамсботтомның қауіпсіздік клапаны (1855), ығысулы майлау құрылғысы (1860) және су құбыры (1860). 1863 ж.: Дүниедегі ең көне жерасты теміржолы – Лондон метрополитені ашылды; метрополитен – ең көне жылдам транзиттік жүйе және электр пойыздарын пайдаланған алғашқы жерасты теміржолы. 1940 жылдардың соңында: Эрик Лейтвейт (1921–1997) жерге тиместен көліктерді қозғау үшін магниттік левитацияны пайдалануды ойлап тапты. 1981 ж.: British Rail ұсынған, еңкейтуді алғаш рет пайдаланған эксперименталды жоғары жылдамдықты пойыз – Advanced Passenger Train (APT).

Жолдар

1804 ж. Сер Джордж Кейли (1773–1857) қауіпсіздік белбеуін ойлап тапты. 1808 ж. Сер Джордж Кейли (1773–1857) кернеулі сым спицалы дөңгелектерді ойлап тапты. 1885 ж. Джон Кемп Старли (1855–1901) жасаған «Ровер» – коммерциялық сәттілікке жеткен алғашқы қауіпсіз велосипед. 1901 ж. Эдгар Пурнелл Хулидің (1860–1942) патенттелген асфальт. 1902 ж. шамамен, Боуден кабелінің авторлығы көбінесе Роли велосипед компаниясының негізін қалаушы және иесі, сэр Фрэнк Боуденге (1848–1921) тиесілі. 1910 ж. Лондонның Пекхэм ауданында ең көне автокөлік жүргізу мектебі және алғашқы ресми жүргізу оқу орталығы – Британдық автокөлік мектебі ашылды. 1922 ж. Сидни Хорстманн (1881–1962) ойлап тапқан Хорстманн серіппесі, батыс елдеріндегі танктерде кеңінен қолданылатын серіппелі аспа жүйесі. 1926 ж. Англияда алғашқы автоматтандырылған жол шамдары Пикадилли Циркке орнатылды; ал Лондоннан тыс, 1927 ж. Вулвергемптон қаласы бірінші болып автоматтандырылған жол шамдарын енгізді. 1934 ж. Пэрси Шоу (1890–1976) жол белгілеуінде қолданылатын қауіпсіздік құрылғысы – «Мысық көзі» ойлап тапты. 1934 ж. Лесли Хоре Белиша (1893–1957) Белиша маяғын енгізді. 1962 ж. Бірінші заманауи Формула-1 машинасы, «Лотус 25», Колин Чапман (1928–1982) Team Lotus үшін жобалады; бұл дизайнға автомобиль жарысында алғашқы толық жүктемелі монокок шасси енгізілді. 1971 ж. әлемдегі алғашқы автобус жедел транзиті жүйесі, Ранкорн автобус тас жолы, алғаш рет Артур Лингпен ұсынылды. 1985 ж. Сэр Клайв Синклер (1940–2021) ойлап тапқан бір адамдық аккумуляторлық электр көлігі – «Синклер C5». 1997 ж. Жер үстіндегі жылдамдық рекорды – 1228 км/сағ (763 миль/сағ), Англияда жобаланып, құрастырылған «ThrustSSC» реактивтік машинасымен орындалды. Жоба жетекшісі: Ричард Нобл (1946 ж.т.); жобалаушылар: Рон Айерс (1932 ж.т.), Глинн Боушер және Джереми Блис; пилот – Энди Грин (1962 ж.т.).

Теңіз

1578: Бірінші суасты кемесі (кішкентай, суасты кемесі сияқты көлік құралы), оның құрылысы туралы сенімді ақпарат бар, ағылшын Уильям Борн (шамамен 1535–1582) өзінің «Inventions or Devises» кітабында жасаған; голландиялық Корнелиус Дреббель 1620 жылы Борнның тұжырымдамасын іске асырды. 1691: Эдмунд Галлей (1656–1742) су астында зерттеу жүргізу үшін және ұзақ уақыт су астында қалуға мүмкіндік беретін, терезесі бар сүңгуір қоңырауын жасады; Галлей кометасының орбитасын есептеуімен танымал. 1730 жылдар шамасында: Ағылшын математигі Джон Хэдли (1682–1744) октантты ойлап тапты; американдық оптик Томас Годфри шамамен бір уақытта дербес түрде осы құралды жасады. 1743: Джон Серсон (1744 жылы қайтыс болған) жасаған «Айналмалы спекулум», тұманды немесе бұлтты ауа райында көкжиекті табуға арналған құрылғы; Серсонның спекулумын гироскоптың алға бағытты құралы деп қарастыруға болады. 1757: Джон Бёрд (1709–1776) жасаған алғашқы секстант, Хэдлидің октанының принципіне бейімделген. 1785: Лайонель Лукин (1742–1834) өмірді сақтайтын қайықты ойлап тапты және патент алды; Уильям Вудхав (1751–1821) қарсы талап қойды, бірақ өзінің өнертабысын практикалық тұрғыда қолдануда 1789 жылға дейін сәттілікке жете алмады. 1799: Ричард Холл Гоуэр (1768–1833) патент алған «Транзит» – ерекше жылдамдығы бар желкенді кеме түрі. 1835: Франсис Петтит Смит (1808–1874) ойлап тапқан және патент алған бұрандалы пропеллер. 1843: SS Great Britain – алғашқы бумен жүретін, бұрандалы пропеллермен қозғалатын, темір корпусы бар жолаушылар лайнері; Изамбард Кингдом Брунель (1806–1859) жобалаған, сол кездегі ең үлкен кеме болды. 1876: Сэмюэл Плимсолл (1824–1898) жасаған Плимсолл сызығы. 1878: Генри Флюсс (1851–1932) жасаған және салған, коммерциялық тұрғыдан сәтті алғашқы жабық контурлы суға түсу құрылғысы, суға түсу техникасы саласындағы пионер. 1878–1879: Джордж Гаррет (1852–1902) жобалаған және салған екі ертедегі Викториялық суасты кемесі – Resurgam I және Resurgam II. 1894: Тұңғыш бу турбинасымен жұмыс істейтін «Турбиния» (сол кездегі әлемдегі ең жылдам кеме), ағылшын-ирланд инженері сэр Чарльз Алгернон Парсонс (1854–1931) жобалаған және Ньюкасл-апон-Тайнда салынған. 1899–1901: Кеме жасаушы Джон Исаак Торникрофт (1843–1928) итальяндық Энрико Форланинидің тұжырымдамасынан гидрофойлды жетілдірді. 1912: Льюис Фрай Ричардсон (1881–1953) Титаник кемесінің батып кетуінен бір ай өткен соң су астындағы эхолокация құрылғысына (сонар) алғашқы патентті тіркеді. 1915: Эрнест Резерфорд (1871–1937) басшылығымен сонар арқылы суасты кемелерін анықтаудың практикалық мәселелерін шешу бойынша зерттеулер жүргізілді. 1955: Сер Кристофер Кокерлл (1910–1999) ойлап тапқан аэроглиссер.