Кіріспе

Сұйық кристалды дисплей (ЖКД) – сұйық кристалдардың жарық модуляциялау қасиеттерін поляризаторлармен үйлестіре пайдаланатын жазық панельді дисплей немесе басқа да электрондық түрлендірілетін оптикалық құрылғы. Сұйық кристалдар тікелей жарық шығармайды, керісінше, түсті немесе монохромды бейнелерді жасау үшін артқы жарықтандыру немесе рефлекторды қолданады. ЖКД-лер кез келген бейнелерді (мысалы, жалпы мақсаттағы компьютерлік дисплейдегідей) немесе ақпараттың аз мазмұны бар тұрақты бейнелерді көрсетуге мүмкіндік береді, оларды көрсетуге немесе жасыруға болады: алдын ала орнатылған сөздер, сандар және жеті сегментті дисплейлер (цифрлік сағаттағыдай) – осы дисплейлерді қолданатын құрылғылардың мысалдары. Олар бірдей негізгі технологияны қолданады, бірақ кез келген бейнелер кішкентай пиксельдер матрицасынан құралады, ал басқа дисплейлерде ірі элементтер болады. ЖКД-лер поляризатордың орналасуына байланысты әдетте қосылған (оң) немесе өшірілген (теріс) күйде болуы мүмкін. Мысалы, артқы жарығы бар оң таңбалы ЖКД-де артқы жарықтың түсіне ие фонға қара әріптер шығарылады, ал теріс таңбалы ЖКД-де артқы жарықтың түсімен бірдей әріптермен қара фон болады. ЖКД-лер көптеген қолдану салаларында қолданылады, соның ішінде ЖК теледидарлар, компьютерлік мониторлар, приборлар панельдері, ұшақтардың пилот кабиналарындағы дисплейлер, ішкі және сыртқы жарнамалар. Кішкентай ЖК экрандары ЖК проекторларда және цифрлық камералар, сағаттар, калькуляторлар және ұялы телефондар, соның ішінде смартфондар сияқты портативті тұтыну құрылғыларында кең таралған. ЖК экрандары ауыр, көлемді және энергияны тиімсіз пайдаланатын катодты сәулелі түтік (КСТ) дисплейлерін дерлік барлық қолдануларда ығыстырды. КСТ-де қолданылатын люминофорлар оларды ұзақ уақыт бойы экранда статикалық бейне көрсетілгенде бейне күюіне осал етеді, мысалы, жабық жарнамадағы әуе компаниясының рейстер кестесінің шеңбері. ЖКД-лерде бұл кемшілік жоқ, бірақ олар әлі де бейне тұрақтылығына бейім.

Жалпы сипаттамалары

LCD-нің әрбір пикселі әдетте екі мөлдір электродтың арасында орналасқан молекулалар қабатынан тұрады, көбінесе индий-мырыш оксиді (ITO) және екі поляризациялық сүзгіден (паралель және перпендикулярлы поляризаторлар) тұрады, олардың берілу осьтері (көбінесе) бір-біріне перпендикуляр. Сұйық кристалл болмаса, бірінші сүзгіден өтетін жарықты екінші (тігінен өтетін) поляризатор тоқтатады. Электр өрісін қолдану алдында сұйық кристалл молекулаларының бағыты электродтардың бетіндегі сәйкестендіру арқылы анықталады. Бұрмаланған нематикалық (TN) құрылғыда екі электродтың беткі сәйкестендіру бағыттары бір-біріне перпендикуляр, сондықтан молекулалар спиральді құрылымда немесе бұрылыста орналасады. Бұл жарық түсетін жарықтың поляризациясының айналуын тудырады және құрылғы сұр болып көрінеді. Егер қолданылатын кернеу жеткілікті үлкен болса, қабаттың ортасындағы сұйық кристалл молекулалары толығымен түзуленіп, түскен жарықтың поляризациясы сұйық кристалл қабатынан өткенде айналмайды. Бұл жарық екінші сүзгіге перпендикуляр поляризацияланады, сондықтан тоқтатылады және пиксель қара болып көрінеді. Әрбір пикселдегі сұйық кристалл қабатына қолданылатын кернеуді басқару арқылы жарықтың әртүрлі мөлшерде өтуіне мүмкіндік беріледі, осылайша сұрдың әртүрлі деңгейлері құралады. ЖЖҚ-да қолданылатын сұйық кристалдардың химиялық формуласы әр түрлі болуы мүмкін. Формулалар патенттеледі. Мысал ретінде Мерк және Шарп корпорациясы патент алған 2 (4 алкоксифенил) 5 алкилпиримидиннің цианобифенилмен қоспасын қарастырамыз. Осы қоспаға қатысты патент мерзімі аяқталды. Түсті ЖК-дің көпшілігі бірдей техниканы қолданады, қызыл, жасыл және көк субпиксельдерді жасау үшін түсті сүзгілер қолданылады. LCD түсті сүзгілер фотолитографиялық процесспен үлкен шыны табақтарда жасалады, олар кейіннен басқа шыны табақтармен жабыстырылады, онда жұқа пленкалы транзистор (TFT) массиві, аралықтары және сұйық кристалдары бар, бірнеше түсті LCD-лер жасалады, содан кейін олар бір-бірінен кесіліп, поляризатор табақтарымен ламинатталады. Қызыл, жасыл, көк және қара фоторезистер (резистер) қолданылады. Барлық резистерде ұсақ ұнтақталған пигмент бар, оның бөлшектері тек 40 нанометрге тең. Қара резист бірінші болып қолданылады; бұл қызыл, жасыл және көк субпиксельдерді бір-бірінен бөлетін қара торды (өндірісте қара матрица деп аталады) жасайды, қарама-қайшылық қатынастарын арттырады және бір субпикселден басқа айналадағы субпикселдерге жарық ағып кетуін болдырмайды. Қара резисті пеште кептіріп, фотомаска арқылы УФ-сәулеге шаққаннан кейін, ашылмаған жерлер жуылғанда, қара тор пайда болады. Содан кейін қалған резистермен бірдей процесс қайталанады. Бұл қара тордағы тесіктерді олардың сәйкес түсті резистерімен толтырады. Ертедегі түсті PDA-ларда және кейбір калькуляторларда қолданылатын басқа түстерді жасау әдісі супер бұралған нематикалық LCD-де кернеуді өзгерту арқылы жасалды, онда тығыз аралықтағы пластиналар арасындағы өзгермелі бұрылыс екі рефракциялық екі бұрылысты өзгертуге әкеледі, осылайша реңкті өзгертеді. Олар әдетте пикселге 3 түспен шектелген: қызғылт сары, жасыл және көк. TN құрылғысының оптикалық әсері кернеу күйінде кернеудің сөнген күйіндегіге қарағанда құрылғы қалыңдығының өзгеруіне әлдеқайда аз тәуелді. Осыған байланысты, ақпарат мазмұны төмен және артқы жарықсыз TN дисплейлері, әдетте, қиылысқан поляризаторлар арасында жұмыс істейді, сондықтан олар кернеусіз жарқырайды (көз жарық күйге қарағанда қараңғы күйдегі өзгерістерге әлдеқайда сезімтал). 2010 жылғы LCD-нің көпшілігі теледидарларда, мониторларда және смартфондарда пайдаланылғандықтан, олар қараңғы фонмен артқы жарықтандыруды пайдалана отырып, кездейсоқ бейнелерді көрсету үшін пиксельдердің жоғары ажыратымдылық матрицалық массивтеріне ие. Сурет көрсетілмеген жағдайда басқа тәсілдер қолданылады. Бұл мақсатта TN LCD параллель поляризаторлармен жұмыс істейді, ал IPS LCD-де қиылысқан поляризаторлар бар. Көптеген қолданбаларда IPS LCD-лер TN LCD-лерді, әсіресе смартфондарда, алмастырды. Сұйық кристалл материалдары мен сәйкестендіру қабатының материалдарында ионды қосылыстар бар. Егер белгілі бір полярлы электр өрісі ұзақ уақыт бойы қолданылса, бұл ионды материал беттерге тартылады және құрылғының жұмысын нашарлатады. Бұған ауыспалы ток қолдану арқылы немесе құрылғыға сілтеме жасағанда электр өрісінің полярлігін өзгерту арқылы жол берілмейді (сұйық кристалл қабатының жауабы қолданылатын өрістің полярлігіне қарамастан бірдей). Шамалы сандық таңбаларды немесе бекітілген символдарды (мысалы, цифрлік сағаттар мен калькуляторларда) көрсету үшін әр сегмент үшін тәуелсіз электродтармен жүзеге асырылуы мүмкін. Керісінше, толық альфа-сандық немесе өзгермелі графикалық дисплейлер әдетте пиксельдермен матрица түрінде жүзеге асырылады, олар LC қабатының бір жағында электр байланыстырылған қатарлар және екінші жағында бағандардан тұрады, бұл әрбір пикселді қиылыстарда басқаруға мүмкіндік береді. Матрицалық басқарудың жалпы әдісі матрицаның бір жағын, мысалы, қатарларды бірінен соң бірін таңдап, екінші жағындағы бағандар бойынша сурет ақпаратын қолданудан тұрады. Әртүрлі матрицалық басқару схемалары туралы егжей-тегжейлі мәліметтер үшін пассивті матрицалық және активті матрицалық басқарылатын LCD-лерді қараңыз. LCD-лер жартылай өткізгіш өндірісінен алынған техникаларды пайдалана отырып және уақыт өте келе үлкейген шыны табақтарын пайдалана отырып, таза бөлмелерде өндіріледі. Бірнеше дисплейлер бір уақытта өндіріледі, содан кейін шыны табақтан кесіледі, сонымен қатар аналық шыны немесе LCD шыны субстраты деп те аталады. Өлшемнің артуы көбірек дисплейлерді немесе үлкен дисплейлерді жасауға мүмкіндік береді, жартылай өткізгіш өндірісіндегі пластиналардың үлкейтілуі сияқты. Шыны өлшемдері келесідей:
Буын Ұзындығы(мм) Биіктігі(мм) Кіргізілген жылы Сілтемелер GEN 1200–300200–4001990 GEN 2370470 GEN 35506501996–1998 GEN 3.56007201996 GEN 511001250–13002002–2004 GEN 7.5 1950 2250 GEN 8.6 2250 2600 2016 GEN 10.5(сонымен қатар GEN 11 деп белгілі) 2940 3370 2018

8-ші буынға дейін өндірушілер бір аналық шыны мөлшеріне келіспеді және нәтижесінде әртүрлі өндірушілер бірдей буын үшін сәл әртүрлі шыны мөлшерлерін қолданды. Кейбір өндірушілер 8.6-шы буын аналық шыны табақтарын қабылдады, олар 8.5-ші буыннан сәл үлкен, бұл 50 және 58 дюймдік LCD-лердің аналық шыныға көбірек орналасуына мүмкіндік береді, әсіресе 58 дюймдік LCD-лерде, онда 6-уы 8.6-шы буын аналық шыныға орналасады, ал 8.5-ші буында тек 3-еуі ғана орналасады, бұл қалдықтарды айтарлықтай азайтады. 1991 жылға дейінгі LCD-нің шығу тегі мен тарихы туралы басқа есепті Хироши Кавамото жариялаған, ол IEEE History Center-де қол жетімді. Питер Дж. Уайлд жазған LCD-ге швейцариялық үлестері туралы сипаттаманы Engineering and Technology History Wiki-де табуға болады.

Өмірбаян

1888 жылы Фридрих Райнитцер (1858–1927) сәбізден алынған холестериннің сұйық кристалдық қасиетін (яғни екі балқу температурасы және түс пайда болуын) ашты және оның нәтижелерін жариялады. 1904 жылы Отто Леман "Flüssige Kristalle" ("Сұйық кристалдар") атты еңбегін жариялады. 1911 жылы Шарль Моген алғаш рет сұйық кристалдарды жұқа қабаттар арасындағы пластиналарға орналастырып тәжірибе жасады. 1922 жылы Жорж Фридель сұйық кристалдардың құрылымын және қасиеттерін сипаттап, оларды үш типке жіктеді (нематикалық, смектикалық және холестерикалық). 1927 жылы В. Фредерикс барлық СКД технологиясының негізгі әсері болып табылатын Фредериксз өтуі деп аталатын электрмен басқарылатын жарық клапанын ойлап тапты. 1936 жылы Marconi Wireless Telegraph компаниясы технологияның алғашқы практикалық қолданылысына патент алды – "Сұйық кристалл жарық клапаны". 1962 жылы доктор Джордж В. Грейдің "Сұйық кристалдардың молекулалық құрылымы және қасиеттері" атты алғашқы ірі ағылшын тіліндегі басылымы жарық көрді. 1962 жылы RCA компаниясының қызметкері Ричард Уильямс сұйық кристалдардың қызықты электрооптикалық қасиеттері бар екенін анықтады және кернеу қолдану арқылы сұйық кристалдың жұқа қабатында жолақты үлгілер жасау арқылы электрооптикалық әсерді жүзеге асырды. Бұл әсер сұйық кристалдың ішінде қазір "Уильямс домендері" деп аталатын электрогидродинамикалық тұрақсыздыққа негізделген. Ертедегі MOSFET-терге сүйене отырып, Пол К. Веймер RCA компаниясында 1962 жылы жұқа пленкалы транзисторды (TFT) жасады. Бұл стандартты MOSFET-тен өзгеше MOSFET түрі болды.

1960 жылдар

1964 жылы Ричард Уильямс ашқан эффект бойынша RCA зертханаларында жұмыс істейтін Джордж Х. Хайльмайер гомеотроптық бағыттағы сұйық кристалдардағы дихроялық бояулардың өріс әсерімен қайта бағытталуы арқылы түстерді өзгертуге қол жеткізді. Бұл жаңа электрооптикалық эффектінің практикалық қиындықтары Хайльмайерді сұйық кристалдардағы шашырау эффекттерін зерттеуді жалғастыруға және, ақырында, ол динамикалық шашырау режимі (DSM) деп атаған нәрсеге негізделген алғашқы операциялық сұйық кристалл дисплейін жасауға итермеледі. DSM дисплейіне кернеу қолданғанда бастапқыда мөлдір сұйық кристалл қабаты сүттей бұлыңғыр күйге өтеді. DSM дисплейлері беріліс және шағылыстыру режимдерінде жұмыс істей алады, бірақ олардың жұмыс істеуі үшін үлкен ток қажет болды. Джордж Х. Хайльмайер Ұлттық өнертапқыштар даңқына енгізілді және ЖК дисплейлерді ойлап тапқан деп есептеледі. Хайльмайердің жұмысы IEEE Milestone болып табылады. 1960 жылдардың соңында сұйық кристалдар бойынша пионерлік жұмыстарды Ұлыбританияның Мальверн қаласындағы Корольдік радарлық мекемесі жүргізді. RRE тобы Джордж Уильям Грейдің және оның Халл университетіндегі командасының жұмысын қолдады, олар ЖК дисплейлерде қолдануға қажетті тұрақтылық және температуралық қасиеттері бар цианобифенил сұйық кристалдарын ашты. ТФТ негізделген сұйық кристалл дисплей (ЖКД) идеясын 1968 жылы RCA Laboratories-тің Бернард Лехнер ұсынды. Лехнер, Ф. Дж. Марлоу, Э. О. Нестер және Дж. Тултс 1968 жылы стандартты дискретті MOSFET-терді қолданатын 18x2 матрицалық динамикалық шашырау режимі (DSM) ЖКД прототипін жасап, бұл тұжырымдаманы көрсетті.

1970 жылдар

1970 жылдың 4 желтоқсанында Хоффманн ЛаРош компаниясы Швейцарияда сұйық кристалдардағы бұрмаланған нематикалық өріс эффектісіне (TN) патент алуға өтініш берді (Швейцария патенті № 532 261), ал өнертапқыштар ретінде Вольфганг Хельфрих пен Мартин Шадт (кейін Орталық зерттеу зертханаларында жұмыс істеген) тізілген. 1971 жылы Фергасонның ILIXCO (қазір LXD Incorporated) компаниясы TN эффектісіне негізделген ЖК-дисплейлерді шығарды, олар төменгі жұмыс кернеуі мен қуат тұтынудың жақсаруының арқасында нашар сапалы DSM түрлерін озып кетті. Сейко компаниясының Тетсуро Хама және Изухико Нисимура 1971 жылдың ақпанында TN ЖК-дисплейі бар электрондық сағатқа АҚШ патентін алды. 1972 жылы нарыққа TN ЖК-дисплейі бар алғашқы сағат шықты: төрт таңбалы дисплейі бар Gruen Teletime. 1972 жылы белсенді матрицалық жұқа пленкалық транзисторлы (TFT) сұйық кристалл дисплейінің тұжырымдамасы АҚШ-та Т. Питер Бродидің командасы Пенсильвания штатының Питтсбург қаласындағы Westinghouse компаниясында прототиптелді. 1973 жылы Броди, Дж. А. Ассарс және Г. Д. Диксон Westinghouse зерттеу зертханаларында алғашқы жұқа пленкалық транзисторлы сұйық кристалл дисплейін (TFT ЖК-дисплей) көрсетті. 2013 жылдан бастап барлық заманауи жоғары ажыратымдылықтағы және жоғары сапалы электрондық визуалды дисплей құрылғылары TFT негізіндегі белсенді матрицалық дисплейлерді пайдаланады. Броди мен Фанг Чен Луо 1974 жылы алғашқы жалпақ белсенді матрицалық сұйық кристалл дисплейін (AM ЖК-дисплей) көрсетті, ал Броди 1975 жылы «белсенді матрица» терминін енгізді. Sharp Corporation 1973 жылы қалталық калькуляторлар үшін DSM ЖК-дисплейлерін, содан кейін 1975 жылы сағаттар үшін TN ЖК-дисплейлерін жаппай өндірді. Көп ұзамай басқа жапондық компаниялар, мысалы Seiko және оның алғашқы 6 таңбалы TN ЖК-дисплейлі кварцты сағаты, сондай-ақ Casio-ның «Casiotron» сағаты қол сағаттары нарығында жетекші орын алды. 1968 жылы RCA командасы қонақ-тұзба әрекеттесуіне негізделген түсті ЖК-дисплейді ойлап тапты. Мұндай түсті ЖК-дисплейдің нақты түрін 1970-ші жылдары Жапонияның Sharp Corporation компаниясы әзірледі және өнертабыстары үшін патенттер алды, мысалы, 1975 жылдың мамырында Синдзи Като мен Такаки Миядзакидің патенті, содан кейін 1975 жылдың желтоқсанында Фумиаки Фунада мен Масатака Мацуура оны жетілдірді. 1972 жылы Westinghouse тобы әзірлеген прототиптерге ұқсас TFT ЖК-дисплейі 1976 жылы Sharp компаниясының командасымен, Фумиаки Фунада, Масатака Мацуура және Томио Вададан тұратын командамен патенттелді, содан кейін 1977 жылы Sharp командасы Кохей Киси, Хиросаку Нономура, Кейичиро Симидзу және Томио Вададан тұратын командамен жетілдірілді. Алайда, бұл TFT ЖК-дисплейлері өнімдерде пайдалануға дайын болған жоқ, себебі TFT-лерге арналған материалдармен байланысты мәселелер әлі шешілмеген еді.

1980 жылдар

1983 жылы Швейцариядағы Браун, Бовери және Си (BBC) зерттеу орталығының зерттеушілері пассивті матрицалық адресті ЖК-дисплейлер үшін супер бұрмаланған нематикалық (STN) құрылымын ойлап тапты. H. Amstutz және басқалар 1983 жылғы 7 шілдеде және 1983 жылғы 28 қазанда Швейцарияда берілген патенттік өтініштерде өнертапқыштар ретінде тіркелді. Патенттер Швейцарияда CH 665491, Еуропа EP 0131216 және тағы да көптеген елдерде алынды. 1980 жылы Браун Бовери голландиялық Philips компаниясымен 50/50 үлестес Videlec атты бірлескен кәсіпорын құрды. Philips ірі ЖК-панельдерді басқаруға арналған интегралды схемаларды жобалау және құрастыру үшін қажетті білімге ие болды. Сонымен қатар, Philips электрондық компоненттер нарығына жақсы қол жеткізіп, Hi-Fi, бейне жабдықтары және телефондардың жаңа буынында ЖК-дисплейлерді пайдалануды жоспарлады. 1984 жылы Philips зерттеушілері Теодорус Велзен және Адриан де Ваан STN ЖК-дисплейлерінің баяу жауап беру уақытын шешетін бейне жылдамдығын басқару схемасын ойлап тапты, бұл STN ЖК-дисплейлерінде жоғары ажыратымдылықты, жоғары сапалы және тегіс бейнелерді көрсетуге мүмкіндік берді. 1985 жылы Philips өнертапқыштары Теодорус Велзен және Адриан де Ваан төмен кернеулі (CMOS негізіндегі) драйверлік электрониканы қолдана отырып, жоғары ажыратымдылықты STN ЖК-дисплейлерін басқару мәселесін шешті, бұл батареямен жұмыс істейтін портативті құрылғыларда (мысалы, ноутбуктер мен ұялы телефондарда) жоғары сапалы (жоғары ажыратымдылықты және бейне жылдамдығын) ЖК-панельдерді қолдануға мүмкіндік берді. 1985 жылы Philips Швейцарияда орналасқан Videlec AG компаниясының 100% акциясын сатып алды. Кейін Philips Videlec өндіріс желілерін Нидерландыға көшірді. Бірнеше жылдан кейін Philips толық модульдерді (ЖК-экран, микрофон, динамиктер және т.б.) үлкен көлемде өндіріп, сәтті сатты, бұл мобильді телефон индустриясының өркендеуіне ықпал етті. Алғашқы түсті ЖК-телевизорлар Жапонияда қолға ұсталатын теледидарлар ретінде әзірленді. 1980 жылы Hattori Seiko-ның ҒЗТ тобы түсті ЖК-қалталы телевизорларды әзірлеуді бастады. 1982 жылы Seiko Epson алғашқы ЖК-телевизорды – Epson TV Watch-ты шығарды, ол кішкентай активті матрицалық ЖК-телевизормен жабдықталған қол сағаты болды. Sharp Corporation 1983 жылы нүктелік матрицалық TN ЖК-дисплейін ұсынды. Сол жылы Citizen Watch Citizen Pocket TV-ді ұсынды, ал Epson 1980-ші жылдары 3LCD проекциялық технологиясын әзірледі және 1988 жылы проекторларда пайдалануға лицензия берді. 1989 жылғы қаңтарда шығарылған Epson VPJ 700 әлемдегі алғашқы ықшам, толық түсті ЖК-проектор болды. Бұл IPS технологиясының қасиеттерін толыққанды пайдалану үшін қосымша жұмыс қажет болды. Мұқият талдаудан кейін, тиімді нұсқалар туралы мәліметтер Германияда Гюнтер Баур және басқалармен тіркелді және әртүрлі елдерде патенттелді. Өнертапқыштар жұмыс істеген Фраунгофер институты ISE (Фрайбург) бұл патенттерді LC материалдарын жеткізуші Merck KGaA (Дармштадт) компаниясына берді. 1992 жылы Hitachi инженерлері IPS технологиясының практикалық аспектілерін жетілдірді, жұқа пленкалық транзисторлар массивін матрица ретінде байланыстырды және пиксельдер арасындағы қажетсіз электр өрістерін болдырмады. Алғашқы қабырғаға орнатылатын ЖК-телевизорды Sharp Corporation 1992 жылы ұсынды. Hitachi электродтардың пішінін оңтайландыру арқылы көру бұрышына тәуелділікті де жақсартты (Super IPS). NEC және Hitachi IPS технологиясына негізделген активті матрицалық адресті ЖК-дисплейлердің алғашқы өндірушілері болды. Бұл жапсырма компьютерлік мониторлар мен теледидар экрандары үшін қанағаттанарлық визуалды өнімділігі бар үлкен экранды ЖК-дисплейлерді енгізудегі маңызды кезең болды. 1996 жылы Samsung көп доменді ЖК-дисплейді іске асыратын оптикалық үлгілеу әдісін әзірледі. Көп доменді және In Plane Switching технологиялары 2006 жылға дейін ЖК-дисплейлерде басым дизайн болып қала берді. 1990-шы жылдардың соңында ЖК-индустрия Жапониядан Оңтүстік Корея мен Тайваньға қарай жылдам ауыса бастады. 2007 жылдың төртінші тоқсанында ЖК-телевизорлар әлемдік сату көлемі бойынша CRT теледидарларын алғаш рет басып озды. Displaybank мәліметінше, 2006 жылы әлемде шығарылатын 200 миллион теледидардың 50% ЖК-телевизорлар құрады.

2010 жылдар

2011 жылдың қазан айында Toshiba 6,1 дюймдік (155 мм) LCD панельде 2560 × 1600 пикселді, әсіресе қытай иероглифтерін көрсетуге ыңғайлы, планшеттік компьютерлерде пайдалануға жарамды деп хабарлады. 2010 жылдары TGP (Tracking Gate line in Pixel) технологиясы кеңінен қолданысқа енді, ол дисплей шекарасындағы басқару тізбегін пиксельдердің арасына жылжытады, нәтижесінде тар жиектерге қол жеткізіледі. 2016 жылы Panasonic OLED-термен бәсекелесетін 1,000,000:1 контраст қатынасы бар IPS LCD-лерді жасады. Бұл технология кейіннен екі қабатты, екі панельді немесе LMCL (Жарық модуляциялаушы жасуша қабаты) LCD-лер түрінде жаппай өндіріске енгізілді. Технология бір сұйық кристалдық қабаттың орнына екі қабатты қолданады және миниатюралық LED артқы жарықтандыру және кванттық нүктелі қабаттармен бірге қолданылуы мүмкін.

Басқа схемаларға қосылу

Стандартты телевизор экраны, қазіргі заманғы LCD панелі, алты миллионнан астам пикселден тұрады, және олардың барлығы экранға орнатылған сым желісі арқылы жеке-жеке қуаттанады. Жұқа сымдар немесе жолдар экранның бір жағында бүкіл экран бойынша тік сымдармен, ал екінші жағында көлденең сымдармен тор құрайды. Осы торда әрбір пикселдің бір жағында оң, екінші жағында теріс қосылысы болады. 1080p дисплейі үшін қажетті сымдардың жалпы саны тік бағытта 3 x 1920 және көлденең бағытта 1080, яғни барлығы 6840 сымды құрайды. Бұл қызыл, жасыл және көк түстер үшін, әр түске 1920 пиксел, барлығы тік бағытта 5760 сым және көлденең бағытта 1080 сым. 73 сантиметр (28.8 дюйм) ені бар панель үшін бұл көлденең жиекте дюймге 200 сымдық тығыздыққа тең. LCD панелі LCD драйверлерімен қуаттанады, олар зауыт деңгейінде LCD панелі жиегіне мұқият бейімделеді. Драйверлерді орнатудың бірнеше әдісі бар, ең көп қолданылатындары COG (Chip On Glass) және TAB (Tape automated bonding) болып табылады. Осы принциптер теледидар экранынан әлдеқайда кішкентай смартфон экранына да қатысты. LCD панельдер әдетте, панельді жұмыс істету үшін жасуша тізбегін құру үшін шыны субстратқа жұқа жабынталған металл өткізгіш жолдарды пайдаланады. Панельді жеке мыс ойылған схемалық тақтаға тікелей қосу үшін дәнекерлеу әдістерін қолдану мүмкін емес. Оның орнына, интерфейс анизотроптық өткізгіш пленка немесе төмен тығыздықтар үшін эластомерлік жалғауыштар арқылы жүзеге асырылады.

Пассивтік матрица

Монохромды және кейінірек түсті пассивті матрицалы ЖҚД-лар (LCD) көптеген алғашқы ноутбуктерде (біраздағысы плазмалық дисплейлерді пайдаланса да) және бастапқы Nintendo Game Boy ойын консолінде 1990 жылдардың ортасына дейін стандартты болды. Содан кейін түсті белсенді матрицалық дисплейлер барлық ноутбуктерде стандартқа айналды. Коммерциялық сәттілікке ие болмаған Macintosh Portable (1989 жылы шығарылған) белсенді матрицалық дисплейді (әлі де монохромды болса да) қолданған алғашқы үлгілердің бірі болды. Пассивті матрицалы ЖҚД-лар 2010 жылдарға дейін ноутбуктер мен теледидарларға қарағанда талаптары аз, мысалы, арзан калькуляторлар сияқты қолданыстарда қолданылып келді. Атап айтқанда, олар портативті құрылғыларда қолданылады, онда ақпарат мазмұны аз, ең төменгі қуат тұтыну (артқы жарықсыз) және төмен құн қажет, немесе тікелей күн сәулесінде оқу мүмкіндігі қажет. Пассивті матрицалық құрылымды дисплейлер супер бұрылған нематикалық STN (1983 жылы Brown Boveri Research Center, Баден, Швейцарияда ойлап тапты; ғылыми егжей-тегжейлі мәліметтер жарияланды) немесе екі қабатты STN (DSTN) технологиясын (соңғысы алғашқысымен түс өзгерту мәселесін шешеді) және түсті STN (CSTN) технологиясын пайдаланады, онда түс ішкі түс фильтрін қолдану арқылы қосылады. STN ЖҚД-лары пассивті матрицалық адрестеу үшін оңтайландырылған. Олар бастапқы TN ЖҚД-ларына қарағанда контраст пен кернеу сипаттамасының анық шегін көрсетеді. Бұл маңызды, себебі пиксельдер таңдалмаған кезде де жартылай кернеуге ұшырайды. Белсенді және белсенді емес пиксельдер арасындағы қиылысуды Питер Дж. Уайлд 1972 жылы анықтағандай, белсенді емес пиксельдердің тиімді кернеуін шекті кернеуден төмен ұстау арқылы дұрыс басқару қажет. Ал белсенді пиксельдер шекті деңгейден жоғары кернеутерге ұшырайды ("Альт және Плешко" басқару схемасына сәйкес кернеулер). Мұндай STN дисплейлерін "Альт және Плешко" басқару схемасы бойынша басқару үшін өте жоғары желілік адрестеу кернеулері қажет. Велзен және де Ваан басқаша басқару схемасын ( "Альт және Плешко" емес) ойлап тапты, ол төмен кернеуді қажет етеді, сондықтан STN дисплейін төмен кернеулі CMOS технологияларын қолдану арқылы басқаруға болады. STN ЖҚД-ларын бір кадрда бір полярлы импульсті кернеуді және келесі кадрда қарама-қарсы полярлы импульстарды ауыстыру арқылы үздіксіз жаңарту қажет. Жеке пиксельдерге тиісті қатар және баған тізбектері арқылы қол жеткізіледі. Дисплейдің бұл түрі пассивті матрицалық адрестелген деп аталады, себебі пиксель жаңартулар арасында тұрақты электр зарядының көмегінсіз күйін сақтауы керек. Пиксельдер саны (және сәйкесінше, бағандар мен қатарлар) артқан сайын, бұл дисплей түрі азаяды. Пассивті матрицалық адрестелген ЖҚД-ларының баяу жауап беру уақыты мен нашар контрасты, пиксельдері көп және "Альт және Плешко" басқару схемасы бойынша жұмыс істейтін жағдайда тән. Велзен және де Ваан STN дисплейлерін бейне жылдамдықтарымен басқаруға және STN дисплейінде тегіс қозғалатын бейнелерді көрсетуге мүмкіндік беретін RMS емес басқару схемасын да ойлап тапты. Citizen және басқалары осы патенттерді лицензиялады және бірнеше STN негізделген ЖҚД қалталық теледидарларын сәтті нарыққа енгізді. Бистабельді ЖҚД-лар үздіксіз жаңартуды қажет етпейді. Жаңару тек сурет ақпараты өзгерген кезде қажет. 1984 жылы HA van Sprang және AJSM de Vaan бистабельді режимде жұмыс істейтін STN типті дисплейді ойлап тапты, ол төмен кернеуді ғана қолдана отырып 4000 жолға дейін немесе одан да көп жоғары ажыратымдылықтағы суреттерді жасауға мүмкіндік берді. Пиксель сол пикселге жаңа ақпарат жазу керек болған кезде күйде немесе өшірілген күйде болуы мүмкін болғандықтан, бұл бистабельді дисплейлердің адрестеу әдісі өте күрделі, сондықтан бұл дисплейлер нарыққа шыға алмады. Бұл 2010 жылы "нөлдік қуат" (бистабельді) ЖҚД-лар қол жетімді болған кезде өзгерді. Егер олардың жазу/өшіру сипаттамалары қолайлы болса, құрылғылармен пассивті матрицалық адрестеуді қолдануға болады, мысалы, электронды кітаптар үшін, оларға тек тұрақты суреттерді көрсету қажет. Бет дисплейге жазылғаннан кейін, дисплейді оқылған суреттерді сақтай отырып, қуаттан ажыратуға болады. Бұл электронды кітаптарды ұзақ уақыт бойы кішкентай батареямен пайдалануға мүмкіндік береді. Жоғары ажыратымдылықты түсті дисплейлер, мысалы, қазіргі заманғы ЖҚД компьютерлік мониторлар мен теледидарлар, белсенді матрицалық құрылымды қолданады. LC қабатымен байланыстағы электродтарға жұқа пленкалық транзисторлардың (TFT) матрицасы қосылады. Әрбір пикселдің өзіне арналған транзисторы бар, бұл әрбір бағандық желіге бір пикселге кіруге мүмкіндік береді. Қатар желісі таңдалған кезде, барлық бағандық желілер пикселдер қатарына қосылады және сурет ақпаратына сәйкес кернеулер барлық бағандық желілерге жіберіледі. Содан кейін қатар желісі деактивацияланады және келесі қатар желісі таңдалады. Жаңарту операциясы кезінде барлық қатар желілері тізбектеп таңдалады. Белсенді матрицалық адрестелген дисплейлер бірдей өлшемдегі пассивті матрицалық адрестелген дисплейлерге қарағанда жарқырап және анық көрінеді және әдетте жылдам жауап беру уақытына ие, бұл әлдеқайда жақсы суреттерді қамтамасыз етеді. Sharp 1 биттік SRAM жад ұясы бар пикселге арналған бистабельді рефлективті ЖҚД-ларды шығарады, ол суретті сақтау үшін аз мөлшерде қуатты қажет етеді. Сегменттік ЖҚД-лар да Field Sequential Color (FSC ЖҚД) арқылы түсті болуы мүмкін. Бұл дисплейлер жоғары жылдамдықты пассивті сегменттік ЖҚД панеліне және RGB артқы жарыққа ие. Артқы жарық жылдам түрде түсін өзгертеді, бұл оны жалаңаш көзге ақ ретінде көрінеді. ЖҚД панелі артқы жарықпен синхронизацияланады. Мысалы, сегментті қызыл реңге бояу үшін сегмент тек артқы жарық қызыл болғанда ғана қосылады, ал сегментті күлгін реңге бояу үшін сегмент артқы жарық көк болғанда қосылады және артқы жарық қызыл болғанша қосылып тұрады, ал артқы жарық жасыл болғанда өшіріледі. Сегментті қара реңге бояу үшін сегмент әрқашан қосылып тұрады. FSC ЖҚД түсті суретті 3 суретке (біреуі қызыл, біреуі жасыл және біреуі көк) бөледі және оларды ретімен көрсетеді. Көру тұрақтылығының арқасында 3 монохромды сурет бір түсті сурет ретінде көрінеді. FSC ЖҚД-ға 180 Гц жаңарту жиілігі бар ЖҚД панелі қажет, ал жауап беру уақыты қалыпты STN ЖҚД панельдерінің 16 миллисекундына қарағанда 5 миллисекундқа дейін төмендейді. FSC ЖҚД-лары шығысқа орнатылған драйверлік микросхемасы сыйымды сенсорлық экранмен де қолданылуы мүмкін. Samsung 2002 жылы UFB (Ultra Fine & Bright) дисплейлерін ұсынды, ол супер бирефрингиялық эффектті пайдаланды. Samsung-қа сәйкес, ол TFT ЖҚД-сының жарықтығы, түс гаммасы және контрастының көп бөлігіне ие, бірақ STN дисплейі сияқты қуатты ғана тұтынады. Ол 2006 жылдың соңына дейін Samsung-та шығарылған Samsung ұялы телефондарының әртүрлі модельдерінде қолданылды, содан кейін Samsung UFB дисплейлерін шығаруды тоқтатты. UFB дисплейлері LG ұялы телефондарының кейбір модельдерінде де қолданылды.

Бұрмаланған нематикалық (TN)

Бұрмаланған нематикалық дисплейлерде жарық өтуі үшін әртүрлі дәрежеде бұрылып, түзуленетін сұйық кристалдар болады. ТН сұйық кристалл жасушасына кернеу қолданылмағанда, поляризацияланған жарық 90 градусқа бұрылған СК қабатынан өтеді. Қолданылған кернеуге пропорционалды түрде сұйық кристалдар түзуленіп, поляризацияны өзгертіп, жарық жолын кеседі. Кернеу деңгейін дұрыс реттеу арқылы кез келген сұр деңгейге немесе жарық өткізгіштікке қол жеткізуге болады.

Ұяшықтағы коммутациялау (IPS)

Жазыққа ауыстыру – сұйық кристалдарды шыны субстраттарға параллель жазықтықта бағыттайтын LCD технологиясы. Бұл әдісте электр өрісі бір шыны субстраттағы қарама-қарсы электродтар арқылы қолданылады, сондықтан сұйық кристалдар негізінен бір жазықтықта қайта бағытталуы (ауыстырылуы) мүмкін, бірақ шеттік өрістер біртекті бағытталуға кедергі келтіреді. Бұл стандартты жұқа пленкалық транзистор (TFT) дисплейіне қажетті бір транзистордың орнына әр пиксел үшін екі транзисторды қажет етеді. IPS технологиясы теледидарларда, компьютер мониторларында және тіпті тозуға арналған құрылғыларда қолданылады, әсіресе дерлік барлық LCD смартфон панельдері IPS/FFS режимінде жұмыс істейді. IPS дисплейлері LCD панельдер отбасының экран түрлеріне жатады. Басқа екі түрі – VA және TN. 2001 жылы Hitachi компаниясы LG Enhanced IPS-ті 17 дюймдік монитор ретінде нарыққа шығарғанға дейін, қосымша транзисторлар көбірек тарату аймағын тосып, жарықтандыруды күшейте түсті және көбірек қуат тұтынды, бұл дисплей түрін ноутбуктер үшін аз тартымды етті. Panasonic Himeji G8.5 IPS-тің жетілдірілген нұсқасын қолданды, сондай-ақ Кореядағы LGD, ал қазіргі уақытта әлемдегі ең ірі LCD панель өндірушісі – Қытайдағы BOE де IPS/FFS режиміндегі теледидар панельдерін шығарады.

Супер-ұсақтағы коммутациялау (S-IPS)

Жазықша ауыстырудан кейін Super IPS технологиясы енгізілді, бұл одан да жақсырақ жауап беру жылдамдығы мен түс беруді қамтамасыз етті.

M+ немесе RGBW даулары

2015 жылы LG Display компаниясы IPS панельдеріндегі стандартты RGB нүктелерімен қатар ақ субпиксел қосуға мүмкіндік беретін M+ деп аталатын жаңа технологияны енгізгенін хабарлады. Жаңа M+ технологиясы көбінесе 4K теледидарларда қолданылды, бірақ сынақтар нәтижесінде дәстүрлі RGB құрылымын алмастырған ақ субпикселдің қосылуы рұқсатты шамамен 25%-ға төмендетуі анықталды, бұл дауға себеп болды. Яғни, 4K теледидар толық UHD теледидар стандартын көрсетуге қабілетсіз. Бұқаралық ақпарат құралдары мен интернет қолданушылары ақ субпикселдің болуына байланысты бұл теледидарларды "RGBW" деп атады. LG Display бұл технологияны ноутбук дисплейлері, сыртқы және смартфондар үшін де жасағанмен, 4K UHD рұқсаты жарияланғанына қарамастан, CTA анықтаған 3840x2160 белсенді пикселді 8 биттік түспен толық UHD рұқсатына жете алмайтындықтан, теледидар нарығында кеңінен танымал болды. Бұл мәтіннің көрсетілу сапасына кері әсер етеді, оны біршама нашарлатады, әсіресе теледидарды компьютер мониторы ретінде пайдаланғанда бұл айқын байқалады.

AMOLED-пен салыстырғанда IPS

2011 жылы LG компаниясы LG Optimus Black (IPS LCD (LCD NOVA)) смартфонының жарықтығы 700 нитке дейін жететінін мәлімдеді, ал бәсекелесі тек 518 нитке IPS LCD және екі есе белсенді матрицалы OLED (AMOLED) дисплейімен 305 нитке ие болды. LG сондай-ақ NOVA дисплейінің әдеттегі LCD-ден 50 пайызға тиімдірек екенін және экранда ақ түс көрсетілгенде AMOLED дисплейлерінің тұтынатын қуатының жартысын ғана қолданатынын айтты. Контраст қатынасына қатысты, AMOLED дисплейі өзінің негізгі технологиясының арқасында жақсы нәтижелер көрсетіп тұр, онда қара түс қараңғы сұр емес, толық қара түс ретінде бейнеленеді. 2011 жылдың 24 тамызында Nokia компаниясы Nokia 701 телефонын таныстырып, оның дисплейінің жарықтығы 1000 нит екенін, яғни әлемдегі ең жарқын дисплей екенін мәлімдеді. Экранға сонымен қатар Nokia-ның Clearblack қабаты қосылды, ол контраст қатынасын жақсартып, AMOLED экранына жақындатты.

Жетілдірілген шеттік өрісті ауыстырып қосу (AFFS)

2003 жылға дейін шеттік өріс ауыстыру (FFS) деп аталған, кеңейтілген шеттік өріс ауыстыру IPS немесе S IPS сияқты, жоғары өнімділік және кең түс гаммасын, жоғары жарықтылықпен ұсынады. AFFS технологиясын Hydis Technologies Co., Ltd, Корея (бұрынғы Hyundai Electronics, LCD Task Force) әзірлеген. AFFS технологиясы қолданылған ноутбуктерде кәсіби дисплейлер үшін кең көру бұрышын сақтай отырып, түс бұрмалануын азайтады. Жарық ағып кетуден туындаған түс өзгерісі мен ауытқулар ақ түс гаммасын оңтайландыру арқылы түзетіледі, сондай-ақ ақ/сұр түстің дәлдігі артады. 2004 жылы Hydis Technologies Co., Ltd AFFS лицензиясын Жапонияның Hitachi Displays компаниясына берді. Hitachi AFFS технологиясын жоғары сапалы панельдерді өндіру үшін пайдаланады. 2006 жылы HYDIS AFFS лицензиясын Sanyo Epson Imaging Devices Corporation компаниясына берді. Содан кейін Hydis AFFS дисплейінің HFFS (FFS+) деп аталатын жарық өткізгіштігі жоғары жаңа нұсқасын ұсынды. 2007 жылы Hydis AFFS+ технологиясының сыртқы жарықта оқылу мүмкіндігін жақсартты. AFFS панельдері көбінесе қазіргі заманғы коммерциялық ұшақтардың кабиналарында қолданылады. Дегенмен, 2015 жылдың ақпанынан бастап өндіріліп келмейді.

Тік сәйкестендіру (VA)

Тік сәйкестендірілген дисплейлер – сұйық кристалдардың шыны субстраттарға тік бағытта табиғи түрде орналасатын ЖҚД түрі. Кернеу қолданылмағанда сұйық кристалдар субстратқа перпендикуляр күйде қалады, бұл қиылысқан поляризаторлар арасында қара экранды құрайды. Кернеу қолданылғанда сұйық кристалдар еңкейе бастайды, жарық өтуіне мүмкіндік береді және электр өрісінің күшіне байланысты сұр түстің әртүрлі деңгейлерін көрсетеді. Бұл дисплейлер дәстүрлі бұрылмалы нематикалық дисплейлерге қарағанда терең қара түс, жоғары контраст қатынасы, кең көру бұрышы және экстремалды температурада жақсырақ бейне сапасын ұсынады. IPS дисплейлерімен салыстырғанда, тік сәйкестендірілген дисплейлерде қара түс деңгейі одан да тереңдеп, контраст қатынасын арттырады, бірақ көру бұрышы тар болады, ал түс және әсіресе контрасттың өзгеруі көбірек байқалады.

Көк фаза режимі

Көк фазалық режимдегі ЖҚД 2008 жылдың басында инженерлік үлгілер ретінде таныстырылды, бірақ олар әлі де жаппай өндіріске енгізілген жоқ. Көк фазалық режимдегі ЖҚД-нің физикасы өте қысқа ауысу уақыттарына (≈1 мс) қол жеткізуге мүмкіндік береді, соның салдарынан уақыт бойынша түстерді басқару іске асырылуы мүмкін және қымбат түсті сүзгілердің қажеттілігі жойылар еді.

Сапаны бақылау

Кейбір ЖК панельдерде ақаулы транзисторлар болады, олар тұрақты жанып тұратын немесе жарық бермейтін пиксельдерге себеп болады, олар әдетте сұйық кристалды пиксельдер немесе өлі пиксельдер деп аталады. Интегралды схемалардан (IC) айырмашылығы, бірнеше ақаулы транзисторы бар ЖК панельдер әдетте қолдануға жарамды болады. Өндірушілердің ақаулы пиксельдердің қабылданатын санына қатысты саясаты әртүрлі. Бір кезде Samsung Кореяда сатылатын ЖК мониторларға қатысты нөлдік төзімділік саясатын ұстанды. 2005 жылдан бастап Samsung ISO 13406-2 стандартын қолданады. Басқа компаниялар өздерінің саясатында 11 өлі пикселге дейін төзімділік көрсетеді. Өлі пикселдерге қатысты саясат өндірушілер мен тұтынушылар арасында жиі қызу пікірталас тудырады. Ақаулардың қабылдануын реттеу және соңғы пайдаланушыны қорғау мақсатында ISO ISO 13406-2 стандартын жариялады, ол 2008 жылы ISO 9241 стандартының шығуымен (әсіресе ISO 9241-302, 303, 305, 307:2008 пикселдік ақаулар) ескірді. Дегенмен, барлық ЖК өндірушілері ISO стандартына сәйкес келмейді және ISO стандарты көбінесе әртүрлі жолдармен түсіндіріледі. ЖК панельдері олардың үлкен өлшемдеріне байланысты көптеген IC-лерге қарағанда ақауларға көбірек бейім. Кейбір өндірушілер, әсіресе LG сияқты ірі ЖК панель өндірушілері орналасқан Оңтүстік Кореяда, енді кемшіліксіз пикселдерге кепілдік береді, бұл "A" және "B" санаттарындағы панельдерді анықтайтын қосымша тексеру процесі болып табылады. Көптеген өндірушілер бір ақаулы пиксел болған жағдайда да өнімді ауыстырады. Мұндай кепілдіктер болмаған жағдайда да ақаулы пикселдердің орналасуы маңызды. Егер ақаулы пикселдер бір-біріне жақын орналасса, онда ақаулы пикселдері бар дисплей қабылдауға жарамсыз болуы мүмкін. ЖК панельдерінде көбінесе бұлттылық, лас экран әсері немесе сирек кездесетін мура деп аталатын ақаулықтар болады, бұл панельдегі жарықтың біркелмес бөліктерін қамтиды. Бұл көбінесе қараңғы немесе қара түсті көріністерде жақсы көрінеді. 2010 жылдан бастап, көптеген жоғары сапалы компьютерлік ЖК панельдерін өндіретін компаниялар өз өнімдерінде ақаулардың жоқтығын көрсетеді.

"Нульдік қуат" (бистабельді) дисплейлер

Qinetiq (бұрынғы DERA) әзірлеген зенитальды бистабельді құрылғы (ZBD) қуатсыз бейнені сақтай алады. Кристаллдар екі тұрақты бағытта ("қара" және "ақ") болуы мүмкін, ал бейнені өзгерту үшін ғана қуат қажет. ZBD Displays – QinetiQ компаниясының еншілес кәсіпорны, ол сұр және түсті ZBD құрылғыларын өндіреді. Kent Displays полимерлік тұрақтандырылған холестерикалық сұйық кристалды (ChLCD) пайдаланатын "қуатты қажет етпейтін" дисплейді де әзірледі. 2009 жылы Kent ChLCD-ді пайдаланып, ұялы телефонның бүкіл бетін жауып, оның түсін өзгертуге және қуатты ажыратқанда да сол түсті сақтап тұруға мүмкіндік берді. 2004 жылы Оксфорд университетінің зерттеушілері Zenithal бистабельдік техникаға негізделген нөлдік қуатты бистабельді LCD-нің екі жаңа түрін көрсетті. 360° BTN және бистабельді холестерикалық сияқты бірнеше бистабельді технологиялар негізінен сұйық кристалдың (LC) көлемдік қасиеттеріне тәуелді және стандартты күшті бекітуді қолданады, бұл қатарластыру пленкалары мен LC қоспалары дәстүрлі моностабельді материалдарға ұқсас. Басқа бистабельді технологиялар, мысалы, BiNem технологиясы негізінен беттік қасиеттерге негізделген және арнайы әлсіз бекіту материалдарын қажет етеді.

Сипаттамалар

Жарық ЖҚ-ның ажыратымдылығы пикселдердің бағандары мен қатарларының санымен көрсетіледі (мысалы, 1024 × 768). Әрбір пиксел әдетте 3 субпикселден тұрады: қызыл, жасыл және көк. Бұл әртүрлі конструкцияларда ЖК-ның біркелкі сақталған сипаттамаларының бірі болды. Дегенмен, пикселдер арасында субпиксельдерді бөлісетін және нақты ажыратымдылықты арттырмай, дисплейдің қабылданатын ажыратымдылығын тиімді арттыруға тырысатын Quattron сияқты жаңа конструкциялар пайда болды, нәтижелері әртүрлі. Кеңістіктік өнімділік: Компьютер мониторы немесе өте жақын қашықтықтан қаралатын дисплей үшін ажыратымдылық көбінесе нүктелердің тығыздығы немесе дюймге пиксельдер саны түрінде беріледі, бұл баспа өнеркәсібімен үйлеседі. Дисплей тығыздығы қолданылуға қарай өзгереді, теледидарларда қашықтықтан қарау үшін тығыздық төмен, ал портативті құрылғыларда жақын қашықтықтағы егжей-тегжейлі қарау үшін тығыздық жоғары болады. ЖК-ның қарау бұрышы дисплей мен оның қолданылуына байланысты маңызды болуы мүмкін. Кейбір дисплей технологияларының шектеулері дисплейдің тек белгілі бір бұрыштарда ғана дұрыс көрсетілуін қамтамасыз етеді. Уақытша өнімділік: ЖК-ның уақытша ажыратымдылығы – өзгеріп жатқан кескіндерді қаншалықты жақсы көрсету қабілеті, яғни дисплейге берілген деректерді секундына қанша рет және қанша дәлдікпен шығаруы. ЖК пиксельдері кадрлар арасында жанбайды және сөнеді, сондықтан ЖК мониторлары төмен жаңарту жылдамдығында да жаңартудан туындаған жыпылықтауды көрсетпейді. Бірақ жаңарту жылдамдығының төмендеуі жылдам қозғалатын кескіндерде көрінетін артефакттарға, мысалы, көлеңкелерге немесе созылуға әкелуі мүмкін. Жеке пикселдің жауап беру уақыты да маңызды, өйткені кез келген дисплейде кескіннің көрсетілуінде белгілі бір кешігу болады, егер көрсетілетін кескін тез өзгеретін болса, бұл визуалды артефакттар тудыруы мүмкін. Түс өнімділігі: Дисплейдің түс өнімділігінің әртүрлі аспектілерін сипаттау үшін бірнеше терминдер бар. Түс гаммасы – дисплейде көрсетілуі мүмкін түстердің диапазоны, ал түс тереңдігі – түстер диапазонының бөліну дәлдігі. Түс гаммасы салыстырмалы түрде түсінікті сипаттама, бірақ ол кәсіби деңгейде ғана маркетингтік материалдарда сирек талқыланады. Экранда көрсетіліп жатқан мазмұннан асып түсетін түс диапазонының пайдасы жоқ, сондықтан дисплейлер белгілі бір ерекшеліктер шегінде немесе одан төмен жұмыс істеу үшін жасалады. LCD түстері мен түс басқарудың қосымша аспектілері бар, мысалы, ақ нүкте және гамма түзету, олар ақ түстің қандай екенін және басқа түстердің ақ түске қатысты қалай көрсетілетінін сипаттайды. Жарқылық және контраст қатынасы: Контраст қатынасы – толық жарықтан пикселдің жарықтығы мен толық сөнген пикселдің жарықтығы арасындағы қатынас. ЖК өзі жарық шығармайды, ол жарық клапаны ғана, жарық флуоресценттік шамдар немесе LED жиынтығынан келетін артқы жарықтан пайда болады. Жарқылық әдетте ЖК-ның максималды жарық шығаруы ретінде көрсетіледі, ол ЖК-ның мөлдірлігіне және артқы жарықтың жарықтығына байланысты айтарлықтай өзгеруі мүмкін. Күштірек контраст пен жоғары динамикалық диапазонды (HDR дисплейлері ең жоғары жарықтылық бойынша жіктеледі) қамтамасыз ету үшін жарық артқы жарығын күшейтуге болады, бірақ жарқылық пен қуат тұтыну арасында әрқашан компромисс болады.

Артықшылықтары мен кемшіліктері

Бұл мәселелердің кейбіреулері толық экранды дисплейлерге, ал кейбіреулері сағаттар сияқты кішкентай дисплейлерге қатысты. Көптеген салыстырулар түтік сәулелі дисплейлер (CRT) арқылы жасалған.

Артықшылықтар

Өте ықшам, жұқа және жеңіл, әсіресе көлемді, ауыр CRT дисплейлерімен салыстырғанда. Төмен қуат тұтыну. Дисплейдің жарықтығы мен көрсетіліп жатқан мазмұнына байланысты, ескі CCFT артқы жарықтандыру модельдері әдетте бірдей өлшемдегі CRT мониторы тұтынатын қуаттың жартысынан да аз тұтынады, ал қазіргі заманғы LED артқы жарықтандыру модельдері CRT мониторы тұтынатын қуаттың 10–25% -ын тұтынады. Төмен қуат тұтынудың арқасында жұмыс істеу кезінде аз жылу бөлінеді. Геометриялық бұрмалау жоқ. Артқы жарықтандыру технологиясына байланысты аз немесе мүлдем жыпылықтамауы мүмкін. LCD пиксельдері жаңарулар арасында күйін сақтайтындықтан, әдетте жаңару жылдамдығында жыпылықтау болмайды (әдетте кіріс жаңару жылдамдығына қарамастан, 200 Гц немесе одан да жоғары жылдамдықпен орындалады). Табиғи ажыратымдылықта жұмыс істегенде өте анық кескін, қан кету немесе смаздық болмайды. CRT мониторынан айырмашылығы, жағымсыз электромагниттік сәулеленудің (өте төмен жиілік диапазонында) шығарылуы жоқ. Кез келген өлшем мен пішінде жасалуы мүмкін. Теориялық ажыратымдылық шегі жоқ. Егер бірнеше LCD панельдері бір суретті құру үшін біріктірілсе, әрбір қосымша панель дисплейдің жалпы ажыратымдылығын арттырады, бұл әдетте «қосылған ажыратымдылық» деп аталады. Диагоналі 2 метрден асатын үлкен өлшемдерде жасалуы мүмкін. LCD-лер мөлдір және икемді болуы мүмкін, бірақ OLED және microLED сияқты артқы жарықсыз жарық шығара алмайды, олар да икемді және мөлдір болатын басқа технологиялар. Маскалау эффектісі: LCD торы кеңістіктік және сұр түстік деңгейлердің квантталу әсерін жасыра алады, бұл жоғары сапалы кескін туралы иллюзияны тудырады. CRT-лерден айырмашылығы, Жердің магнит өрісіне де әсер етпейді. Өзінен-өзі сандық құрылғы болғандықтан, LCD DVI немесе HDMI қосылымынан сандық деректерді аналогқа түрлендіруді қажет етпей-ақ тікелей көрсетуге болады. Кейбір LCD панельдерінде DVI және HDMI-дан басқа оптикалық талшық кірістері де бар. Көптеген LCD мониторлар 12 В қуат көзімен жабдықталады, ал компьютерге орнатылса, оны компьютердің 12 В қуат көзімен қуаттандыруға болады. Өте тар жиектері бар, сондықтан бірнеше LCD экранын қатар тізуге болады, бұл бір үлкен экран сияқты көрінеді.

Кемшіліктер

Кейбір ескі немесе арзан мониторларда көру бұрышы шектеулі, бұл пайдаланушының орналасуына байланысты түстердің, қанықтықтың, контрасттың және жарықтықтың өзгеруіне әкеледі, тіпті көру бұрышының шегінде де. LCD дисплейлердің көру бұрыштарын арттыру үшін арнайы пленкалар қолданылуы мүмкін. Кейбір мониторларда біркелкі емес артқы жарықтандыру (IPS типтерінде және ескі TN мониторларында жиі кездеседі), бұл жарықтықтың бұрмалануына, әсіресе шеттерінде ("артқы жарықтың таралуы") себеп болады. Қара деңгейлер қажеттідей қара болмауы мүмкін, себебі жеке сұйық кристалдар артқы жарықтың толығымен өтуін толығымен бөге алмайды. Жылдам жауап бермейтін (>8 мс) дисплейлерде және үлгіні ұстап тұратын дисплейлерде қозғалыстағы нысандарда бейне бұлыңғырлауы пайда болады, егер стерильді артқы жарық қолданылмаса. Алайда, мұндай стерильді жарық көздің шаршауына себеп болуы мүмкін, яғни: 2012 жылдан бастап көптеген LCD дисплейлерінде жарықтықты реттеу үшін импульстық енінің модуляциясы (PWM) қолданылады, бұл экранды 85 Гц жаңарту жиілігіндегі CRT мониторынан гөрі жиі жыпылықтайды (бірақ бұл көрінетін жыпылықтау емес), себебі экранның барлық бөлігі бір уақытта қосылып, өшіріледі, ал CRT мониторындағы люминофорлық нүкте дисплей бойынша үнемі сканерленеді, сондықтан дисплейдің бір бөлігі әрдайым жарық болады. Бұл кейбір адамдарға көздің шаршауын тудырады. Өкінішке орай, көптеген адамдар көздерінің шаршауына PWM-нің көзге көрінбейтін жыпылықтауы себеп екенін білмейді. Бұл мәселе LED артқы жарығы бар мониторларда одан да нашарлайды, себебі LED шамдары CCFL шамдарына қарағанда жылдамырақ қосылып, өшіріледі. Тек бір түпкілікті ажыратымдылық. Басқа ажыратымдылықты көрсету үшін бейне масштабтаушы қажет, бұл бұлыңғырлық пен тік сызықтарға себеп болады, немесе дисплейді 1:1 пикселдік карталау арқылы түпкілікті ажыратымдылықта іске қосуға болады, бұл сурет экранды толықтырмауына (letterboxed display) немесе экранның төменгі немесе оң жақ жиегінен шығып кетуіне әкеледі. Біт тереңдігі (түс тереңдігі деп те аталады). Көптеген арзан LCD дисплейлер тек 262144 (218) түсті көрсетуге қабілетті. 8 биттік S IPS панельдері 16 миллион (224) түсті көрсетуге қабілетті және қара деңгейі айтарлықтай жақсы, бірақ қымбат және жауап беру уақыты баяу. Кіріс кешігуі, себебі LCD дисплейінің А/Д түрлендіргіші әрбір кадрды LCD панеліне көрсету алдында толық шығарылғанша күтеді. Көптеген LCD мониторлары кескінді көрсету алдында өңдеуден өткізеді, бұл нашар түс шынайылығын өтеуге тырысады, бұл қосымша кешігуді тудырады. Сонымен қатар, түпкілікті емес ажыратымдылықты көрсету кезінде бейне масштабтаушы қолданылуы керек, бұл уақыт кешігуін одан да арттырады. Масштабтау және кейін өңдеу әдетте заманауи мониторларда бір чипте жасалады, бірақ чиптің әрбір функциясы біраз кешігуді қосады. Кейбір дисплейлерде видео ойындары үшін арналған режим бар, ол барлық немесе көптеген өңдеулерді тоқтатады, бұл сезілетін кіріс кешігуін азайтады. Өндіріс кезінде немесе пайдалану кезеңінде өлі немесе тұрып қалған пиксельдер пайда болуы мүмкін. Тұрып қалған пиксель қара экранда да түспен жарқырайды, ал өлі пиксель әрқашан қара болып қалады. Көріністің күйіп кетуіне ұшырауы мүмкін, себебі CRT-ден себебі әртүрлі және әсері тұрақты болмауы мүмкін, бірақ нашар жасалған дисплейлерде статикалық кескін бірнеше сағат ішінде күйіп кетуіне әкелуі мүмкін. Тұрақты күйде, нашар жылу басқару болған жағдайда, термореактивтілік пайда болуы мүмкін, онда экранның бір бөлігі қызып, экранның қалған бөлігімен салыстырғанда түссіз болып көрінеді. Төмен температурада жарықтықтың төмендеуі және жауап беру уақытының баяулауы. Субнөлдік температурада LCD экрандар қосымша жылытусыз жұмыс істемей қалуы мүмкін. Жоғары температурада контрасттың жоғалуы.

Пайдаланылған химиялық заттар

Сұйық кристалды дисплейлерде сұйық кристалдардың бірнеше түрлі отбасылары қолданылады. Молекулалар анизотропты болуы керек және бір-біріне тартылу қасиетіне ие болуы керек. Поляризацияланатын таяқша тәрізді молекулалар (бифенилдер, терфенилдер және т.б.) жиі кездеседі. Көбінесе қолданылатын түрі – бір жағынан поляр емес (пентил, гептил, октил немесе алкил окси тобы), ал екінші жағынан поляр (нитрил, галоген) тобы бар ароматты бензол сақиналарының жұбы. Кейде бензол сақиналары ацетилен тобымен, этилен, CH=N, CH=NO, N=N, N=NO немесе эфир тобымен бөлінеді. Іс жүзінде, кеңірек температуралық диапазонды қамтамасыз ету үшін бірнеше химиялық заттардың эвтектикалық қоспалары қолданылады (төменгі деңгей үшін -10 +60 °C, ал жоғары өнімділік дисплейлер үшін -20 +100 °C). Мысалы, E7 қоспасы үш бифенил мен бір терфенилден тұрады: 39 массалық% 4' пентил[1,1' бифенил] 4 карбонитрил (нематикалық диапазон 24-35 °C), 36 массалық% 4' гептил[1,1' бифенил] 4 карбонитрил (нематикалық диапазон 30-43 °C), 16 массалық% 4' октокси[1,1' бифенил] 4 карбонитрил (нематикалық диапазон 54-80 °C) және 9 массалық% 4 пентил[1,1':4',1 терфенил] 4 карбонитрил (нематикалық диапазон 131-240 °C).

Қоршаған ортаға әсері

ЖЖК экрандарын өндіру кезінде, жұқа пленкалық компоненттерді жасау үшін трифторлы азот (NF3) қажар сұйықтығы ретінде қолданылады. NF3 – өте күшті парниктік газ, ал оның салыстырмалы түрде ұзақ жартылай ыдырау мерзімі оны жаһандық жылынуға зиянды үлес қосушы етуі мүмкін. Геофизикалық зерттеулер хаттарында жарияланған бір мақалада, оның әсері көмірқышқыл газы сияқты жақсы белгілі парниктік газдардың көздерінен теориялық тұрғыдан әлдеқайда зор екені көрсетілген. NF3 сол кезде кеңінен қолданылмағандықтан, Киото протоколына енгізілмеді және "көмескі парниктік газ" деп аталды. NF3 Доха кезеңіндегі екінші міндеттеме кезеңі үшін Киото протоколына қосылды. Есепті сынағандар, оның барлық NF3 атмосфераға шығарылады деп есептейтінін айтады. Іс жүзінде, NF3-тің басым бөлігі тазалау процесі кезінде ыдырайды; екі бұрынғы зерттеуде газдың тек 2-3% ғана қолданғаннан кейін жойылмайтыны анықталды. Бұған қоса, есеп NF3-тің әсерін оны алмастырған, тағы бір қуатты парниктік газ – перфторкарбонмен салыстырмады, оның әдеттегі қолданылуында 30-70% атмосфераға шығады.