Кіріспе

Медицинада кроссоверлік зерттеу немесе кроссоверлік сынақ – бұл уақыт бойынша жүргізілетін зерттеу, онда қатысушылар әртүрлі емдеулердің (немесе әсерлердің) тізбегін қабылдайды. Кроссоверлік зерттеулер бақылау зерттеулері болуы мүмкін, бірақ маңызды кроссоверлік зерттеулердің көпшілігі осы мақалада талқыланатын бақыланатын тәжірибелер болып табылады. Кроссоверлік жобалар психология, фармацевтикалық ғылым және медицина сияқты көптеген ғылыми салалардағы тәжірибелер үшін кеңінен қолданылады. Денсаулық сақтауда рандомизацияланған, бақыланатын кроссоверлік тәжірибелер ерекше маңызды. Рандомизацияланған клиникалық сынақта қатысушылар зерттеудің әртүрлі тобына кездейсоқ түрде тағайындалады, олар әртүрлі емдер алады. Егер сынақ қайталама өлшемдермен жүргізілсе, әр қатысушыдан бірнеше рет бірдей өлшемдер алынады. Кроссоверлік сынақта әрбір пациентке екі немесе одан көп емді біріктіріп беру арқылы қайталама өлшемдер қолданылады, олардың бірі стандартты ем немесе плацебо болуы мүмкін. Кроссоверлік зерттеулердің барлығы дерлік "тепе-теңдік" принципі бойынша жоспарланады, яғни барлық қатысушылар бірдей емдерді алады және бірдей кезеңдерге қатысады. Көптеген кроссоверлік сынақтарда әрбір қатысушы барлық емдерді кездейсоқ ретпен қабылдайды. Статистиктер жобалардың төрт кезеңді болуын ұсынады, бұл зерттеуді үш кезеңге қысқарту қажет болған жағдайда да, екі кезеңді жобалаудан тиімдірек. Дегенмен, екі кезеңді жобалау көбінесе статистикалық емес оқулықтарда қарастырылады, себебі оның қарапайымдылығы.

Талдау

Деректер клиникалық сынақ хаттамасында белгіленген статистикалық әдіспен талданады, бұл әдіс сынақ басталғанға дейін тиісті институционалдық комиссиялар мен реттеуші органдардан мақұлдау алуы тиіс. Көптеген клиникалық сынақтар қайталанатын өлшемдердің ANOVA (дисперсиялық талдау) немесе кездейсоқ эффектілерді қамтитын аралас модельдер арқылы талданады. Адамдарға қатысты көптеген ұзақ мерзімді зерттеулерде пациенттер сынақтан шығып кетуі немесе "байқаудан шығып қалуы" мүмкін. Мұндай жоғалған деректермен және "цензуралау" мәселелерін шешу үшін статистикалық әдістер бар. Маңызды әдіс деректерді ниет бойынша талдау принципіне сәйкес қарастырады.

Артықшылықтар

Кроссоверлік зерттеудің параллель зерттеуге және кроссоверлік емес бойлық зерттеуге қарағанда екі артықшылығы бар. Біріншіден, шатастыратын ковариаттардың ықпалы төмендейді, себебі әрбір кроссоверлік пациент өзінің бақылау тобы болып табылады. Кездейсоқ таңдау жасалған, кроссоверлік емес зерттеуде, әртүрлі емдеу топтары кейбір ковариаттар бойынша теңгерімсіз болуы жиі кездеседі. Бақыланатын, кездейсоқ кроссоверлік жобаларда мұндай теңгерімсіздіктердің болуы ықпалсыз (егер ковариаттар зерттеу кезеңінде жүйелі түрде өзгере қоймаса). Екіншіден, оңтайлы кроссоверлік жобалар статистикалық тұрғыдан тиімді, сондықтан кроссоверлік емес жобаларға (тіпті басқа қайталама өлшемдер жобаларына қарағанда) аз қатысушылар қажет. Кроссовердің оңтайлы дизайны Джонс пен Кенвардтың жоғары білім беру оқулығында және Стуфкеннің шолу мақаласында талқыланады. Кроссоверлік жобалар Вонеш пен Чинчиллидің магистрлік оқулығында жалпы қайталама өлшемдер жобаларымен бірге қарастырылады.