Кіріспе

Неміс ғалымы (1733–1811)

Кристоф Готлиб фон Мурр (6 тамыз 1733 – 8 сәуір 1811) – Нюрнбергте тұратын көп салалы неміс ғалымы. Ол тарихшы және сот судьясы болған. Ол маңызды мәдени және ғылыми журналдарды редакциялап, оларға үлес қосты. Белгілі натуралист фон Мурр Берлин табиғат зерттеушілер достар қоғамы (Gesellschaft Naturforschender Freunde zu Berlin) және Бавария ғылым академиясының (Bayerische Akademie der Wissenschaften) мүшесі болды. Ол сонымен қатар өнер тарихшысы, сурет, мүсін және гравюра туралы кітаптардың алғашқы библиографиясын жазған автор. Ол жарық көрген нұсқаларында безендірілген қолжазбалар, ерте басылған кітаптар, кітапханалар тарихы, иезуит миссиялары тарихы, Қытайдағы еврейлер тарихы, араб және қытай әдебиеті туралы көптеген еңбектер жариялады. Еуропа тілдерінің көпшілігін жақсы білген ол сол дәуірдегі ең көрнекті ғалымдардың көптегенімен белсенді хат алмасып тұрды. Оның үлкен кітапханасы болды.

Өмір

Кристоф Готлиб фон Мурр Альтдорф университетінде оқып, 1754 жылы заң ғылымдарының докторы атанды. Заңнан басқа, Мурр табиғат тарихы, философия, математика, археология және тарихқа қызығушылық танытты. Докторлық дәрежесін алғаннан кейін ол алдымен Хогенштауфен императорларының, әсіресе Фридрих II-нің тарихын зерттеді. 1756–61 жылдары Нидерланды, Англия, Австрия және Италияға жасаған сапарларында ол өмір бойы хат алмасып жүрген көптеген ғалымдармен байланыс орнатты және өнер туындылары мен автографтардың мол жинағын жинады. Саяхаттан оралғаннан кейін Мурр Нюрнбергте кедендік және баж салығын қадағалаушы болып жұмыс істеді. Сонымен қатар, ол әдебиет, өнер және жалпы тарих саласында көптеген еңбектер жариялады, әсіресе Нюрнбергтегі өнер, қолөнер және мәдениет тарихына арналған зерттемелерді. Ол сондай-ақ "Журнал zur Kunstgeschichte und zur allgemeinen Literatur" (Өнер тарихы және жалпы әдебиет журналы) және "Des Neuen Journals zur Litteratur und Kunstgeschichte" (Әдебиет және өнер тарихының жаңа журналы) журналдарының редакторы болды. Фридрих Шиллер Валленштейнді жазғанда Отыз жылдық соғыс тарихы бойынша Муррдың монографиясын (Венадағы мұрағаттарға негізделген) пайдаланды. Фон Мурр "Der Naturforscher" ("Табиғат зерттеушісі") журналына C. G. von M. деген атпен тұрақты түрде мақалалар жариялап тұрды.

Иезуиттер орнын қорғау

Страсбургте болған кезде протестант Мурр иезуит орденімен де байланысқа түсті және иезуиттердің мәселелері мен 1773 жылғы таратылуы туралы жазған журналист болды. Ол Ағарту дәуірінде орденді және иезуиттердің Қытайдағы миссиясын қорғаған немiс протестанттарының санаулы бірі болды. 1790 жылы фон Мюрр Михаил Серветтің 1553 жылы жарық көрген «Christianismi restitutio» атты кітабын қайта басып шығарды. Серветтің өзі Женевада өрттен өлген кезде түпнұсқа кітаптары өртеліп тасталды. Фон Мюрр Венадағы Ұлттық кітапханадағы сақталған үш дананың бірін үлгі ретінде пайдаланды.

Таңдалған шығармалар

Лессингтің «Лаокоон» туралы ескертпелер. 1769 жыл. Сурет, мүсін және гравировка кітапханасы. 1770 жыл. Иезуит орденін тарату туралы протестант хаттары. 1773/74 жылдар. Рейхштадт Нюрнберг, оның округі және Альтдорф университетіндегі ең маңызды ерекшеліктердің сипаттамасы. 1778/1802 жылдар. Пигафеттаның басқаруымен әлемді айналып сапардың алғашқы саяхаты: Магеллан эскадрасының 1519, 20, 21 және 22 жылдардағы саяхаты: сол автордың Навигация трактатынан үзінді және Мартин Бехайм рыцары туралы хабарлама, оның Яссендегі жер шарының сипаттамасымен, IX жыл, [1801]

Табиғат тарихы бойынша еңбектер

Мурр, К. Г. фон 1759: Табиғи кабинеттер туралы еңбек және т.б. Hannoverisches Magazin, Hannover (St. 15; 22; 42; 43) 225–240; 337–352; 657–672; 673–680
Мурр, К. Г. фон 1761: Табиғи кабинеттер туралы еңбек және т.б. Stuttg. оэкономикалық-физикалық шығармалар жинағы, Stuttgart 3 73–87
Мурр, К. Г. фон 1772: Табиғи кабинеттер туралы еңбек және т.б. Лейпциг, Krause
[Мурр, К. Г. фон] 1774: Мырза Петер Коллинсонның Солтүстік Америкадағы шоқырлар туралы жинақталған хабарлары. Der Naturforscher, Halle/Saale 2 197–201
[Мурр, К. Г. фон] 1774: Самуэль Фелтонс, Эск. Ямайкадағы ерекше, бұрын сипатталмаған бір түрдің арасы мен шоқыры (Цикада) туралы хабар. Der Naturforscher, Halle/Saale 2 194–196
Мурр, К. Г. фон 1775: Жапония мен Қытайдың табиғи тарихына үлестер. Үш қытай суретімен бірге. Der Naturforscher, Halle/Saale 7 1–51, Сурет.