Кіріспе

Химиялық қосылыстар класы немесе квазибөлшек. Физикада биполарон – екі поляроннан тұратын квазибөлшектердің бір түрі. Органикалық химияда – конъюгацияланған жүйеде екі оң зарядты қамтитын молекула немесе макромолекулалық тізбектің бір бөлігі.

Физикадағы биполярлар

Физикада биполарон – екі поляронның байланысқан жұбы. Материалдағы электронның астындағы тордың деформациясына себеп болуы мүмкін. Электрон мен деформацияның үйлесімі (фонон бұлты ретінде де түсіндіріледі) полярон деп аталады (электрон мен тор арасындағы өзара әрекеттесу поляризация арқылы болғандықтан). Екі полярон бір-біріне жақын келгенде, олар бірдей деформацияны бөлісіп, энергиясын төмендетуі мүмкін, бұл полярондар арасында тиімді тартымдылыққа алып келеді. Егер өзара әрекеттесу жеткілікті күшті болса, онда бұл тартымдылық байланысқан биполаронды құрайды. Күшті тартымдылық жағдайында биполарон кішкентай болуы мүмкін. Кішкентай биполарон толық сан спинге ие, сондықтан бозонның кейбір қасиеттерін бөліседі. Егер көптеген биполарон тым жақын келмейтін болса, олар Бозе-Эйнштейн конденсатын құруы мүмкін. Бұл биполаронның жоғары температуралық суперөткізгіштіктің мүмкін механизмі болуы мүмкін деген ойға жетеледі. Мысалы, олар изотоп эффектісін тікелей түсіндіруге мүмкіндік береді. Жақында биполарон Бозе-Эйнштейн конденсатында теориялық тұрғыдан болжалды. Екі полярон дыбыс толқындарын алмасады және олар бір-біріне тартылып, жеке полярондар мен конденсат арасындағы байланыс күші, қонақ газдың өзара әрекеттесуімен салыстырғанда күшті болғанда, байланысқан күйге келеді.

Органикалық химиядағы биполорондар

Органикалық химияда биполарон – конъюгацияланған жүйеде екі оң зарядты қамтитын молекула немесе макромолекулалық тізбектің бір бөлігі. Зарядтар тізбектің ортасында немесе оның ұштарында орналасуы мүмкін. Биполарондар мен полярондар политиофен сияқты допингтелген өткізгіш полимерлерде кездеседі. Рентгендік дифракция зерттеулері үшін биполарондық модельдік қосылыстарды синтездеу және бөліп алу мүмкін. Схема 1-де көрсетілген диамагниттік бис(триарил)амин дикациясы 2, дихлорметан ішіндегі бейтарап прекурсор 1-ден 4 эквивалент антимон пентахлоридімен реакция арқылы алынады. Дикация үшін екі резонанстық құрылым бар. Құрылым 2а – (синглетті) дирадикал, ал 2b – жабық қабықты киноид. 2-дегі орталық винилиден тобының эксперименталды байланыс ұзындығы 141 пм және 137 пм, ал прекурсор 1 үшін 144 пм және 134 пм, бұл киноидтық құрылымның белгілі бір үлесін көрсетеді. Екінші жағынан, 2-схемада көрсетілген құрылымда ядроға тиофен тобы қосылғанда, бұл байланыс ұзындықтары бірдей болады (шамамен 138 пм), оны нағыз гибрид етеді.