Кіріспе

Книдарияның түрі Speciesbox. сурет = Pelagia noctiluca (Сардиния). jpg image2 = Pelagia noctiluca 2. jpg image2 caption = Сардиния (жоғарыда) және Корсикадан (төменде) алынған Жерорта теңізінің өкілдері род = Pelagia ата-анасы = Péron & Lesueur, 1810 түрі = noctiluca авторитеті = (Forsskål, 1775) синонимы = синонимы ref = бірақ басқа да жиі қолданылатын атаулар – қызғылт жолақты медуза (Chrysaora colorata-мен шатастыруға мүмкін), қызғылт тікенді медуза, қызғылт жемтік жегіш, қызғылт медуза, жарқыраған медуза және түнгі шам медузасы. Грек тілінде “пелагия” – “теңіздің қызы”, “пелагос” – “теңіз, ашық теңіз”; латын тілінде “ноктилюка” – “нокс” (“түн”) және “люкс” (“жарық”) сөздерінің біріктірілген түрі; осылайша, Pelagia noctiluca қараңғыда жарқырайтын (биолюминесценция) теңіз организмі ретінде сипатталады. Бұл түр тропикалық және жылы теңіздерде бүкіл әлемде кездеседі, және жақын туысқан, бірақ әзірге танылмаған түрлерді ұсынады. Бұл салыстырмалы түрде кішкентай және әртүрлі түсті түр, оның иінтәрі мен (медузалардың арасында ерекше) қоңырауы тітіркендіргіш жасушалармен жабылған. Шағу оқиғалары жиі болады, ауыртады және кездескеннен кейін белгілері ұзақ уақытқа созылуы мүмкін, бірақ көбінесе қауіпті емес. Осы себепті, бұл медузалардың ең көп зерттелген түрлерінің біріне айналды.

Таралу, тіршілік ету ортасы және таксономия

[[Файл:Маув Стингер медузасы.jpg|thumb|left|Сидней, Австралия жанында кездесетін, қазір Pelagia noctiluca құрамына кіретін, бірақ жаңа сипатталмаған түр болуы мүмкін.

Бұл түрдің кездесуі туралы хабарламалар әлемнің көптеген тропикалық және жылы қоңыржай теңіздерінен түседі, соның ішінде Тынық және Үнді мұхиттары да бар, оның оңтүстік шегі 42-ші параллель оңтүстік болып табылады. Гавайи (сирек), Австралияның барлық аймақтарында (көптеп кездеседі). Жағдайды анықтау үшін жандылардың жіктелуін толық қарап шығу қажет. 2014 жылы Жерорта теңізінен Pelagia туысына жататын екінші түр сипатталды, бірақ екі жылдан кейін ол Mawia benovici ретінде жеке туысқа көшірілді. Pelagia noctiluca-ның жүзу қабілеті шектеулі, сондықтан осы мұхиттық түрдің ірі үйірлері (соның ішінде гүлдеулер) желмен немесе ағыммен жағалауға жақын аймақтарға әкелінеді, кейде жағажайларда қалды. Жергілікті популяциялардың саны күрт өзгеруі мүмкін және түр бірнеше жыл бойы белгілі бір аймақта тіркелмеуі мүмкін, бірақ кенеттен үлкен үйірлермен қайта пайда болады. Кейде мұндай үйір ондаған шаршы километрді алып жатуы мүмкін, миллиондаған Pelagia noctiluca-ны қамтуы мүмкін және 1 м³-ге 500-ден астам жеке организмге (14 фут³-қа) жетеді.

Өмір циклі мен көбеюі

Pelagia noctiluca ашық теңізде тіршілік етуге бейімделген. Көптеген медузалар, соның ішінде Pelagiidae тұқымдасына жататын басқа да түрлер, өмірлік циклінде еркін жүзу кезеңдері (планула, эфира және медуза) және төменде тіршілік ететін полип кезеңі болады, ал P. noctiluca полип кезеңі жоқ болып бейімделген. P. noctiluca жыныстық жолмен көбейеді, аталықтары мен аналықтары күндіз теңізге сперма мен жұмыртқаларын шығарады. 3 күннен кейін ұрықтанған жұмыртқа планулаға айналады; осы кезеңде қозғалыс тек кірпікшелердің әрекеті арқылы жүзеге асырылады. Бір аптадан кейін планулалар ұсақ эфираларға, ал бір айдан кейін (аталық немесе аналық) медузаларға айналады. Көптеген басқа медузалардың төменде тіршілік ететін полип кезеңі планула мен эфира кезеңдерінің арасында орналасқан. Жылдың белгілі бір мезгілдерінде мұхит бетіндегі ересектердің үлкен топтары, мүмкін, шаруашылық жиынтығы болар. Фитопланктонды тікелей немесе шөппен қоректенетін шаяндарды жеу арқылы жанама түрде тұтынуға болады. Фитопланктонды жеу қабілеті – белгілі болғандай, қызылшалар (cnidarians) арасында өте сирек кездесетін құбылыс. P. noctiluca-да ересектер өз түрлерінің жас өкілдерін жейтін каннибализм де кең таралған. Тамақтану реакцияларын Бозлер (1926) зерттеген, онда тағамның бір бөлігі шеткі сымбаға берілген, сымба жылдам жиырылған. Бұл – тіс сүйегінің тіс жасушасын ауызға жақындататын мұрындық бұлшық етінің баяу жиырылуы. Тағам ауыздың бір қолшасымен ұсталып, асқазанға жеткенше баяу тасымалданды. Олар Thalia democratica салпына қоректенеді; алайда, олар негізінен эндодерм жасушаларының амебоидты процесі арқылы тағам бөлшектерін алып, сүзумен қоректенеді.